Uzasadnienie
Wraz ze skargą na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym i karnym pogorszyła się jej sytuacja zawodowa i życiowa. Strona przestała prowadzić firmę i musiała się również wyprowadzić z domu pod inny adres. Wnioskodawca nie może pomagać swoim dzieciom, ponieważ "ledwie dla niego samego wystarcza pieniędzy". Na dzień dzisiejszy pozostały mu do spłaty zaległe kredyty (w tym spłata leasingu) w łącznej kwocie około 400.000 zł. Strona szuka obecnie innej, nowej pracy, która umożliwi mu podołanie wszystkim obciążającym go zobowiązaniom.
Wnioskodawca prowadzi aktualnie, wg swojego oświadczenia, jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiąga miesięczny dochód w kwocie 711,34 zł netto z tytułu umowy o pracę na ½ etatu oraz kwotę 299,01 zł z tytułu umowy zlecenia. W sumie miesięczny dochód wnioskodawcy zamyka się w kwocie 1.010,35 zł.
Wnioskodawca oszacował swoje miesięczne wydatki: 410 zł (jedzenie); 50 zł (leki); 42 zł (gaz); 70 zł (prąd); 35 zł (środki czystości); 38 zł (odzież); 48 zł (usługi pocztowe). Kwota 299,01 zł jest ściągana w ramach postępowania egzekucyjnego.
Aktualnie wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, nie posiada papierów wartościowych, oszczędności, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł.
W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 1 sierpnia 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.
W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał pismo przewodnie z dnia 12 sierpnia 2016 r., w którym stwierdził, że jego sytuacja była już wielokrotnie analizowana w tutejszym Sądzie wraz z jego kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Strona wniosła o skorzystanie z poprzednio już dostarczanych do akt innych spraw dokumentów i materiałów źródłowych. Gromadzenie tych materiałów jest bardzo uciążliwe dla skarżącego. Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów obrazujących stan majątkowy jego żony, ponieważ "nie żyje z nią razem, a ich wspólny związek przechodzi problemy". Skarżący nie potrafi uzyskać odpowiednich materiałów obrazujących stan majątkowy jego żony i przedłożyć je do akt sprawy.
Jednocześnie do akt równolegle toczącej się sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 989/16 wpłynęła kserokopia druku formularza PPF złożonego przez wnioskodawcę do ww. sprawy wraz z załącznikami w postaci: zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r.; aneksu do umowy o pracę z dnia 1 stycznia 2016 r.; zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenie za prace; umowy zlecenia. Załączniki te są kserokopiami i większość z nich jest bardzo nieczytelna, trudno więc dokonywać odpowiednich ustaleń na ich podstawie. Uwaga ta odnosi się przede wszystkim do kserokopii umowy zlecenia.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Odnosząc się do wniosku R.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.
Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.
Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w wezwaniach referendarza sądowego, skierowanych do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym lub do małżonka wnioskodawcy, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).
Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą (z innymi osobami), to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.
W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że faktycznie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie mieszka razem ze swoją żoną.
W przedmiotowej sprawie należy podzielić pogląd wyrażony już niejednokrotnie w rozstrzygnięciach zapadających w przedmiocie prawa pomocy w innych sprawach sądowych (także w niniejszej), zgodnie z którym wnioskodawca stosował się do wielu wezwań jedynie w sposób częściowy – w efekcie wykazując za pomocą materiałów źródłowych swój aktualny stan majątkowy jedynie w sposób wybiórczy i częściowy.
Należy podkreślić, że skarżący przedłożył do akt sprawy jedynie te dokumenty, które miały, w jego opinii, przemawiać za uwzględnieniem jego wniosku w całości. Skarżący nadesłał bowiem do akt dokumenty, wskazujące na osiągane przez niego niskie dochody (wynagrodzenie) nie przedstawił natomiast żadnych materiałów wskazujących na jego aktualne zadłużenie z tytułu spłaty zaciągniętych przez niego kredytów, czy też obciążające go aktualne zobowiązania (np. z tytułu opłat za media). Brak w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie skarżący całkowicie pominął materiały źródłowe obrazujące aktualną kondycję majątkową osób pozostających z nim obecnie we wspólnym gospodarstwie domowym – chodzi tu w szczególności o jego małżonkę. W tym zakresie brak jest nawet jej oświadczenia.
Abstrahując od kwestii związanych z aktualnym i rzeczywistym miejscem zamieszkania skarżącego i ustalenia osób udzielających mu pomocy materialnej, należy stwierdzić, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). W orzecznictwie sądowym funkcjonuje także stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511).
Brak dokumentów obrazujących dochody i ewentualne oszczędności małżonki skarżącego, m.in. wyciągu z jej rachunku bankowego.
Co istotne, stwierdzić można, że sytuacja wnioskodawcy nie jest tak beznadziejna, jak opisuje to wnioskodawca. Z nadesłanych bowiem do akt sprawy materiałów źródłowych nie wynika, aby aktualnie prowadzono przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, czy też obciążałyby go jakiekolwiek zaległości w spłacaniu kredytów, czy opłat za media. Po uregulowaniu wszystkich zobowiązań wskazanych rubryce nr 11 druku urzędowego formularza PPF, wnioskodawcy pozostają środki pieniężne w kwocie Okło 300 zł – nie wykazał wszak, aby toczyło się rzeczywiście przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Ponadto w cytowanej wyżej, równoległej sprawie sądowoadministracyjnej (III SA/Gl 989/16) wnioskodawca jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. Wynika z tego, że wnioskodawca posiada jednak środki finansowe, które pozwalają mu ustanowić adwokata z wyboru.
Reasumując, stwierdzić należy, że brak jest podstaw, aby uznać, że wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w niniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało wykonane starannie. W sposób pozwalający rozpoznającemu niniejszy wniosek dokonać rzetelnej i wszechstronnej oceny kondycji majątkowej wnioskodawcy.
Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.