Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu odwołania D. R. (dalej: "skarżąca") od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta Krakowa (Kierownik Zespołu w MOPS w Krakowie Filia nr 2) z dnia 13.10.2025 r., nr F2.26427.8504.2025, orzekającej o stwierdzeniu uchylenia z dniem 13.10.2025 r. decyzji nr F2.26427.7210.2024 z dnia 28.08.2024 r. w sprawie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych gospodarczych, usług opiekuńczych pielęgnacyjnych - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało w dniu 9.12.2025 r. decyzję o nr SKO.PS/4110/682/2025, którą uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło w tym zakresie w ten sposób, że uchyliło z dniem 13.10.2025 r. decyzję nr F2.26427.7210.2024 z dnia 28.08.2024 r. w sprawie przyznania ww. pomocy w formie usług opiekuńczych gospodarczych, usług opiekuńczych pielęgnacyjnych.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dnia 11.09.2025 r. organ I instancji wszczął postępowanie z urzędu w sprawie uchylenia decyzji z dnia 28.08.2024 r. przyznającej usługi opiekuńcze gospodarcze i pielęgnacyjne ww. wnioskodawczyni z uwagi na brak realizacji usług od dnia 03.04.2025 r. oraz brak zgody ww. na ich wznowienie. Na podstawie przeprowadzonego ze stroną w dniu 02.09.2025 r. wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej ww. ustalono, że posiada ona dochód w łącznej wysokości 2930,60 zł, w tym: emerytura ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wys. 2186,46 zł, dodatek mieszkaniowy w wys. 244,14 zł oraz świadczenie uzupełniające w wys. 500,00 zł. Decyzją z dnia 28.08.2024 r., nr F2.26427.7210.2024 przyznano ww. usługi opiekuńcze gospodarcze i pielęgnacyjne w łącznym wymiarze 5 razy w tygodniu po 5 godzin dziennie. Zakres i wymiar usług określono na podstawie potrzeb ww. i w sposób odpowiadający możliwościom MOPS w Krakowie.
Usługi były realizowane w wymiarze 5 razy w tygodniu po 3 godziny dziennie do dnia 02.04.2025 r. Niepełny wymiar usług wynikał z tego, iż strona nie wyrażała zgody na realizację usług opiekuńczych w pozostałym wymiarze przez drugą opiekunkę. Za przyznaną pomoc w formie usług opiekuńczych strona winna ponosić odpłatność w wys. 22 zł za jedną godzinę usług, niemniej jednak z uwagi na szczególnie trudną sytuację związaną m.in. z sytuacją zdrowotną i ponoszonymi wydatkami na leczenie strona została zwolniona z ponoszenia odpłatności.
Od dnia 03.04.2025 r. usługi opiekuńcze na rzecz ww. nie są realizowane, gdyż ww. nie zgadza się na ich realizację przez dwie opiekunki oraz nie zgadza się na zapisy obowiązującego regulaminu korzystania z usług opiekuńczych na terenie Gminy Miejskiej Kraków. Organ I instancji wskazał dalej na art. 50 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej oraz uchwałę Nr CXXIV/3394/23 Rady Miasta Krakowa z dnia 6 grudnia 2023 r. określającą szczegółowe zasady przyznawania przez Gminę Miejską Kraków pomocy w formie usług opiekuńczych, zakresu czynności wchodzących w skład usług opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze (Dz. Urz. Woj. Małop. z 2023 r. poz. 8781). Regulamin korzystania z usług opiekuńczych stanowi załącznik do Polecenia Służbowego nr 62/2019 Dyrektora MOPS w Krakowie z dnia 16 września 2019 r. Regulamin w sposób szczegółowy określa prawa i obowiązki osób korzystających z usług opiekuńczych.
Regulamin obowiązuje wszystkie osoby objęte pomocą w formie usług opiekuńczych. Dokument ten został przesłany Stronie dnia 29.08.2024 r. wraz z decyzją administracyjną. Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji stwierdził, że ww. jest osobą samotną, posiada orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 31 grudnia 2021 r. znaczny stopień niepełnosprawności na stałe oraz została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Strona spełnia zatem ustawowe przesłanki do objęcia wsparciem w formie usług opiekuńczych. Niemniej jednak, od dnia 03.04.2025 r. usługi na rzecz ww. nie są realizowane, gdyż nie wyraża ona zgody na ich wznowienie.
Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 02.09.2025 r. strona złożyła oświadczenie, że po ponownym otrzymaniu regulaminu usług opiekuńczych, przesłanego za pośrednictwem Poczty Polskiej SA, podejmie decyzję w sprawie realizacji usług opiekuńczych, tj. ich wznowienia poprzedzonego spotkaniem z opiekunkami w miejscu zamieszkania w obecności pracownika socjalnego. W dniu 02.09.2025 r. do strony został wysłany regulamin usług opiekuńczych, który doręczono dnia 09.09.2025 r. Podczas rozmowy telefonicznej 10.09.2025 r. z pracownikiem socjalnym strona oświadczyła, że nie wyraża zgody na wznowienie usług opiekuńczych do czasu zmiany regulaminu. W tej sprawie tego samego dnia strona przekazała również korespondencję e-mail. Wobec powyższego zostało wszczęte postępowanie administracyjne w dniu 11.09.2025 r.
Nadmieniono dalej, iż w ostatnich miesiącach MOPS w Krakowie podejmował ze stroną rozmowy i działania w sprawie wznowienia realizacji usług opiekuńczych zgodnie z obowiązującą decyzją z dnia 28.08.2024 r. Na dzień 11.07.2025 r. było zaplanowane spotkanie diagnostyczne w miejscu zamieszkania strony z przedstawicielem realizatora usług opiekuńczych - PKPS, na którym miały być omówione z kwestie związane ze wznowieniem realizacji usług opiekuńczych, jednak strona nie wyraziła zgody na wpuszczenie do mieszkania koordynatora PKPS, a w oświadczeniu z dnia 11.07.2025 r. określiła swoje warunki, pod jakimi zgodzi się na usługi opiekuńcze. W dniu 11.08.2025 r. podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny podjął z ww. rozmowę na temat wznowienia usług opiekuńczych i ponownie nie wyraziła ona zgody na dwie opiekunki oraz przedstawiła swoje warunki. W dniu 14.08.2025 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania strony z dwoma opiekunkami, które zostały skierowane przez PKPS do realizacji usług opiekuńczych. Ww. nie wyraziła zgody na kontakt z opiekunkami, do mieszkania wszedł tylko pracownik socjalny.
W dniach 19.08.2025 r. oraz 22.08.2025 r. została wysłana do strony korespondencja w sprawie usług opiekuńczych wraz z informacją, że brak gotowości i zgody na wznowienie usług opiekuńczych będzie skutkować wszczęciem postępowania z urzędu w sprawie uchylenia obowiązującej decyzji. Wskazane pisma zostały przez stronę skutecznie odebrane.
Na podstawie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, stwierdzono, że aktualnie nastąpiła u ww. zmiana sytuacji osobistej, tj. od 03.04.2025 r. Ww. jest w stanie zabezpieczyć podstawowe potrzeby bytowe, w których do tego dnia wspierała opiekunka, we własnym zakresie, poprzez wykorzystanie własnych zasobów, jakim są m.in. osoby zamieszkujące w jej sąsiedztwie. W toku prowadzonego postępowania, jak i podczas wcześniejszych postępowań, strona oświadczyła, że otrzymuje pomoc i wsparcie od osób z sąsiedztwa polegające m.in. na wsparciu w: robieniu zakupów, realizacji recept, towarzyszeniu w załatwianiu spraw urzędowych, w tym podczas spraw sądowych, w opiece nad psami poprzez wizyty u weterynarza i innych. Za otrzymane wsparcie według złożonego przez stronę oświadczenia, ponosi czasem odpłatność. Pomoc w formie usług opiekuńczych strona ma przyznaną nieodpłatnie.
W odniesieniu do tego, jak i faktu, że strona świadomie nie wyraża zgody na wznowienie usług opiekuńczych, w ocenie MOPS w Krakowie nastąpiła zmiana sytuacji życiowej, która jest obligatoryjną przesłanką do uchylenia decyzji z dnia 28.08.2024 r. w przedmiocie przyznania stronie usług opiekuńczych. Organ wskazał na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, w których wyrażono pogląd, z którym MOPS w Krakowie się w pełni zgadza, że: "w świetle art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie jest zgodne z prawem przyznanie usług opiekuńczych, jeśli osoba zainteresowania nie chce ich przyjąć. Przyznawanie tego rodzaju pomocy społecznej wbrew woli osoby zainteresowanej jest przede wszystkim nieefektywne, bo w istocie rzeczy nie niesie jakiejkolwiek realnej pomocy.
Dodatkowo prowadzi do niecelowego dysponowania środkami publicznymi przeznaczonymi na pomoc społeczną, niezgodnie z potrzebami społecznymi w tym zakresie. Przyjmuje się nawet, że w takich sytuacjach może dochodzić do marnotrawstwa środków publicznych".
Organ I instancji zwrócił uwagę, że mimo przyznania ww. pomocy w formie usług opiekuńczych, pomoc ta nie jest realizowana z uwagi na jej postawę powodującą, że usługi opiekuńcze nie mogą być realizowane. Ten stan utrzymuje się już przez ponad pół roku, mimo podejmowanych przez pracowników socjalnych prób doprowadzenia do realizacji usług opiekuńczych. Mając na względzie okoliczności sprawy należy stwierdzić, że jeśli usługi opiekuńcze byłyby dla strony niezbędne dla zapewnienia prawidłowych warunków egzystencji to ww. powinna być zainteresowana zapewnieniem wykonania decyzji z dnia 28.08.2024r. nr F2.26427.7210.2024.
Ponadto, ustalony stan faktyczny w odniesieniu do sytuacji życiowej strony jest taki, że w chwili obecnej ma zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe przez inne osoby i jednocześnie nie wyraża zgody na wznowienie usług opiekuńczych. MOPS w Krakowie nie kwestionuje tego, iż strona wymaga wsparcia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych m.in. z powodu wieku, czy stanu zdrowia. Niemniej jednak, brak zgody ww. na wznowienie realizacji usług opiekuńczych, uniemożliwia MOPS w Krakowie udzielenie tego wsparcia. Stwierdzono dalej, że MOPS w Krakowie nie ma możliwości realizacji usług opiekuńczych. Brak wykonania decyzji ostatecznej wydanej przez MOPS w Krakowie nie był wynikiem działania MOPS w Krakowie, lecz samej zainteresowanej. Strona miała możliwość korzystania z usług opiekuńczych, jednakże pomoc ta nie była realizowana, gdyż ww. nie przyjęła skierowanych do realizacji usług opiekunek, jak również nie zaakceptowała regulaminu świadczenia usług opiekuńczych.
Ośrodek kilkukrotnie informował stronę, że decyzja administracyjna określa wyłącznie wymiar i zakres usług oraz że w decyzji brak jest informacji, że usługi opiekuńcze ma wykonywać jedna opiekunka. Za realizację usług opiekuńczych, w tym ustalenie, ile opiekunek będzie realizowało wskazany w decyzji wymiar, decyduje wyłącznie realizator usług, tj. Polski Komitet Pomocy Społecznej. MOPS w Krakowie nie ma wpływu na decyzję realizatora. Kwestia regulaminu usług opiekuńczych była również poruszana w kierowanej do strony korespondencji, w której wskazano, że nie ma możliwości zmiany regulaminu, a przekazany dokument obowiązuje wszystkie osoby korzystające z usług opiekuńczych. MOPS w Krakowie, w odniesieniu do interesu społecznego, zobowiązany jest do pamiętania o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, mając na względzie również potrzeby innych osób, znajdujących się w sytuacji, o której mowa w przepisie art. 50 u.p.s. Organ I instancji wskazał dalej, że decyzja w sprawie uchylenia została poprzedzona wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym, zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a.
Od powyższej decyzji w ustawowym terminie ww. odwołała się wskazując, iż nie zgadza się z decyzją. Zaskarżyła ją w całości, żądając jej uchylenia i postępowania zgodnie z prawem. W kilkunastostronicowym uzasadnieniu odwołania, wyraziła swoje niezadowolenie ze współpracy z MOPS w Krakowie, zarzucając mu działanie sprzeczne z prawem. Strona uważa, że uprawiona jest do usług opiekuńczych, które powinny być realizowane na określonych przez nią warunkach, w szczególności, usługi opiekuńcze powinny być świadczone po 5 godzin dziennie tylko przez jedną opiekunkę. Strona nie akceptuje realizacji przyznanych jej usług przez dwie opiekunki oraz regulaminu korzystania z usług opiekuńczych realizowanych w Krakowie. Dopóki to się nie zmieni, to nie wyraża zgody na świadczenie na jej rzecz usług opiekuńczych. W związku z powyższym, ww. uważa, że odwołanie jest uzasadnione.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ II instancji wydał decyzję z dnia 9 grudnia 2025r., o której mowa na wstępie. Organ odwoławczy wskazał, że odwołanie ma głównie charakter polemiczny i wynika z krytycznej oceny działalności MOPS w Krakowie, który - w opinii odwołującej - bezpodstawnie zleca wykonanie na jej rzecz usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin dziennie przez 2 opiekunki. Strona kwestionuje również Regulamin realizacji usług opiekuńczych, który uważa za niezgodny z prawem. Do czasu jego zmiany, nie wyraża zgody na realizację na jej rzecz usług opiekuńczych.
W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja jest co do zasady zgodna z przepisami prawa materialnego oraz przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Następnie Kolegium wskazało m.in. na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 2, ust. 4, art. 11 ust. 2, art. 50 ust. 1 i 2, ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U.2025.1214, dalej: "u.p.s.").
Zdaniem organu odwoławczego, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy potwierdza, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy prawne do uchylenia decyzji z dnia 28.08.2024 r, nr F2.26427.7210.2024, wynikające z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 4 oraz z art. 2, art. 3 u.p.s.
W ocenie Kolegium, strona świadomie zaprzestała współpracy z MOPS w Krakowie w zakresie umożliwienia realizowania na jej rzecz usług opiekuńczych pielęgnacyjnych i gospodarczych. Usługi były realizowane w wymiarze 5 razy w tygodniu po 3 godziny dziennie do dnia 02.04.2025 r. Niepełny wymiar usług wynikał z tego, iż strona nie wyrażała zgody na realizację usług opiekuńczych w pozostałym wymiarze przez drugą opiekunkę. Od dnia 03.04.2025 r. usługi opiekuńcze na rzecz ww. nie są realizowane. Ten stan rzeczy trwa już ponad 8 miesięcy.
Kolegium podkreśliło, iż obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń, czy też marnotrawienia środków publicznych na finansowanie usług, które z przyczyn zawinionych przez strony nie mogą być zrealizowane.
Pomimo udokumentowanych wielokrotnych prób wznowienia usług (spotkania z ww. w dniach 11.07.2025 r., 11.08.2025 r., 14.08.2025 r., korespondencja z ww. z dnia 19.08.2025 r. i 22.08.2025 r.), strona konsekwentnie odmawiała i nadal odmawia współdziałania w zakresie realizacji na jej rzecz usług opiekuńczych.
Kolegium wyjaśniło przy tym, że decyzja o przyznaniu usług opiekuńczych z dnia 28.08.2024 r., nr F2.26427.7210.2024 wiąże organy pomocowe co do treści, czyli MOPS w Krakowie działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa zobowiązany jest zapewnić świadczenie usług opiekuńczych w określonym w decyzji wymiarze godzin oraz w przyznanym zakresie usług pielęgnacyjnych oraz gospodarczych. Ponieważ decyzja nie precyzuje sposobu realizacji usług (np. liczby opiekunów, podziału godzin), pozostaje to w gestii organizacyjnej jednostki realizującej usługi, którą w przedmiotowej sprawie jest Polski Komitet Pomocy Społecznej.
Kolegium wyjaśniło dodatkowo, że ani decyzja o przyznaniu usług, ani tym bardziej ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje, aby usługi świadczyła w pełnym zakresie tylko jedna osoba. W praktyce nie ma prawnych przeszkód, aby realizacja usług odbywała się przez kilku opiekunów, o ile nie narusza to interesu osoby korzystającej. Ważne jest, aby nie doszło do zmiany treści decyzji - czyli nie można zmniejszyć liczby godzin usług ani zmienić rodzaju przyznanych usług. Podział realizacji usług opiekuńczych na dwie osoby to czynność techniczno-organizacyjna, a nie zmiana decyzji.
W ocenie Kolegium, strona nie wykazała w sposób przekonujący, że realizacja na jej rzecz usług przez 2 opiekunki godzi w jej uzasadnione interesy. Nie przedstawiła racjonalnych dowodów ani przekonujących argumentów, że taki sposób realizacji przyznanych jej usług - przy wykazywaniu obopólnej dobrej woli i chęci współpracy - powoduje obniżenie ich jakości, ich niewykonywanie lub uzasadnioną utratę zaufania do opiekunek. Strona nie wykazała również, że kierowane do niej opiekunki nie posiadają wymaganych kwalifikacji do świadczenia przyznanych jej usług. W ocenie Kolegium, organizacja świadczenia usług przez 2 opiekunki zapewnia realizację decyzji zgodnie z jej zakresem określonym w tej decyzji z dnia 28.08.2024 r.
Kolegium zauważyło też, że ww. dwukrotnie otrzymała regulamin realizacji usług opiekuńczych. Pierwszy raz dokument został przesłany dnia 29.08.2024 r. wraz z decyzją o przyznaniu usług opiekuńczych. Drugi raz, na wyraźne żądanie strony w dniu 2.09.2025 r. ww. w rozmowie telefonicznej z dnia 10.09.2025 r. oraz w korespondencji e-mail jednoznacznie oświadczyła, że nie wyraża zgody na wznowienie usług do czasu zmiany regulaminu.
W ocenie Kolegium, kwestionowanie przez stronę Regulaminu korzystania usług opiekuńczych jest całkowicie nieuzasadnione. Regulamin ten stanowi dokument organizacyjny, którego podstawą są zasady współżycia społecznego oraz wzajemnego poszanowania pomiędzy pracownikami jednostki organizacyjnej pomocy społecznej a osobami korzystającymi z usług. Regulamin określa standardy świadczenia usług opiekuńczych, zapewniające ich wykonywanie w miejscu zamieszkania podopiecznego w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, z poszanowaniem godności, prywatności oraz indywidualnych potrzeb osoby uprawnionej. Standardy te obejmują zarówno sposób świadczenia usług, jak i kulturę wzajemnych relacji, tak aby podopieczny czuł się bezpieczny, a pracownik miał jasno określone zasady postępowania w tym organizację i realizację usług opiekuńczych. Doprecyzowuje też sposób wykonania usług opiekuńczych, ale nie kształtuje samodzielnie praw i obowiązków podopiecznych, które nie wynikają z ustawy o pomocy społecznej. Regulamin nie zmienia ani nie ogranicza realizacji usług przyznanych stronie na mocy decyzji z dnia 28.08.2024 r.
W związku z powyższym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że żądanie przez stronę zmiany regulaminu jest całkowicie nieuzasadnione, gdyż jest on zgodny z obowiązującym prawem. Dlatego też, nie znajduje podstaw prawnych warunkowanie przez ww. wznowienia świadczenia na jej rzecz usług opiekuńczych od zmiany tego regulaminu.
W ocenie Kolegium, postawa strony, która nie chce skorzystać z propozycji jakie są jej oferowane (świadczenia usług w wymiarze 5 godzin dziennie przez 2 opiekunki) w sposób zawiniony uniemożliwia realizację usług opiekuńczych przyznanych decyzją z dnia 28.08.2024 r. Ww. nie dostrzega i nie docenia podejmowanych wysiłków ze strony MOPS, które zmierzają do poprawy jej trudnej sytuacji życiowej związanej z niepełnosprawnością oraz ograniczeniami zdrowotnymi związanymi z podeszłym wiekiem. Można przy tym stwierdzić, że strona nie wykazuje chęci poprawy swojej sytuacji bytowej przy uwzględnieniu wsparcia oferowanego nieodpłatnie przez MOPS w Krakowie w formie usług opiekuńczych. Taka postawa jest skrajnie odmienna od tych, które spotykane są u osób faktycznie potrzebujących, które chcą skorzystać z pomocy oferowanej przez MOPS i chcą poprawić swoją sytuację życiową. Taka postawa strony kwalifikuje się jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Uzasadnia to na podstawie art. 11 ust. 2 w zw. z art. 4 w zw. z art. 50 u.p.s. uchylenie decyzji z dnia 28.08.2024 r. o przyznaniu usług opiekuńczych.
Ponadto organ II instancji zauważył, że w dniach 19.08.2025 r. oraz 22.08.2025 r. została wysłana do strony korespondencja w sprawie usług opiekuńczych wraz z informacją, że brak gotowości i zgody na wznowienie usług opiekuńczych będzie skutkować wszczęciem postępowania z urzędu w sprawie uchylenia obowiązującej decyzji. A zatem strona miała pełną świadomość, jakie będą konsekwencje prawne dalszej odmowy wznowienia realizacji na jej rzecz usług opiekuńczych.
Kolegium zauważyło również, iż zaskarżonej decyzji nie można rozpatrywać w oderwaniu od faktu, iż ww. od wielu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i w uzasadnionych przypadkach MOPS w Krakowie przyznawał jej odpowiednie świadczenia w tym świadczenia finansowe. Dodatkowo zauważono, że pomoc ta nie jest przyznawana bezwarunkowo - konieczne jest bowiem współdziałanie strony z pracownikiem socjalnym. Pomoc taka może zostać wznowiona, gdy strona wykaże gotowość do współpracy.
Kolegium podkreśliło, iż świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą jednak stanowić źródła dochodu, czy też formy utrzymania.
Niezależnie od powyższego, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że od dnia 03.04.2025 r. nastąpiła zmiana sytuacji osobistej strony, która jest w stanie zabezpieczyć swoje podstawowe potrzeby bytowe, w których do tego dnia wspierała ją opiekunka, we własnym zakresie poprzez wykorzystanie własnych zasobów, jakim są m.in. osoby zamieszkujące w jej sąsiedztwie.
W dniu 02.09.2025 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że strona posiada dochód w wysokości 2930,60 zł (emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym - 2186,46 zł, dodatek mieszkaniowy - 244,14 zł, świadczenie uzupełniające - 500,00 zł). Strona oświadczyła też (podobnie jak podczas wcześniejszych wywiadów), że korzysta z pomocy innych osób w zakresie robienia zakupów, realizacji recept, załatwiania spraw urzędowych, opieki nad zwierzętami. Pomoc ta jest częściowo odpłatna. A zatem, mając na uwadze art. 2, art. 3 u.p.s., można stwierdzić, że strona przy wykorzystaniu swoich możliwości i zasobów jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe. W tym zakresie strona nie wyraża zgody na korzystanie z nieodpłatnych usług opiekuńczych. Ten stan rzeczy trwa już ponad 8 miesięcy.
Reasumując, w ocenie Kolegium, rozstrzygnięcie organu I instancji oparte jest na poprawnie zgromadzonym i przeanalizowanym materiale dowodowym, a sytuacja życiowa odwołującej została należycie uwzględniona. Stanowi wynik rozważenia z jednej strony sytuacji odwołującej, rozmiaru jej niezbędnych potrzeb opiekuńczych, a także jej chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej. Nie pomija więc słusznego interesu strony. Z drugiej strony oparta jest na rozważeniu interesu społecznego i uwzględnieniu konieczności zaspokojenia potrzeb osób najuboższych pozbawionych własnych źródeł dochodów, które nie byłyby w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb bytowych bez wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej.
Kolegium wyjaśniło na koniec, że sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji "stwierdzić uchylenie" jest niepoprawne, gdyż łączy dwa różne reżimy prawne. "Stwierdzenie" ma charakter deklaratoryjny i potwierdza stan istniejący z mocy prawa. Z kolei "uchylenie" ma charakter konstytutywny i kreuje nowy stan prawny. W związku z powyższym orzeczenie organu I instancji jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż organ nie może jednocześnie "stwierdzić" (deklarować) i "uchylać" (konstytuować). Dlatego też konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji orzekającej w sposób prawidłowy o uchyleniu z dniem 13.10.2025 r. decyzji nr F2.26427.7210.2024 z dnia 28.08.2024 r. Kolegium pouczyło stronę, że orzeczenie niniejsze nie pozbawia jej prawa do składania w uzasadnionych przypadkach innych wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w tym także złożenia nowego wniosku o przyznanie usług opiekuńczych pielęgnacyjnych lub/i gospodarczych. Organ I instancji zobowiązany będzie takie wnioski rozpatrzyć zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej i zgodnie z przepisami k.p.a.
Na powyższą decyzję z zachowaniem ustawowego terminu obszerną skargę z dnia 24 grudnia 2025 r. złożyła skarżąca. Zaskarżyła decyzję w całości. Decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydania błędnej i krzywdzącej decyzji. Wnosiła o przesłuchanie świadka dr M. na okoliczność przestępstw dokonanych na szkodę podopiecznej, czyli skarżącej przez całe to towarzystwo wzajemnej adoracji, czyli Dyrektora PKPS G., opiekunek i Mops co skutkowało bezprawnym pozbawieniem jej opieki jako osobny wysoko pokrzywdzonej przez ten przestępczy, nierozerwalny związek. Sprawy karne są w toku. Do skargi skarżąca załączyła plik, który zostaje skierowany do Sądu i do Prokuratury, a który ujawnia do czego ten "patalogiczny związek był zdolny". "Niszczyli mnie na raty i dopiero teraz zorientowałam się o co w tym wszystkim chodzi gdy Prokurator P. przesyła mi kopię paszkwilu G. Dopiero teraz Sędzia Karny D. oznajmił mi na rozprawi, że sprawa opiekunki M. R. i S. M. kwalifikuje się do Prokuratury z powodu naruszenia przepisów RODO".
Zdaniem skarżącej: “należało najpierw wysłuchać co ja mam do powiedzenia a nie powielać niedorzeczności w decyzji SKO. Ponieważ to przestępstwa opiekunek i samego G. J. Dyrektora PKPS otarły się o Sąd Karny i sprawy trwają nadal, dwóch Sędziów zostało przeze mnie pozwanych i to przez farsę z G. Ich proces trwa w Warszawie u boku Skarbu Państwa Prokuratury Krajowej".
W związku z powyższym skarżąca wnosiła: "o uwzględnienie skargi i uchylenie orzeczenia do ponownego rozpoznania".
Wiadomościami mailowymi z dnia 5 stycznia 2026r., 7 stycznia 2026r., 9 stycznia 2026r., 13 stycznia 2026r., 14 stycznia 2026r., skierowanymi do SKO w Krakowie skarżąca uzupełniała ww. skargę, powielając argumenty zawarte uprzednio w skardze.
Pismem z dnia 13 stycznia 2026r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W dniu 21 stycznia 2026r. SKO w Krakowie wydało postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 14 lutego 2026r., skierowanym do WSA w Krakowie skarżąca powieliła dotychczasową argumentację w sprawie, zarzucając organom złamanie prawa. Wskazała na swoją trudną sytuację bytową, uznając, że podstawowym celem pomocy społecznej powinno być zabezpieczenie podstawowych potrzeb, a w jej przypadku wydane decyzje zagrażają jej życiu.
W dniu 17 lutego 2026r. skarżąca nadała do Wydziału Informacji Sądowej WSA w Krakowie, poprzez wiadomości mailowe, dokumenty na okoliczność: "Znęcania się nad nią Dyrektora PKPS G.", załączając szereg załączników, w tym m.in. dokumentację lekarską i opinie lekarskie.
W dniu 18 lutego 2026r. skarżąca nadała do WSA w Krakowie pismo stanowiące przegląd Al Do przedmiotowej sprawy.
W dniu 23 marca 2026r. skarżąca nadała do WSA w Krakowie pismo zatytułowane: "Skarga na przewlekłość postępowania", w którym wskazała m.in., że: "nie podaruję nikomu kto tylko znajdzie się w łańcuchu tego bezprawia. Jestem prawnikiem i mam 81 lat, jednak mój umysł pracuje na pełnych obrotach". Za nieprawdopodobne ww. uznała to, że ma prawomocny wyrok o trwałym kalectwie, a MOPS bezprawnie pozbawił jej opieki, kłamiąc w swoich decyzjach.
W dniu 3 kwietnia 2026r. do WSA w Krakowie wpłynęło pismo skarżącej zatytułowane: "Najważniejsze pismo skarżącej", w którym wniosła o uwzględnienie skargi w całości i zobowiązanie organu do natychmiastowego przyznania opieki, bez dalszego "wyjaśniania sytuacji", która została prawomocnie rozstrzygnięta przez sąd powszechny oraz o zakończenie sprawy na posiedzeniu niejawnym/zaocznym w oparciu o przedłożony niepodważalny dowód z dokumentu urzędowego (art. 365 k.p.c. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a.). Ponadto w piśmie wskazano: "Z uwagi na rażące naruszenie prawa przez MOPS, polegające na celowym ignorowaniu przez ponad rok prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego (IV U) oraz doprowadzenie mnie - osoby 80-letniej po udarze - do stanu bezpośredniego zagrożenia życia (hospitalizacja), wnoszę o: 1. Wymierzenie organowi najwyższej możliwej grzywny na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. za niewykonanie wyroku i uporczywą obstrukcję procesową.
- 2. Przyznanie od organu na moją rzecz sumy pieniężnej (zadośćuczynienia) za rażące naruszenie moich dóbr osobistych, zniszczenie zdrowia i godności poprzez stosowanie tzw. metody na wymarcie".
W dniu 12 maja 2026r., skarżąca skierowała do WSA w Krakowie wiadomość mailową zatytułowaną: "Wniosek pilny do Strasburga".
W dniu 22 czerwca 2026r., skarżąca skierowała do WSA w Krakowie wiadomość mailową zatytułowaną: "Skarga do Strasburga".
W dniu 2 lipca 2026r., skarżąca skierowała do WSA w Krakowie wiadomość mailową, w której zwróciła się bezpośrednio do sędziego sprawozdawcy w sprawie, twierdząc, że skierowała już pismo do Strasburga.
Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2026r., sygn. akt I OPP 7/26 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę skarżącej na przewlekłość postępowania.
Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2026r. WSA w Krakowie wydał postanowienie, którym odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z dnia 9 grudnia 2025r.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium, krytyczna ocena działań organu I i II instancji przedstawiona w skardze jest całkowicie nieuzasadniona. Skarżąca formułuje swoje pisma, jakoby posiadała wyłączne prawo do określania sposobu realizacji usług kierowanych na jej rzecz oraz do samodzielnego ustalania zakresu swoich potrzeb, które powinny zostać uwzględnione przy przyznawaniu jej pomocy społecznej. Takie stanowisko jest jednak sprzeczne z zasadami funkcjonowania systemu pomocy społecznej oraz z obowiązkami, jakie ustawa nakłada na osoby korzystające ze świadczeń. Zasada pomocniczości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), jednoznacznie wskazuje, że strona nie może oczekiwać, iż organ będzie realizował świadczenia w sposób odpowiadający wyłącznie jej subiektywnym oczekiwaniom.
Pomoc społeczna nie zastępuje aktywności osoby zainteresowanej, lecz ją wspiera. Tymczasem skarżąca konsekwentnie prezentuje postawę roszczeniową, zakładając, że to jej jednostronne żądania mają determinować zakres i formę wsparcia. Osoby korzystające z pomocy społecznej mają ustawowy obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Obowiązek ten nie ma charakteru deklaratywnego, jest warunkiem prawidłowego udzielania świadczeń. Strona jednak uporczywie ignoruje ten obowiązek, ograniczając współpracę do przedstawiania własnych oczekiwań i żądań, bez gotowości do podjęcia rzeczywistego dialogu z pracownikami socjalnymi. Taka postawa uniemożliwia MOPS już od ponad 8 miesięcy realizację na jej rzecz przyznanych usług opiekuńczych i stoi w sprzeczności z zasadami, na których opiera się system pomocy społecznej.
W świetle powyższego stwierdzono, że postawa skarżącej, polegająca na kwestionowaniu działań organów pomocowych przy jednoczesnym pomijaniu własnych obowiązków, pozostaje w sprzeczności z zasadami pomocy społecznej. Gdyby Skarżąca wykazywała wolę współpracy, otwartość na dialog oraz gotowość do poszukiwania rozwiązań uwzględniających zarówno jej potrzeby, jak i możliwości organizacyjne MOPS – zdaniem Kolegium – możliwe byłoby wypracowanie adekwatnych i realnych do wdrożenia form wsparcia w ramach usług opiekuńczych. Brak takiej gotowości obciąża skarżącą i w sposób oczywisty ogranicza możliwość udzielenia jej pomocy. W świetle powyższego Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026r., poz. 143 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9.12.2025 r., nr SKO.PS/4110/682/2025, którą uchylono w całości decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta Krakowa (Kierownik Zespołu w MOPS w Krakowie Filia nr 2) z dnia 13.10.2025 r., nr F2.26427.8504.2025 i orzeczono w tym zakresie w ten sposób, że uchylono z dniem 13.10.2025 r. decyzję nr F2.26427.7210.2024 z dnia 28.08.2024 r. w sprawie przyznania skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych gospodarczych, usług opiekuńczych pielęgnacyjnych.
W okolicznościach faktycznych badanej sprawy, na mocy decyzji z dnia 28.08.2024 r., nr F2.26427.7210.2024 przyznano skarżącej pomoc w formie usług opiekuńczych gospodarczych, usług opiekuńczych pielęgnacyjnych w łącznym wymiarze 5 razy w tygodniu po 5 godzin dziennie. W ocenie organu II instancji, zakres i wymiar usług, określono na podstawie potrzeb skarżącej i w sposób odpowiadający możliwościom MOPS w Krakowie, strona została też zwolniona z ponoszenia odpłatności. Zdaniem Kolegium, skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o pomoc w formie usług opiekuńczych, gdyż jest osobą samotną, posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jest również osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Powodem uchylenia decyzji z dnia 28.08.2024 r., nr F2.26427.7210.2024 była zmiana sytuacji osobistej skarżącej, polegająca na tym, że choć od 03.04.2025 r. usługi opiekuńcze nie są realizowane, to mimo to, ma ona zaspokojone swoje niezbędne potrzeby bytowe przy wykorzystaniu wsparcia sąsiedzkiego. Poza tym, skarżąca nie zgadza się na wznowienie ich realizacji przez dwie opiekunki oraz nie zgadza się na zapisy obowiązującego regulaminu korzystania z usług opiekuńczych na terenie Gminy Miejskiej Kraków. W związku z tym, do czasu zmiany regulaminu oraz sposobu świadczenia na jej rzecz usług opiekuńczych, skarżąca nie wyraża zgody na ich wznowienie.
Z kolei w ocenie skarżącej powyższe rozstrzygnięcie jest w nieprawidłowe, gdyż jako osoba schorowana, będąca w podeszłym wieku, po przebytym udarze i legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – powinna otrzymać należną jej pomoc.
Mając powyższe na uwadze zaznaczyć trzeba, że decyzja w sprawie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych gospodarczych, usług opiekuńczych pielęgnacyjnych, która stanowi przedmiot skargi ma charakter decyzji uznaniowej.
Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w przepisach, to jednak ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa.
Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału, dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).
Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć.
Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym (J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29).
Zwrócić należy jeszcze uwagę na to, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy dużą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ zwykle nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W dominującym nurcie orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazuje się, iż uzasadnienie decyzji uznaniowej organu pomocowego powinno dostatecznie precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie dysponuje organ, a także szacunkową liczbę osób zainteresowanych uzyskaniem danej formy pomocy), jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia - ponieważ uznanie organu jest uzależnione m.in. od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z danej pomocy i ubiegających się o nią.
Uznanie administracyjne nie zwalnia zatem organów z obowiązku wszechstronnego i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego, a także sporządzenia uzasadnienia zgodnego z wymogami wynikającymi z zasady przekonywania określonej w 11 k.p.a., a której rozwinięciem jest art. 107 § 3 k.p.a.
Z kolei zasada czynnego udziału strony w postępowaniu jest zawarta w art. 10 k.p.a., zgodnie z którą, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. W zakresie prawa do czynnego udziału w postępowaniu strona może realizować wiele uprawnień procesowych określonych wyraźnie przepisami Kodeksu (np. art. 78, art. 79), natomiast w zakresie prawa do obrony ma uprawnienie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (por. art. 81).
Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu obejmuje fazę wszczęcia postępowania, fazę postępowania wyjaśniającego, fazę między zakończeniem postępowania wyjaśniającego, a wydaniem decyzji oraz fazę wydawania decyzji. Postępowanie wyjaśniające jest tym stadium postępowania administracyjnego, w którym zasada czynnego udziału stron w postępowaniu powinna być najpełniej realizowana. Na tym etapie postępowania strona ma prawo inicjatywy dowodowej, prawo do zawiadomienia o czynnościach postępowania dowodowego oraz czynnego udziału w tych czynnościach (polegającego w szczególności na zadawaniu pytań świadkom, biegłym i innym stronom, składaniu wyjaśnień, żądań, propozycji i zarzutów). W kolejnej fazie postępowania strona ma prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Istotną gwarancją tego prawa jest regulacja art. 81 k.p.a., który stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.
Organ administracji prowadzący postępowanie powinien powiadomić o wszczęciu postępowania wszystkie podmioty, które są stroną w sprawie (art. 61 § 4), a następnie umożliwić im aktywne uczestnictwo w postępowaniu, tj.m.in. umożliwić im dostęp do akt sprawy (art. 73 i 74) oraz zgłaszanie dowodów (art. 78), zawiadamiać o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów (art. 79 § 1), umożliwić wypowiadanie się na temat zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (art. 81).
Zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków (w tym wniosków dowodowych) należy oceniać z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy.
Ustanowione w art. 10 § 1 k.p.a. prawo strony do wypowiadania się jest szerszym od prawa z art. 81, które obejmuje tylko prawo wypowiadania się co do przeprowadzonych dowodów. Wypływające z zasady ogólnej czynnego udziału stron w postępowaniu prawo obejmuje wypowiadanie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada gwarantująca stronom możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, odnosi się do wszystkich dowodów i materiałów, bez względu na to, z czyjej inicjatywy są one przeprowadzone lub zbierane (z urzędu, czy na żądanie którejkolwiek ze stron, to samo dotyczy także żądań, bez względu na to, kto je wysuwa) – por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II GSK 63/23.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ orzekający w badanej sprawie naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, co stanowi wadę procesową (naruszenie przepisów prawa procesowego), która jako jedno z wielu naruszeń, stanowi podstawę uchylenia decyzji.
W kontrolowanej sprawie naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem zarzucane uchybienie uniemożliwiło skarżącej dokonanie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw. Obowiązek zapoznania strony z wynikami postępowania wyjaśniającego, jeżeli ma spełnić swą rolę, pociąga za sobą dalszy obowiązek organów administracji, jakim jest konieczność wzięcia pod rozwagę wypowiedzi strony i ustosunkowanie się do tych wypowiedzi. Takie ustosunkowanie się jest szczególnie potrzebne wówczas, gdy dla poparcia swych wypowiedzi strona powołuje określone dowody.
Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie do zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Organ ma także obowiązek wstrzymać się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie, czego zabrakło w niniejszej sprawie.
W konsekwencji, brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska.
Przechodząc dalej, nie można tracić z pola widzenia, że uchylając prawo do przyznanej wcześniej pomocy, organ nie uwzględnił całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, w tym szczególności tego, że skarżąca jest osobą schorowaną, z wieloma stwierdzonymi chorobami, po przebytym udarze, samotną, w podeszłym wieku z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności.
Sąd zwraca uwagę, że Kolegium w zaskarżonej decyzji podało, że decyzja o przyznaniu usług, ani tym bardziej ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje, aby usługi świadczyła w pełnym zakresie tylko jedna osoba. W praktyce nie ma prawnych przeszkód, aby realizacja usług odbywała się przez kilku opiekunów, o ile nie narusza to interesu osoby korzystającej. Ważne jest, aby nie doszło do zmiany treści decyzji - czyli nie można zmniejszyć liczby godzin usług ani zmienić rodzaju przyznanych usług.
Pomimo powyższych wywodów, organ II instancji uchylił skarżącej decyzję, na mocy której przyznano jej pomoc, pozbawiając jej przyznanego prawa i tym samym naruszając jej interes. Doszło zatem do pośredniej zmiany treści decyzji. Kwestia świadczenia usług w pełnym zakresie przez jedną, a nie dwie osoby była dla skarżącej na tyle istotna, że powinna zostać uwzględniona przez organ, tym bardziej, że jest to osoba starsza, z wieloma problemami egzystencjalnymi i z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Owszem, nie ma prawnych przeszkód, aby realizacja usług odbywała się przez kilku opiekunów, ale nie można pominąć tego, że nie może to naruszyć interesu osoby korzystającej z danej pomocy.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który twierdzi, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, że realizacja na jej rzecz usług przez dwie opiekunki, godzi w jej uzasadnione interesy. Wręcz przeciwnie całokształt okoliczności faktycznych w sprawie wskazuje, że argumentacja skarżącej jest bardzo rozległa, co zostało przez organ pominięte i nie uwzględnione przy wydawaniu rozstrzygnięcia.
Ponadto Kolegium z jednej strony wskazuje, że skarżąca nie dostrzega i nie docenia podejmowanych wysiłków ze strony MOPS, a z drugiej strony nie uwzględnia zgłaszanych oświadczeń skarżącej, które zmierzałyby do poprawy jej trudnej sytuacji życiowej związanej z niepełnosprawnością oraz ograniczeniami zdrowotnymi i egzystencjalnymi związanymi z podeszłym wiekiem.
Sąd zauważa jednocześnie, że organ niekonsekwentnie w jednym rozstrzygnięciu, co do danego zakresu pomocy - przyznaje, że niejako odebrana pomoc, może zostać wznowiona, gdy strona wykaże gotowość do współpracy. Uzależniając kierunek rozstrzygnięcia od gotowości współpracy ze strony skarżącej, w ocenie Sądu organ winien mieć na uwadze także stan zdrowia Skarżacej i jej możliwość samodzielnej egzystencji i brać je pod uwagę przy ocenie powołanej gotowości do współpracy
Organ powinien, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 k.p.a. ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. W praktyce oznacza to, iż organ II instancji ma obowiązek po pierwsze, ocenić prawidłowość decyzji organu I instancji, po drugie zaś rozpoznać sprawę na nowo biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie orzekania przez ten organ. Istotą dwuinstancyjności jest bowiem wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego - co wymaga ponownego i całościowego rozpatrzenia sprawy - a nie jedynie formalna kontrola decyzji. Oznacza to, że organ odwoławczy jest nie tyle uprawniony, co zobowiązany do uwzględnienia zmiany stanu faktycznego sprawy, jaki nastąpił po dniu wydania decyzji I instancji. Ponadto organ odwoławczy powinien w sposób klarowny odnieść się do wszystkich pism i oświadczeń skarżącej, składanych przez nią w toku całego postępowania.
Z tych wszystkich powodów, w zakwestionowanym wyżej zakresie, zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona. Wszystkie powyższe uchybienia przepisom postępowania, stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności, po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, Nr 1, poz. 7; T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 - 757).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji powinien mieć na uwadze powyższe uwagi, bacząc by nie naruszyć reguł postępowania oraz aby rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. Należy dokonać także własnych ustaleń, przeprowadzić swoje postępowanie, przedstawić w decyzji swoje stanowisko i odnieść się merytorycznie do zarzutów odwołania i oświadczeń skarżącej zawartych w pismach i akcentowanych bardzo szeroko w toku całego postępowania. Organ powinien wypełnić obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej - po pierwsze, oceniając prawidłowość decyzji organu I instancji, po drugie zaś rozpoznać sprawę na nowo, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny, obowiązujący w dacie orzekania przez ten organ. Powyższe organ powinien uczynić m.in. w zgodzie z istotą zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, zasadą informowania stron, zasadą przekonywania oraz z zasadą dwuinstancyjności postępowania.
Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne oraz prawne.
Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, zobowiązując organ do uwzględnienia powyższej argumentacji.