Uzasadnienie
Zaskarżoną przez F. G., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 1 sierpnia 2022 r., nr SKO.PS/4110/422/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt. 1 lit. c, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296), § 2 ust. 1, § 2 ust. 3 pkt 3 i § 7 uchwały nr XCV/1425/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania (Dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2017 r., poz. 9179) oraz 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 26 maja 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 26 maja 2022 r., znak: [...], Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 2/21, zgodnie z którą alimenty o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876) nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sadowej na rzecz funduszu alimentacyjnego.
Organ wyjaśnił, że w toku postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 11 maja 2022 r., ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu kwietniu 2022 r. pracował na podstawie umowy o pracę w firmie A. Sp. z o.o. i jak podał organ "uzyskał z tego tytułu dochód w wysokości 1719,70 zł" oraz nie osiągnął dochodu z tytułu umowy zlecenia z powodu zwolnienia lekarskiego.
Wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego organ pierwszej instancji rozważył przyznanie pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. specjalnego zasiłku celowego.
W toku postępowania skarżący przedstawił faktury za leki, zadeklarował, że ponosi koszty gazu i prądu po połowie z byłą żoną, natomiast nie ponosi opłat zawiązanych z wynajęciem mieszkania. Dodatkowo przedstawił rachunek za telefon na kwotę 424,17 zł.
Mając na uwadze powyższe organ uznał, że uzyskany przez skarżącego dochód jest wystarczający do samodzielnego zabezpieczenia potrzeby związanej z zakupem żywności w celu samodzielnego przygotowania posiłku, a ponoszenie wydatków za korzystanie z telefonu komórkowego w podanej wysokości stanowi nieracjonalne dysponowanie własnymi środkami.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił przy tym, że przyznanie określonych świadczeń ze środków publicznych powinno być ukierunkowane przed wszystkim na te osoby lub rodziny, które ze względu na całkowity brak dochodu nie byłyby w stanie egzystować bez świadczeń z pomocy społecznej. Dodatkowo zwrócił uwagę na ograniczone możliwości finansowe MOPS.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący nie zgadzając się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji i dokonanymi przez niego ustaleniami w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie.
Opisaną na wstępie decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium powołało treść przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz wyjaśniło, że świadczenia z pomocy społecznej powinny być dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Przy czym pomoc społeczna nie ma służyć pełnemu zaspokajaniu zgłaszanych przez obywateli potrzeb. Świadczeniami z pomocy społecznej są m.in. świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy.
Dodało, że podstawową zasadę, w oparciu o którą organy administracji decydują o udzielaniu pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego formułuje art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł lub osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł.
Na gruncie ustawy o pomocy społecznej - co do zasady - za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy).
Przy czym jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 721/21 nie można uznać, iż należności świadczone przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego są alimentami pomniejszającymi przychód ustalany zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy. Zatem art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie obejmuje należności wyegzekwowanych od dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego. Zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych o których mowa w art. 8 ust. 3 ustawy nie można utożsamiać bowiem z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania. Bowiem w takim przypadku z wyjątkowego pomniejszenia przychodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco, doprowadzając do uruchomienia świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zobowiązany korzystałby dwukrotnie z naruszania przez siebie prawa - za pierwszym razem nie wykonując swojego skonkretyzowanego obowiązku terminowo i należycie (popełniając delikt cywilnoprawny wobec uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych), drugi raz - uzyskując pomniejszenie przychodu w rozmiarze większym niż osoba w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej, która swoje świadczenia łożyła należycie i w terminie.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił kwotę w wysokości 1719,70 zł dochodu skarżącego za miesiąc kwiecień 2022 r. (przychód z tytułu umowy o pracę: 2207,55 zł - 250,00 zł (koszty uzyskania przychodu) - 106,75 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne) - 131,10 zł (składka na ubezpieczenie społeczne)), nie odliczając "kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób" w wysokości 1241,82 zł, bowiem jak wynika z akt sprawy kwota powyższa jest potrącana przez komornika na rzecz funduszu alimentacyjnego.
Dodało, że zgodnie z § 2 ust. 1 i § 2 ust. 3 pkt 3) uchwały nr XCV/1425/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania (dalej: "uchwałą") celem realizacji programu jest zapewnienie pomocy w formie dożywiania wszystkim osobom potrzebującym, tj. osobom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym i niepełnosprawnym. Na mocy § 3 uchwały podstawową formą pomocy jest gorący posiłek przyznawany osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić.
Z kolei stosownie do treści § 7 w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w powyższym zakresie przysługuje w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego.
Kolegium podało, że w dniu 11 maja 2022 r. skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie. W toku postępowania ustalono, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a "jego dochód w miesiącu kwietniu 2022 r. wynosił 1719,70 zł." Przy czym kryterium dochodowe do otrzymania pomocy wynosi 1164,00 zł. Nadto skarżący ponosi koszty gazu, prądu po 1/2 z byłą żoną, jednak nie ponosi opłat związanych z wynajęciem mieszkania. Rachunek na telefon opiewał natomiast na kwotę 424,17 zł.
Mając powyższe na względzie Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że uzyskany przez skarżącego dochód jest wystarczający do samodzielnego zabezpieczenia potrzeb na zakup żywności w celu samodzielnego przygotowania posiłku. Słusznie również zauważył, że przyznanie określonych świadczeń ze środków publicznych winno być ukierunkowane przede wszystkim na osoby lub rodziny, które ze względu na całkowity brak dochodu nie byłyby w stanie egzystować bez świadczeń z pomocy społecznej.
Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu okoliczności, że dotychczas MOPS udzielał skarżącemu pomocy, Kolegium podało, iż w aktach sprawy znajduje się postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...] w związku ze złożeniem w dniu 11 stycznia 2021 r. w K. fałszywego oświadczenia przed pracownikiem MOPS o utrzymywaniu się z zasiłku stałego i okresowego, przyznanych przez MOPS, braku innych dochodów i niepozostawaniu w stosunku pracy, złożonego pod rygorem odpowiedniości karnej. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 305 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. wobec uznania, że społeczna szkodliwość czynu była znikoma. W uzasadnieniu postanowienia wskazano również, iż MOPS uznał pobrane przez skarżącego świadczenia za pobrane nienależnie.
Na powyższą decyzje skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest krzywdząca i dyskryminująca. Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, chorą na stwardnienie rozsiane. Zakwestionował ustalenia organów administracji w zakresie osiąganego dochodu, wskazując, iż z uwagi na zajęcia komornicze powinno uwzględnić się tylko te kwoty, które faktycznie otrzymuje. Nadto zwrócił uwagę na kwestię nieracjonalności świadczenia pomocy obywatelom Ukrainy - uchodźcom wojennym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej).
Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Jak wynika z kolei z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 110 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ośrodki pomocy społecznej wykonują w gminach zadania pomocy społecznej. Ust. 10 tego artykułu stanowi, że rada gminy, opracowuje i kieruje do wdrożenia lokalne programy pomocy społecznej. Na tej podstawie uchwalona została przez Radę Miasta Krakowa uchwała nr XCV/1425/14 z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania (Dz. Urzęd. Woj. Małopol. z 2021 r., poz. 4958, ze zm., zwana dalej przedmiotową uchwałą), przyjmując program osłonowy dotyczący udzielania mieszkańcom pomocy w zakresie dożywiania.
Jak stanowi § 2 ust.
- 1. przedmiotowej uchwały celem realizacji programu jest zapewnienie pomocy w formie dożywiania wszystkim osobom potrzebującym.
W świetle ust.
- 2. ww. przepisu uchwały program realizowany jest przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we współpracy z jednostkami działającymi w obszarze oświaty na terenie Gminy Miejskiej Kraków.
Z kolei z treści ust. 3 § 2 przedmiotowej uchwały wynika, że w ramach programu udziela się pomocy: 1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, 2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, 3) pozostałym osobom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym i niepełnosprawnym.
§ 3 przedmiotowej uchwały wskazuje, że podstawową formą pomocy jest gorący posiłek przyznawany osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić, w szczególności dzieciom uczęszczającym do żłobków lub przedszkoli oraz dzieciom i młodzieży realizującym obowiązek nauki lub obowiązek szkolny.
§ 7 przedmiotowej uchwały precyzuje, że w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (ust. 1). Prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w zakresie określonym w ust. 1 przysługuje w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego (ust. 2).
Z powyższych regulacji wynika że przyznanie pomocy w ramach realizacji Programu następuje w formie decyzji administracyjnej, która powinna być poprzedzona ustaleniem sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. W pierwszym rzędzie pomoc osobom potrzebującym polega na przyznaniu możliwości skorzystania z gorącego posiłku. Ta forma pomocy jest w szczególności skierowana do dzieci uczęszczających do żłobków lub przedszkoli oraz dzieci i młodzieży realizujących obowiązek nauki lub obowiązek szkolny. Pozostałe osoby, znajdujące się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osoby samotne, w podeszłym wieku, chore i niepełnosprawne także mogą skorzystać z tej formy pomocy.
Z regulacji tych wynika także, że dopiero w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Pomoc taka obwarowana jest spełnieniem kryterium, gdyż prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego przysługuje w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego. Rada ustanowiła zatem kwotę uprawniającą do pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku na poziomie 150% kryterium dochodowego wynoszącego 900 zł.
Przyznając świadczenie w formie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej działa niewątpliwie w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy zawarte w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, sformułowanie zasiłek celowy "może być" przyznany. Również postanowienia przedmiotowej uchwały precyzujące Program pomocy w tym zakresie to potwierdzają.
Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Zatem, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).
Oznacza to, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy na dożywianie w ramach Programu, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza więc, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości. Organ musi bowiem ustalić, że udzielenie tej formy pomocy w zakresie dożywiania uzasadnione jest sytuacją osobistą lub rodzinną beneficjenta.
W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Oceniając materiał dowodowy zebrany w kontrolowanej sprawie, stwierdzić należy, że organy w toku postępowania ustaliły wszystkie istotne okoliczności faktyczne dla tej sprawy (dochody skarżącego, sytuację zdrowotną, rodzinną – które zostały ustalone w ramach wywiadu środowiskowego i na podstawie dokumentów pozyskanych w toku postępowania). Jak już Sąd zwrócił uwagę powyżej, rodzaj i wysokość pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i być adekwatne do możliwości organu pomocowego. Organy pomocowe muszą mianowicie dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej - możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone.
Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.
Podkreślić należy, że podstawą ustalenia wysokości świadczenia była przyjęta w organie pomocowym polityka przyznawania świadczeń w ramach programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania, według której prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w zakresie określonym w ust. 1 § 7 przedmiotowej uchwały przysługuje w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego (ust. 2). Rada ustanowiła, bowiem kwotę uprawniającą do pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku na poziomie 150% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie administracyjnej prawidłowo ustaliły sytuację materialną i rodzinną skarżącego na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 maja 2022 r. oraz zebranej w sprawie dokumentacji. Ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, z tytułu zatrudnienia w firmie A. Spółka z o.o. w miesiącu kwietniu uzyskał dochód w wysokości 2.023,80 zł, oraz nie osiągnął dochodu z tytułu umowy zlecenia z powodu zwolnienia lekarskiego. Ustalono nadto, że skarżący ponosi koszty gazu, prądu po połowie z była żoną, nie ponosi jednak opłat z tytułu wynajmu mieszkania. Rachunek za telefon opiewał natomiast na kwotę 424,17 zł.
Jedynie na marginesie, zauważyć należy, że organ pierwszej instancji omyłkowo wskazał ww. kwotę 1719,70 jak dochód z tytułu umowy o pracę, obliczając jednak następnie prawidłowo dochód na podstawie art. 8 ustawy o pomocy społecznej i ww. uchwały.
Również organ odwoławczy prawidłowo ustalił dla skarżącego kwotę dochodu w wysokości 1719,70 za miesiąc kwiecień 2022 r. (przychód z tytułu umowy o prac: 2207,55 – 250,00 (koszty uzyskania przychodu) -106, 75 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne) – 131,10 zł (składka na ubezpieczenie społeczne) nie odliczając kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób w wysokości 1241,82 zł, bowiem jak wynika z akt sprawy kwota powyższa jest potrącana przez komornika na rzecz funduszu alimentacyjnego.
Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej dochód osoby ubiegającej się oświadczenie pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z powołaną przez oba organy uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 2/21, alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. Wyjątek z art. 8 ust. 3 pkt 3 ma szczególnie silne uzasadnienie aksjologiczne wyłącznie z uwagi na interes uprawnionego do alimentacji i powinien być interpretowany ściśle. Skoro istota alimentów polega na ich regularnym świadczeniu, z pomniejszenia przychodu nie może korzystać ten zobowiązany, który popada w zadłużenie doprowadzając do konieczności uruchomienia procedury, o której stanowi art. 27 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877).
W innym wypadku z wyjątkowego pomniejszenia przychodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco, doprowadzając do uruchomienia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zobowiązany korzystałby dwukrotnie z naruszania przez siebie prawa - za pierwszym razem nie wykonując swojego skonkretyzowanego obowiązku terminowo i należycie (popełniając delikt cywilnoprawny wobec uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych), drugi raz - uzyskując pomniejszenie przychodu w rozmiarze większym niż osoba w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej, która swoje świadczenia łożyła należycie i w terminie. Ma to szczególne znaczenie w kontekście przewidzianej w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady sprawiedliwości społecznej definiowanej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli.
Potwierdzeniem zasadności tego stanowisko jest także regulacja art. 28 ust. 1 ww. ustawy, w którym w wyraźny sposób odróżnia się należności wierzyciela alimentacyjnego od należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 170/22).
W takim stanie faktycznym organy pomocowe miały zatem prawo do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, skoro wyliczony dochód przekroczył kwotę wynikającą z ww. uchwały (w wysokości 1164,00 zł), warunkującą przyznanie tej formy pomocy.
Mając jednak na uwadze przekroczenie kryterium dochodowego słusznie organy pomocowe rozważyły przyznanie pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Niemniej jednak, w sytuacji skarżącego nie dostrzeżono "szczególnych okoliczności", które uzasadniałyby przyznanie świadczenia. Podniesienie okoliczności, że skarżący choruje na stwardnienie rozsiane samo przez się nie powoduje już uznania tego stanu zdrowia skarżącego, za "szczególnie uzasadniony przypadek".
Zauważyć bowiem należy, że w wyroku z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1998/17 publ. w CBOSA Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku o jakim mowa w art. 41 ust.1 ustawy i odnosząc się do dotychczasowego orzecznictwa wskazał, że ma ona miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.
Sąd podkreślił przy tym, że odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.
Zdaniem Sądu zasadnie uznały orzekające w sprawie organy, że w przedmiotowej sprawie sytuacja w jakiej się znajduje skarżący, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w powyższym rozumieniu, co zostało wyjaśnione i umotywowane w decyzji Prezydenta Miasta Krakowa. Istotnie stwardnienie rozsiane jest przewlekłym schorzeniem neurologicznym ośrodkowego układu nerwowego, o nieznanej etiologii, ale dotknięcie beneficjenta tą chorobą nie może samo przez się dawać już podstawy do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie. Jak już Sąd podkreślił pomoc tego rodzaju jest obwarowana spełnieniem nie tylko kryterium dochodowego ale i sytuacją osobistą lub rodzinną beneficjenta.
Skarżący nie zdołał bowiem w sposób przekonywujący dowieść, że jego stan zdrowia jest taki, ani też organy nie miały żadnych podstaw ani dowodów do tego, by za taki jego stan zdrowia uznać, że podpada on pod ten rodzaj "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie wykazał skarżący, ani nie dał możliwości ustalenia takiego stanu rzeczy przez organ, że jego wydolność samoobsługowa przekroczyła już granicę jego funkcjonowania w życiu codziennym bez pomocy osób bliskich, czy trzecich. W takiej krańcowej sytuacji, która nie ma miejsca, dawałoby to raczej podstawę do rozważenia adekwatności przyznania pomocy w innej formie niż żądane świadczenie.
W ocenie Sądu organy pomocowe dokonały wyważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego, w szczególności polegającego na udzielaniu pomocy społecznej jak największej liczbie osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej. Organ może zatem przyznać świadczenie w wysokości pokrywającej całość lub część kosztów zakupu żywności, wysokość tej pomocy powinna być ustalona w odniesieniu do potrzeb wnioskodawcy, ale również możliwości finansowych organu i pomocy jak największej liczbie osób, które pomocy tej potrzebują. Trzeba zaakcentować, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspokajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2015 r.; sygn. akt I OSK 2224/15). Rozdysponowywanie zaś środkami pomocowymi musi być więc bardzo wyważone i uwzględniać to, aby pomoc dotarła przede wszystkim do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.
W tym przypadku nie można zarzucić orzekającym organom pomocowym dowolności. Organ pomocowy może nawet odmówić pomocy w sytuacji spełnienia kryterium dochodowego z uwagi właśnie na cele i zasady pomocy społecznej oraz możliwości finansowe i ilość ubiegających się o pomoc beneficjentów.
Wobec powyższego podjęte w niniejszej sprawie decyzje uznać należało za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy wskazały na determinanty rozstrzygnięcia, spełniając wymogi art. 107 § 3 k.p.a.
W związku z tym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł, jak w sentencji wyroku.