Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., znak SKO.NP/4115/290/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2022 r. odwołania A. C. od decyzji z dnia 27 czerwca 2022 r. znak: [...] wydanej przez Kierownika Centrum Usług Społecznych w Tarnowie działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Tarnowa w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem F. B. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r., znak [...], Prezydent Miasta Tarnowa odmówił A. C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem F. B. (ur. 25.11.1942r.) legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 9.05.2022r. nr [...] zaliczającym F. B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20.04.2022r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Wskazując kolejną przyczynę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia organ pierwszej instancji stwierdził, że sprawowana przez wnioskodawczynię opieka nad ojcem F. B. nie wymusza na stronie niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Analizując wszelkie okoliczności w tym aspekcie organ pierwszej instancji nie dopatrzył się istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, które nastąpiło dużo wcześniej lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez A. C., a sprawowaną opieką nad ojcem. Zdaniem organu pierwszej instancji nie ma przeszkód, aby strona podjęła zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub na podstawie umowy zlecania, o dzieło czy pracę zdalną. Nie istnieją też okoliczności pozwalające na zwolnienie pozostałych członków rodziny z obowiązku zapewnienia przez nich opieki niepełnosprawnemu ojcu, bowiem praca za granicą, czy przebywanie na emeryturze nie stanowią obiektywnych przeszkód uniemożliwiających udział w opiece nad niepełnosprawnym ojcem.
Działając na skutek odwołania A. C., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 22 sierpnia 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał w szczególności, że stanowisko organu pierwszej instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) jest błędne. Zdaniem organu odwoławczego, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny.
Kontynuując argumentację, organ odwoławczy wskazał, że pomimo dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należało przyznać rację organowi pierwszej instancji, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Istotne w sprawie jest również to, że strona nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Analizując przebieg zatrudnienia A. C., organ odwoławczy wskazał na przedłożone przez stronę świadectwa pracy: 1) za okres od 1.09.1983r. do 30.04.1992r. wydane przez [...] Zakłady [...] w N. – nauka zawodu, stosunek pracy ustał za porozumieniem stron, 2) za okres od 1.05.1992r. do 19.03.1993r. wydane przez [...] Zakłady [...], stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron, 3) w okresie od 01.03.1996r. do 30.06.2015r. zatrudnienie za terenie Włoch (dowód: pismo Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. z dnia 29.04.2019r. przesyłające w załączeniu kserokopię dokumentu U1 potwierdzającego zatrudnienie A. C. we Włoszech), 4) za okres od 19.12.2018r. do 18.04.2019r. opinia z przebiegu stażu z dnia 18.04.2019r. w Drugim Urzędzie Skarbowym w T. na stanowisku pracownik obsługi biurowej; staż zorganizowany w ramach projektu "Nowy Pracownik Białej Gospodarki" współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach regionalnego programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego 2014-2020r., 5) za okres od 01.04.2021 r. do 31.07.2021 r. zaświadczenie o stażu, który ww. odbywała w Firmie [...], 6) za okres od 1.08.2021 r. do 15.08.2021 r. wydane przez firmę [...], na stanowisku pracownik biurowy, stosunek pracy ustał za porozumieniem stron art. 30 ust. 1 pkt 1 Kp. Nadto z treści pisma Powiatowego Urzędu Pracy w T. z dnia 06.06.2022r. wynika, że w okresie od 15.09.2021r. do nadal A. C. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa zasiłku.
Organ odwoławczy zauważył, że ostatnim miejscem zatrudnienia A. C. była firma [...], w której ustał stosunek pracy w miesiącu sierpniu 2021 r. W treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 czerwca 2022 r. strona oświadczyła, że od kwietnia 2022 r. do chwili obecnej sprawuje opiekę nad swoim ojcem F. B., który mieszka w Ż. Zestawiwszy powyższe ustalenia z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 9 maja 2022 r. nr [...], uznającym F. B. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, ze stwierdzeniem, że stopień niepełnosprawności istnieje od 20 kwietnia 2022 r. – organ odwoławczy skonkludował, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Ostatnie zatrudnienie strony ustało w sierpniu 2021 r. (trwało 15 dni), zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła dopiero w dniu 1 czerwca 2022 r.
Odnosząc się do zakresu czynności wykonywanych przez A. C., organ odwoławczy wskazał, że strona przedłożyła w poczet materiału dowodowego dokumenty medyczne w postaci kart informacyjnych z 10 czerwca 2021 r. oraz 4 kwietnia 2022 r. z pobytu ojca w Szpitalu Wojewódzkim [...] SP ZOZ w T. Oddział Otolaryngologii, gdzie rozpoznano u F. B. raka płaskonabłonkowego krtani oraz guzek płuca lewego. Pacjent został poddany radioterapii w Zakładzie Radioterapii z Oddziałem Radioterapii Szpitala Wojewódzkiego [...] SP ZOZ w T. Nadto w aktach sprawy zalega zaświadczenie lekarskie wydane przez prof. M. M. z Wojskowego Szpitala [...] SP ZOZ w K., w którym widnieje zapis nowotwór złośliwy krtani, pacjent przed planowanym leczeniem operacyjnym oraz zaświadczenie lekarskie z C. Sp. z o. o. w T. z rozpoznaniem – cukrzyca. W treści przeprowadzonego w dniu 7 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego odnotowano, że A. C. lat 55 mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem Z. C. A. C. oświadczyła, że dojeżdża do Ż., gdzie zamieszkuje ojciec, codziennie – 7 dni w tygodniu i sprawuje opiekę około 8 godzin dziennie w zależności od samopoczucia ojca.
Strona podała, że bierze też pod uwagę możliwość przeprowadzenia się do ojca. Strona podała, że ojciec porusza się samodzielnie po mieszkaniu, zaś na zewnątrz z pomocą laski i wymaga pomocy drugiej osoby. A. C. oświadczyła, że przy ojcu wykonuje czynności opiekuńcze polegające na – czynnościach higienicznych (strzyżenie włosów), częściowej pomocy w ubieraniu się, mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje insulinę, przygotowuje wszystkie posiłki, towarzyszy w wizytach lekarskich, realizuje recepty, robi zakupy, sprząta, robi pranie, załatwia sprawy urzędowe dotyczące ojca.
Z kolei z wywiadu środowiskowego spisanego w dniu 17 czerwca 2022 r. przeprowadzonego w miejscu zamieszkania ojca wynika, że F. B. liczy 80 lat. Ze względu na stan zdrowia porusza się po mieszkaniu o lasce, sporadycznie wychodzi na spacer lub zakupy. Z uwagi na fakt, że cierpi na cukrzycę wymaga stosowania zastrzyków, które wykonuje sobie sam lub córka, która przygotowuje inne leki. Nadto F. B. podał, że córka przyjeżdża do niego prawie codziennie. Przygotowuje mu posiłki, gotuje obiady, sprząta, robi zakupy. W zakresie samoobsługi ojciec nie wymaga pomocy, córka pomaga mu przy myciu, goli się sam. Organ odwoławczy ocenił, że opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez A. C. wobec niepełnosprawnego ojca mają charakter typowych czynności codziennych.
Organ odwoławczy wskazał dalej, że – obok A. C. – F. B. ma troje dzieci: – siostra B. P. zam. na Ś., pracuje zawodowo, nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem, – siostra J. J. przebywa za granicą, nie może zająć się ojcem, – brat J. B. zam. na Ś., jest na emeryturze, ze względów zdrowotnych i osobistych nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem. Ponadto F. B. ma brata, który mieszka w S. i również nie ma możliwości udzielenia niepełnosprawnemu bratu pomocy. Organ odwoławczy uznał, że część obowiązków w zakresie opieki nad ojcem mogą przejąć córki wraz z synem, na których również ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego, jak i obowiązek moralny. Samo natomiast stwierdzenie, iż pracują oni zawodowo czy zamieszkują w odległych miejscach nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć siostry (osobiście lub choćby finansowo, realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad chorym ojcem. Osoby te powinny wypełnić nałożony na nich obowiązek alimentacyjny w wymiarze dającym możliwość podjęcia wnioskodawczyni stosownego zatrudnienia.
Pismem z dnia 19 września 2022 r. A. C. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie art. 17 ust 1b ustawy świadczeniowej;
2) naruszenie art. 17 § 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przez "stałą opiekę" należy rozumieć konieczność sprawowanie opieki w sposób codzienny i całodobowy, podczas gdy zgodnie z poglądem judykatury przez "stałą opiekę" należy rozumieć nie tylko ciągłe, całodobowe przebywanie z podopiecznym i wyręczanie go we wszystkich czynnościach, lecz także pieczę nad taką osobą i stałą gotowość udzielenia jej pomocy, gdy tylko wystąpi taka konieczność, 3) naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania wyłącznej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, 4) naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie sytuacji osobistej skarżącej, jak również i podopiecznego, w tym na nieuwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonych w aktach dokumentacji medycznych oraz oświadczeń córki w zakresie przebiegu leczenia i wizyt specjalistycznych podopiecznego co prowadziło do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy na nieobiektywnej, jednostronnej i pobieżnej ocenie materiału dowodowego, która w przedmiotowej sprawie przybrała charakter dowolny, w szczególności wobec arbitralnego zaakceptowania przez organ drugiej instancji poglądu organu pierwszej instancji wydającego decyzje w niniejszej sprawie;
5) naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i dokonanie dowolnej oceny dowodów polegającej na tym, że ojciec skarżącej jest samodzielny co jest niezgodne z prawdą, ponieważ nie zawsze jego stan zdrowia na to pozwala oprócz tego ojciec wymaga częstych wizyt specjalistycznych w T. i w K., a nawet N., gdzie samodzielnie nie jest absolutnie w stanie dotrzeć, skarżąca jako jedyna będąca najbliżej ojca córka jest zobowiązana mu pomoc; poza tym stan zdrowia ojca skarżącej ciągle ulega pogorszeniu;
6) naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego w tym w szczególności pominięcie w całości dowodów dotyczących obciążenia wizytami lekarskimi ojca w drugiej połowie roku 2021, czyli w okresie pandemii, gdzie wszystko było utrudnione łącznie z dojazdami, a w szczególności służbą zdrowia;
7) naruszenia art. 7 Konstytucji RP, 8) niedokładne sprawdzenie dokumentacji przesłanej przez skarżącą, gdzie wyjaśniono, że w miesiącu marcu 2021 roku skarżąca podjęła staż z gwarancją zatrudnienia, gdzie niestety w miesiącu sierpniu musiała z tej pracy zrezygnować na rzecz pomocy ojcu – w tejże dokumentacji jest udowodnione od kiedy ojciec jest poważnie chory i jak częste musiały być jego wizyty specjalistyczne oraz badania, które wymagały obecności nawet kilku dni w tygodniu najpierw w T., a następnie w K. w Szpitalu Wojskowym oraz w N. gdzie ojciec absolutnie ze względu na stan zdrowia nie mógł dojechać samodzielnie, a tylko i wyłącznie z pomocą skarżącej. Zdaniem skarżącej, organ niesłusznie sugeruje, że rodzeństwo skarżącej ma obowiązek alimentacyjny zająć się ojcem lub pomoc finansowo (rodzeństwo mieszka daleko i mają swoje problemy finansowe, zdrowotne oraz rodzinne) i niesłusznie określa, że ojciec skarżącej nie ma raka złośliwego. W uzasadnieniu skargi skarżąca sformułowała dalszą argumentację na poparcie swojego stanowiska. Do skargi skarżąca załączyła dokumentację medyczną, z której wynikają w szczególności daty, kiedy skarżąca musiała ojcu towarzyszyć. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
- 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd w pełni podziela jednak stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) pomoc świadczona przez skarżącą ojcu – zważywszy na jej charakter i zakres – nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającej zatrudnienie;
- 2) historia aktywności zawodowej skarżącej wskazuje na brak związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną ojcu;
- 3) poza skarżącą są jeszcze inne osoby (dzieci F. B.) zobowiązane do alimentacji wobec ojca, które nie mają obiektywnych przeszkód, aby czynić temu obowiązkowi zadość (troje rodzeństwa skarżącej).
Jak wynika z prawidłowo poczynionych ustaleń organu odwoławczego, skarżąca A. C. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem Z. C. A. C. nie mieszka z ojcem, a jedynie dojeżdża do Ż., gdzie zamieszkuje ojciec. Jak podał F. B., A. C. przyjeżdża do niego "prawie codziennie" na 8 godzin (k.24). F. B. porusza się samodzielnie po mieszkaniu, zaś na zewnątrz z pomocą laski (jednak sporadycznie wychodzi na spacer lub zakupy). A. C. oświadczyła, że przy ojcu wykonuje czynności opiekuńcze polegające na czynnościach higienicznych (strzyżenie włosów), częściowej pomocy w ubieraniu się, mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje insulinę, przygotowuje wszystkie posiłki, towarzyszy w wizytach lekarskich, realizuje recepty, robi zakupy, sprząta, robi pranie, załatwia sprawy urzędowe dotyczące ojca. F. B. cierpi na cukrzycę i wymaga stosowania zastrzyków, ale nie wszystkie zastrzyki wykonuje skarżąca (część zastrzyków F. B. wykonuje sam).
Zdaniem Sądu, czynności wykonywane przez skarżącą w ramach pomocy ojcu nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tym kontekście warto też zwrócić uwagę na możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych. W szczególności zaś akcentowaną w skardze konieczność towarzyszenia ojcu podczas wizyt lekarskich można pogodzić z pracą.
Spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Zdaniem Sądu, organ odwoławczy – po przeprowadzeniu analizy historii zatrudnienia skarżącej – trafnie zauważył, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w sierpniu 2021 r. (trwało 15 dni), zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła dopiero w dniu 1 czerwca 2022 r. (skarżąca świadczyła, że sprawuje opiekę od kwietnia 2022 r., k. 22; podobnie oświadczył F. B., k. 24v).
Zdaniem Sądu, organy obu instancji trafnie podkreśliły okoliczność, że osoba wymagająca opieki (F. B.) ma czworo dzieci (B. P., J. J., J. B. i wnioskodawczyni A. C.), przy czym osoby te nie mają obiektywnych przeszkód, by czynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnosprawnego ojca (skarżąca takich przeszkód nie wykazała ani nawet na takie przeszkody nie naprowadziła; nie można do nich zaliczyć okoliczności, że dzieci F. B. mają własne rodziny, pracują czy też mieszkają w innej miejscowości lub za granicą, względnie mają dolegliwości zdrowotne niestanowiące o niepełnosprawności w stopniu znacznym). Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.
Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).
Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 i 1b ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.