Uzasadnienie
Decyzją z 18 lipca 2022 r. znak: DŚR.5231.198.SP.07.2022 Wójt Gminy G. orzekł o odmowie przyznania E. K. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. K. Jako podstawę odmowy wskazano brak spełnienia warunku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. nie stwierdzenie aby niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca powołała się na orzeczenie TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w przedmiocie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazała, że jest jedyną córką, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawna matką i sprawuje ją od kilku lat. Wskazała też, że matka rozwiodła się z mężem wiele lat temu, a były mąż zmarł w maju 2019 r. Skarżąca podała, że matka cierpi na wiele chorób przewlekłych, a opieka nad nią całkowicie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Zaskarżoną decyzją z 24 sierpnia 2022 r., nr SKO-NP-4115-329/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, powołując się min. na treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca jest bierna zawodowo. Mieszka z matką (ur. 1943) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z 31 maja 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Matka skarżącej leczy się na wiele chorób przewlekłych, tj. przepuklinę kręgosłupa, ma trudności w poruszaniu się, niedosłuch, zwyrodnienie stawów, nadciśnienie i problemy z pamięcią. Skarżąca, sprawuje opiekę nad matką w ten sposób, że pomaga matce w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem: przygotowuje i podaje posiłki, pilnuje przyjmowania leków, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe, sprząta, gotuje, robi pranie. Skarżąca nie ma rodzeństwa.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził, że w związku z treścią wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mimo zasadności zarzutu skarżącej w ww. zakresie organ stwierdził jednak, że orzeczenie organu pierwszej instancji odpowiada prawu. Zdaniem SKO brak jest bowiem związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą, a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Stwierdzono, że jakkolwiek matka skarżącej jest schorowana, to jednak nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą i pampersowaną. Porusza się o własnych siłach i jest osobą kontaktową. Uznano, też że czynności wykonywane przez skarżąca w ramach opieki należą do zwykłych czynności dnia codziennego jakie zwykle wykonują osoby wspólnie razem zamieszkujące.
W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
1/ naruszenie przepisu postępowania, a to: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., polegające na dowolnej ocenie materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie, wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o okoliczności nie dotyczące skarżącej, prowadzące do błędnego uznania, że skarżąca nie spełnia wymogów ustawy o świadczenia rodzinnych, przyznania świadczenia, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie do przyznania świadczenia skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy w ustalonym stanie faktycznym istniały podstawy do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) powoływanej dalej jako "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 ust. 1, 1a i 1b tej ustawy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 a osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią art. 17ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy powołanej ustawy z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W tym kontekście organ odwoławczy słusznie uznał, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy stwierdził również, że decyzja organu pierwszej instancji mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela to stanowisko.
Sąd wskazuje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn.. akt IV SA/Wr 51/21).
W ocenie Sądu zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w zestawieniu ze stanem niepełnosprawnej matki wskazuje, że nie odpowiadała ona przesłankom wymienionym w art. 17 u.ś.r. uprawniającym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niewątpliwie matka skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą opieki, ale jednak nie jest osobą obłożnie chorą, pampersowaną czy bez kontaktu. Opieka sprawowana przez skarżącą, nie ma takiego charakteru, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, żeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie sposób bowiem przyjąć, aby takie czynności jak: przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków, sprzątanie, realizacja recept, robienie zakupów mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez współdomowników, którzy na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Natomiast czynności polegające na utrzymywaniu higieny nie są czynnościami oznaczającymi długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.
Sąd miał na uwadze, że skarżąca nie ma rodzeństwa i sama musi ponosić ciężar opieki nad matką nie mniej jednak, jak sama w skardze podała, że w razie konieczności ma możliwość poproszenia o pomoc swoich dzieci.
Sąd podziela stanowisko Kolegium, że okoliczność, iż skarżąca była bierna zawodowo nie wskazuje na istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Podkreślenia jednak wymaga, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje się niepodejmowanie zatrudnienia, a zatem ten element również podlega badaniu. W tym aspekcie, przedstawione wyżej rozważania dotyczące zakresu i charakteru opieki sprawowanej przez skarżącą wskazują, że brak jest również związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą.
Także dokumenty dołączone do skargi, nie wykazały żadnych istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Niepełnosprawność matki skarżącej i opieka sprawowana nad nią przez skarżącą nie są natomiast wystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opieki, jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując - zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.