Uzasadnienie
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z 20 stycznia 2021 r., nr 13/06/2021/KL ustalił obowiązek poniesienia przez J. G. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w okresie: od dnia 16 grudnia 2015 r. do dnia 18 grudnia 2015 r., pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, w wysokości: 1 612,00 zł (pkt I) w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji (pkt II).
W podstawie prawnej tej decyzji powołano art. 50 ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. 2020 r., poz. 1398 ze zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. 2020 r., poz. 256 ze zm.)
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ na podstawie danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (w którym gromadzone są elektroniczne dane o zgłoszeniach do ubezpieczenia zdrowotnego) stwierdził, że strona w dniach wskazanych w poniższej tabeli nie posiadała prawa opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Pomimo braku tego prawa, świadczenia te zostały udzielone skarżącemu, a Narodowy Fundusz Zdrowia poniósł ich koszty.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Szczegółowy zaznaczył, że szczegółowy wykaz udzielonych świadczeń, terminów ich udzielenia oraz koszt poniesiony przez NFZ zawiera wskazana w decyzji tabela.
Podkreślono dalej, że świadczenia wskazane w powyższej tabeli zostały udzielone, w wyniku złożenia przez stronę pisemnych oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej.
Następnie organ wyjaśnił, że pismem z 12 października 2020 r. zawiadomił stronę: o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu; o możliwości złożenia wyjaśnień (oraz dodatkowych dokumentów) oraz poinformował o możliwości dokonania - na podstawie art. 50 ust. 18a ustawy - wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego.
Na koniec organ stwierdził, że strona złożyła pisemne oświadczenie o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej zgodnie z art. 50 ust. 6 ustawy, pomimo, że w dniach, których udzielano świadczeń, tego prawa nie posiadała.
J. G. w piśmie z 9 lutego 2021 r. złożył "odwołanie" od decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 13/06/2021/KL z 20 stycznia 2021 r. ustalającej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Odwołanie to zostało potraktowane przez organ jako skarga do sądu administracyjnego i przesłane wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę.
Skarżący zarzucił, że od 1 września 2013 r. do 30 czerwca 2015 r. uczęszczał do szkoły, a zgodnie z informacją uzyskaną w szpitalu powinien mieć uprawnienia do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej do 6 miesięcy po ukończeniu szkoły. Do skargi dołączone zostało zaświadczenie z 14 października 2015 r. o zdaniu egzaminu sprawdzającego po zakończeniu pracy, przeprowadzonego w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2010 z późn. zm.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu, skarżący najprawdopodobniej powołał się na art. 67 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym w okresie udzielania spornych świadczeń - w grudniu 2015r.). Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób, które ukończyły szkołę ponadgimnazjalną - wygasało po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy uczniów. Organ jednak podkreślił, że skarżący ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wyjaśnił i nie wykazał jaką szkołę ponadgimnazjalną i kiedy ukończył.
Odnosząc się do kopii zaświadczenia o złożeniu 14 października 2015 r. egzaminu sprawdzającego organ podkreślił, że dokument ten co najwyżej mógł ogólnie uprawdopodabniać istnienie po stronie skarżącego statusu pracownika młodocianego. Jednakże z zebranych w sprawie dokumentów nie wynikało kto w tym czasie był pracodawcą skarżącego.
Organ zaznaczył, że skarżący nawet nie zasygnalizował informacji ani o ewentualnym zatrudnieniu jako młodocianego, ani o ukończeniu szkoły ponadgimnazjalnej, które to okoliczności hipotetycznie (po spełnieniu innych warunków) mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 441/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie skargi J. G. na ww. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie.
Sąd wyjaśnił w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach - nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat. Powołany przepis określa maksymalny termin, do którego w ogóle może być wydana decyzja ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ich wysokość oraz termin płatności.
Skoro więc zakończono udzielanie skarżącemu świadczeń 18 grudnia 2015 r. (z akt nie wynika, aby pobyt w szpitalu trwał dłużej), to od 19 grudnia 2020 r. nie było prawnie dopuszczalne wydanie decyzji, o której mowa w art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach. Powołany wyżej art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach przewiduje bowiem ustawowy (podkr. Sądu) brak prawa do ustalenia przez organ obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która nie posiadała w momencie udzielania jej świadczenia prawa do takich świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Innymi słowy Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ma kalendarzowe 5 lat, aby zebrać niezbędne dokumenty i przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji obciążającej pacjenta kosztami udzielonych mu świadczeń zdrowotnych.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lipca 20233 r., sygn. akt II GSK 107/22 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
NSA podważył prawidłowość stanowiska Sądu I instancji, z którego wynika, że art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. mając zastosowanie do terminu przedawnienia dochodzenia należności ustalonej na podstawie decyzji, o której mowa w art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (art. 50 ust. 21), nie ma jednocześnie zastosowania do terminu przedawnienia (prawa do) wydania wymienionej decyzji ustalającej (art. 50 ust. 20), i to w sytuacji, gdy we wskazanym w art. 15zrr ust. 1 i art. 15zss ust. 1 okresie, ustawodawca dopuścił wyłącznie możliwość podejmowania decyzji, o których mowa w art. 15zss ust. 9 tej ustawy, a mianowicie decyzji w całości uwzględniających żądanie strony, uniemożliwiając tym samym wydawanie decyzji, które charakteru takiego nie mają, a więc również decyzji administracyjnej ustalającej obowiązek poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej i ich wysokość oraz termin płatności.
W konsekwencji, wobec treści art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 – który stanowi, że terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15 zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, i co oznacza, że wobec daty wejścia w życie wskazanej ustawy nowelizującej, kontynuacja biegu zawieszonych terminów nastąpiła z dniem 24 maja 2020 r. – za uzasadniony uznano wniosek, że w rozpatrywanej sprawie zaskarżona decyzja mogła być wydana w dniu 20 stycznia 2021 r. Wobec bowiem, zakończenia udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej w dniu 18 grudnia 2015 r. i rozpoczęcia z tym dniem biegu terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a następnie jego zawieszenia w okresie od dnia 14 marca do dnia 23 maja 2020 r. - termin do wydania tej decyzji, w ocenie Sądu II instancji, nie upłynął.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wyżej powołanych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu (m.in. decyzji), tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W wyniku takiej kontroli zaskarżona decyzja podlega – na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. - uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), albo stwierdzeniu jej nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2), albo stwierdzeniu wydania jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3).
W razie braku stwierdzenia ww. naruszeń wniesiona na decyzję skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie Sąd orzekał w warunkach związania oceną prawną dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt II GSK 107/22. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 20 stycznia 2021 r. stwierdzająca, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu kosztów, które poniósł Narodowy Fundusz Zdrowia za udzielone skarżącemu w okresie od 16 grudnia 2015 r. do 18 grudnia 2015 r. świadczenia opieki zdrowotnej, w łącznej wysokości 1 612 zł.
Materialnoprawna podstawę wydanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm. – w skrócie "u.ś.o.z." lub "ustawy o świadczeniach"), a w szczególności uregulowania prawne zawarte w art. 50 tej ustawy.
Istota sporu sprowadzała się do oceny zasadności zobowiązania skarżącego do poniesienia w określonej przez organ wysokości kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącemu w dniach 16-18 grudnia 2015 r. w formie leczenia szpitalnego w Szpitalu Powiatowym w Zakopanem.
Według organu nałożenie na skarżącego omawianego obowiązku wynikało z ustalenia, że we wskazanym okresie skarżącemu nie przysługiwało ubezpieczenie zdrowotne, co wynikało z analizy danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych. Skarżący natomiast podnosił, że w okresie 1 września 2013 r. - 30 czerwca 2015 r. odbywał szkołę z przyuczaniem do zawodu i został pouczony w szpitalu, że przez okres 6 miesięcy po zakończeniu szkoły mógł za darmo korzystać z opieki medycznej.
Jak wynika z art. 15 ust. 1 u.ś.o.z. świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie.
Zgodnie z art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Zgodnie z treścią art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:
- 1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo 1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
- 2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,
- - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.
Jednakże w myśl art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Natomiast art. 67 ust. 5 ustawy o świadczeniach miał następujące brzmienie: prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób, które ukończyły szkołę:
- 1) ponadgimnazjalną - wygasa po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy uczniów;
- 2) wyższą - wygasa po upływie 4 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy studentów.
Z kolei art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach stanowi, że przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu.
Z akt sprawy wynika, że organ skoncentrował swoje wysiłki w postępowaniu na próbie zastosowania przesłanek z art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach. W piśmie z 12 października 2020 r., stanowiącym zawiadomienie o wszczęciu postępowania organ wyjaśnił stronie postępowania, iż istnieje możliwość wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego – terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego pomimo podlegania takiemu zgłoszeniu. W piśmie tym zabrakło natomiast pouczenia strony o przepisie z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.
Organ nie podjął też działań celem zweryfikowania wystąpienia przesłanek z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach w tej sprawie.
W sprawie bezspornym jest, że świadczenia opieki zdrowotnej zostały udzielone skarżącemu w dniach 16 - 18 grudnia 2015 r. po złożeniu przez skarżącego oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń z opieki zdrowotnej. Co wymaga zatem podkreślenia - jak wynika z akt sprawy skarżący urodził się 16 grudnia 1997 r. czyli w dacie składania ww. oświadczenia dopiero co ukończył 18 lat.
W kontekście tak młodego wieku skarżącego tym bardziej uzasadniona wydaje się konieczność zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. (tj. działania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej). Co również istotne, skarżący podał, że w okresie 1 września 2013 r-30 czerwca 2015 r. "odbywał szkołę z przyuczaniem do zawodu" i został poinformowany przez pracownika szpitala, że przez okres 6 miesięcy po zakończeniu szkoły (tj. do 30 grudnia 2015 r.) mógł korzystać za darmo z opieki medycznej. Do skargi dołączył zaświadczenie złożenia egzaminy sprawdzającego, wydane przez Izbę Rzemiosła i Przedsiębiorczości nr [...] z dnia 14.10.2015 r. W zaświadczeniu tym wskazano, że w okresie od dnia 1 września 2013 r. do 30 czerwca 2015 r. odbywał przyuczenie do wykonywania określonych prac i przed komisją czeladnicza złożył 14.10.2015 r. z wynikiem pozytywnym egzamin sprawdzający po zakończeniu przyuczenia do wykonywania określonej pracy.
Nie zostało wyjaśnione, czy skarżący (ówcześnie 18-latek) nie był objęty w tym okresie prawem do świadczeń z opieki zdrowotnej na podstawie art. 67 ust. 5 pkt 1 u.ś.o.z., który stanowi, że omawiane prawo w odniesieniu do osób, które ukończyły szkołę ponadpodstawową wygasa dopiero po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy uczniów. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów czy też informacji wskazujących czy skarżący pobierał naukę w szkole ponadpodstawowej, a jeżeli tak, to kiedy nastąpiło zakończenie tej nauki bądź skreślenie skarżącego z listy uczniów. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odniósł się do tych okoliczności, wskazując, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej mogło wynikać w tym przypadku z art. 67 ust. 4 ustawy lub art. 67 ust. 5 pkt 1 ustawy, ale nie miał o tym wiedzy.
W ocenie Sądu organ powinien z urzędu rozważyć, czy w sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, zwłaszcza, że oświadczenie o posiadanym prawie do świadczeń pochodziło od osoby, która w dniu jego złożenia kończyła 18 lat. Takich wyjaśnień zabrakło. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej stosuje się przepisy k.p.a. Zatem organy prowadzące postępowanie zobowiązane były do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), a także wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Obowiązkiem organów było prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.).
Zauważyć przy tym należy, że organy administracji publicznej mają obowiązek należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Bierność organu stanowi naruszenie prawa bez względu na to, w jakiej fazie postępowania miała miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 stycznia 2019 r., II OSK 790/18; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w prawomocnym wyroku z 8 czerwca 2022 r., II SA/Ke 201/22; dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym kontekście podkreślenia wymaga też, że organ nie poinformował strony o treści art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach - wystąpienia przesłanek, które umożliwiałyby odstąpienie od obowiązku orzeczenia o poniesieniu przez skarżącego kosztów udzielonych mu świadczeń.
Brak rozważenia odstąpienia od art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi więc zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i procesowego, bo do tego obligują organ postanowienia art. 7, 9, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Zwrócić przy tym należy także uwagę, że od wydanej w analizowanym przedmiocie decyzji Prezesa NFZ nie służy odwołanie, lecz przysługuje skarga do sądu administracyjnego, co dodatkowo nakłada na prowadzący postępowanie organ administracji publicznej obowiązek wyjątkowej dbałości o to, aby starannie ustalić wszystkie istotne dla sprawy fakty. Z uwagi bowiem na jednoinstancyjny charakter tego postępowania, ewentualnie popełnione wady we wskazanym zakresie, nie będą mogły zostać naprawione przez organ odwoławczy. Jeżeli bowiem przed organem w postępowaniu jednoinstancyjnym nie zostanie prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, to wówczas okoliczności, w ocenie strony istotne dla jej rozstrzygnięcia, strona może podnieść dopiero na etapie skargi do sądu (jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie). Wszechstronne zatem ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych pozostaje również - co ważne podkreślenia - istotne z punktu widzenia konieczności należytej troski organu o zapewnienie stronie postępowania ochrony jej praw, określonych przepisami procedury administracyjnej (por. wyroki WSA: w Krakowie z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 11/22 oraz w Poznaniu z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III SA/Po 342/23).
Dodatkową przyczyną, która legła u podstaw wydania w niniejszej sprawie wyroku uwzględniającego skargę, jest kwestia nie wyjaśnienia przez Prezesa charakteru udzielonych we wskazanych okresach świadczeń opieki zdrowotnej.
Z tabeli zamieszczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika jedynie, że skarżącemu we wskazanych okresach udzielono świadczeń opieki zdrowotnej w postaci leczenia stacjonarnego. Podano tylko datę udzielonego świadczenia opieki zdrowotnej, podmiot leczniczy udzielający świadczeń, jako rodzaj udzielonego świadczenia wskazano leczenie stacjonarne, wartość świadczenia oraz numer faktury. Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił jakie rodzaju świadczenia zostały udzielone skarżącemu, co mogłoby mieć też znaczenie przy ewentualnej ocenie przesłanek z art. 50 ust. 17 ustawy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika charakter udzielonych skarżącemu świadczeń, a w szczególności - czy przedmiotowe świadczenia miały charakter świadczeń gwarantowanych z podstawowej opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 15 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, czy też były to inne świadczenia, nie podlagające zwolnieniu z opłaty.
Ani z akt sprawy ani też z dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby okoliczność ta była w ogóle przedmiotem analizy organu. W ocenie Sądu wskazane zagadnienie może mieć w sprawie istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, że udzielone danemu podmiotowi świadczenia opieki zdrowotnej miały charakter świadczeń gwarantowanych z podstawowej opieki zdrowotnej pozwoli na przyjęcie, że po myśli ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podmiot ten nie byłby zobowiązany do uiszczenia kosztów tego świadczenia, co w konsekwencji czyniłoby niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SA/Go 528/21; LEX nr 3232852, wyrok WSA w Krakowie z 20 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 535/22).
W treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie zostało też wyjaśnione, w jaki sposób wyliczona została kwota pieniężna z tytułu zwrotu kosztów poniesionych przez NFZ za świadczenia opieki zdrowotnej udzielone skarżącemu jako osobie nieuprawnionej i co (rodzaj udzielonych świadczeń medycznych) składa się na łączną kwotę pieniężną zwrotu w wysokości 1612 zł (tak np. WSA w Gdańsku w wyroku z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 300/23 baza CBOSA).
Stosownie do art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś stosownie do § 3 tego artykułu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część tego aktu. Obowiązek jego sporządzenia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Motywy zatem decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.
Z drugiej strony treść uzasadnienia powinna pozwolić także sądowi administracyjnemu kontrolującemu decyzję odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu, a w konsekwencji umożliwić sądowi ocenę prawidłowości (legalności) zaskarżonej decyzji (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 21 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 693/23; w Warszawie z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2918/22; w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 681/20, w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 300/23, baza CBOSA). Znaczenie tego przepisu na gruncie przedmiotowej sprawy jest tym bardziej doniosłe z uwagi na fakt, iż postępowanie w tym wypadku jest jednoinstancyjne. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakonicznie i nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a.
Zdaniem WSA w Krakowie, powyższe w dostateczny sposób obrazuje, że przy wydawaniu kontrolowanej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak jednoznacznych ustaleń odnośnie rodzaju udzielonych skarżącemu świadczeń oraz poprzez brak rozważenia możliwości zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Przed wydanej zaskarżonej decyzji organ nie pouczył skarżącego o treści art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
Podsumowując, Sąd uznał, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, co czyni decyzje wadliwą, gdyż narusza ona przepisy procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy oraz przepisy prawa materialnego - art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, w stopniu który miał wpływ na wynik sprawy.
Z podanych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił w pkt 1 sentencji wyroku zaskarżoną decyzję.
Jak wynika z art. 141 § 4 p.p.s.a. w wyroku wydanym w wyniku uwzględnienia skargi uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania, ale wtedy, gdy sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. Tymczasem w niniejszej sprawie, stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a. sąd stwierdził, że zaszła podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w okresie od 16 do 18 grudnia 2015 r.
Skoro zatem udzielono skarżącemu świadczeń w ww. okresie, to w dniu dzisiejszym (26 stycznia 2024 r.) nie jest już prawnie dopuszczalne wydanie decyzji, o której mowa w art. 50 ust. 18 ustawy w odniesieniu do świadczeń udzielonych w tym czasie, stosownie do art. 50 ust. 20 ustawy. W następstwie uchylenia decyzji, upływ pięcioletniego terminu powoduje niemożność ponownego wydania przez organ decyzji ustalającej obowiązek poniesienia wymienionych kosztów. W rezultacie, zastosowanie ma przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowiący, iż w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Taką przyczyną jest zaś niemożność wydania przez organ decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, jest obowiązany o takim umorzeniu orzec, co też uczynił w pkt 2 sentencji wyroku.
W orzecznictwie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 20 lutego 2020 r., I SA/Po 961/19 i podane tam orzeczenia, CBOSA) wskazuje się, że umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Taką przyczyną jest niemożność wydania decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej z powodu upływu 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Sąd skorzystał więc z uprawnienia umorzenia postępowania administracyjnego, aby zakończyć postępowanie administracyjne prowadzone wobec skarżącego, gdyż nastąpił upływ terminu przedawnienia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję (punkt 1 sentencji wyroku) i umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku).