Uzasadnienie
Decyzją z 10 października 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 3 sierpnia 2016 r. odmawiającą skarżącej B.S. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko P.S. w wysokości 500 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że miesięczny dochód w przeliczeniu na członka rodziny skarżącej wynosił [...] zł czyli przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (800 zł).
W odwołaniu skarżąca wyjaśniła, że na wysokość obliczonego dochodu całej rodziny w istotny sposób wpłynęło umorzenie zaległości czynszowych (na mocy porozumienia zawartego przez męża skarżącej z Gminą Miejską). Wielkość zadłużenia związana była z naliczaniem karnych kwot od czasu wypowiedzenia umowy najmu. Skarżąca podkreślała, że umorzenie zaległości nie miało związku z otrzymaniem jakichkolwiek pieniędzy. W rzeczywistości bowiem jej niepracujący mąż (leczący się psychiatrycznie) nie uzyskał żadnego dochodu, a dochód wykazany w zeznaniu podatkowym stanowił jedynie umorzoną część długu.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Kolegium wyjaśniło, że przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uzależnione było od dochodu rodziny, przy czym "dochodem" tym były m.in. przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518). Umorzenie należności z tytułu niezapłaconego czynszu było dochodem podlegającym opodatkowaniu, a jednocześnie nie mieściło się w katalogu tzw. dochodu utraconego, o którym stanowił art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195). W związku z tym Kolegium uznało za prawidłowe wyliczenia organu I instancji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że w dniu 19 października 2016 r. odbyła rozmowę z A.K. - Zastępcą Prezydenta Miasta oraz z H.K. – Zastępcą Dyrektora Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta, którzy zapewnili ją, "że kwota z umorzenia odsetek za zadłużenie mieszkania nie powinna być wliczana do dochodu i z tego względu dochód rodziny jest niższy od podanego". Skarżąca stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, tym bardziej, że od listopada 2016 r., ze względu na niski dochód, przyznano jej świadczenie rodzinne.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując, że brak jest podstaw do pominięcia przy obliczaniu dochodu rodziny wartości umorzonych należności.
Na rozprawie w dniu 22 marca 2017 r. skarżącą potwierdziła, że mąż otrzymał PIT-8C z wykazaną kwotą umorzenia, ale mąż żadnych dochodów nie uzyskiwał.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Przedmiotem sporu było zaliczenie do dochodów trzyosobowej rodziny skarżącej (rodzice i córka) za 2014 r. kwoty [...] zł wykazanej w formularzu PIT-8C wystawionym przez Zarząd Budynków Komunalnych z tytułu umorzenia należności czynszowych wraz z odsetkami. Skarżąca nie kwestionowała przy tym wartości umorzonych należności.
W ocenie Sądu, obowiązujące przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiały pominięcie powyższych dochodów. W świetle prawa nie ma przy tym znaczenia, że skarżąca czy też jej mąć, z tego tytułu nie otrzymali jakichkolwiek pieniędzy.
Zaliczenie do dochodów rodziny skarżącej wartości umorzonych zaległości czynszowych wynika z art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zatem regulacja ta odwołuje się do definicji ustawowej "dochodu", zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie więc z art. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. Nr 51, poz. 361 z późn. zm.). W praktyce oznacza to, że autorzy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ustalili, że "dochodem" rodziny będą te dochody, które będą podlegać opodatkowaniu.
Ma to o tyle znaczenie, że zasadniczo powołana ustawa podatkowa przewiduje opodatkowywanie nie tylko faktycznie otrzymanych pieniędzy, ale również tzw. "nieodpłatnych świadczeń" (art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Sąd zauważa, że informacja PIT-8C nie jest wiążąca dla organów ustalających prawo do świadczenia wychowawczego, ponieważ jest to tylko dokument wystawiany przez płatnika, a więc osobę dokonującą przekazania świadczeń, od których nie było obowiązku pobierania zaliczki na podatek dochodowy (art. 42a ustawy o podatku dochodowym). Wiążąca jest natomiast albo decyzja podatkowa organu, albo zeznanie roczne (lub jego skutecznie złożona korekta). Zgodnie bowiem z art. 21 §2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm.) zobowiązanie podatkowe (a więc i dochody) określane są w składanym zeznaniu podatkowym, chyba że organ podatkowy wyda decyzję, jeżeli podatnik nie złożył deklaracji (zeznania) albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano. Nie oznacza to jednak, że informacje wykazane w PIT-8C nie mogą być dowodem w sprawie podlegającym ocenie organów prowadzących postępowanie w przedmiocie świadczeń wychowawczych.
W rozpatrywanej sprawie informacje zawarte w PIT-8C spójne były z innymi dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Skarżąca wykazała w zeznaniu PIT-36 złożonym wspólnie z mężem ww. kwotę [...] zł. Z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 5 czerwca 2015 r. umarzającej zaległość podatkową (wynikającą z konieczności zapłaty podatku od dochodów wykazanych w ww. formularzu PIT -8C) wynika wyraźnie, że kwota umorzenia należności czynszowych "...podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym choć nie stanowi dodatkowego przysporzenia finansowego, którym Podatnicy mogli świadomie dysponować". Pogląd ten zgodny jest zresztą ze stanowiskiem sądów administracyjnych. Przykładowo, w wyroku z 21 września 2011 r., II FSK 534/10 (wszystkie cytowane orzeczenia dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w sprawie sporu co do opodatkowywania umorzenia osobom fizycznym należności cywilnoprawnych, odwołał się do zasady powszechności opodatkowania z art. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i wyraźnie wskazał, że: "Umorzenie wymagalnych należności wiąże się z przyznaniem korzyści majątkowej innemu podmiotowi bez ekwiwalentu, stanowi zatem dla tego podmiotu przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia". Podobny pogląd prezentują inne sądy (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1212/10 i powołane tam orzecznictwo; wyrok WSA w Bydgoszczy z 15 stycznia 2013 r., II SA/Bd1134/12)
Sąd uznał więc, że organy prawidłowo zaliczyły umorzone świadczenia do dochodów rodziny skarżącej.
Sąd dostrzega, że był to jednorazowy dochód, który faktycznie pozbawił skarżącą świadczenia wychowawczego na jeden okres zasiłkowy (od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.). Niemniej jednak okoliczność ta również nie mogła zostać uwzględniona ponieważ przewidziany w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mechanizm mający służyć urealnieniu sytuacji majątkowej rodziny (tzw. utracony dochód) zawiera zamknięty katalog zdarzeń, które mogą zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu. Zgodnie więc z art. 2 pkt 19 powołanej ustawy utrata dochodu - oznacza utratę dochodu spowodowaną:
- a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
- b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
- c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,
- e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.),
- f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych,
- h) utratą świadczenia rodzicielskiego,
- i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
- j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.).
Jak wynika z powyższego wyliczenia jednorazowe dochody czy też nieodpłatne świadczenia nie zostały wymienione w powołanym przepisie. Organy nie miały więc podstaw prawnych aby nie uwzględniać wartości umorzonych zaległości w wyliczeniach dochodu rodziny skarżącej. Fakt, że skarżącej przyznano świadczenie wychowawcze w 2017 r. (w listopadzie) ma najprawdopodobniej związek z obliczaniem dochodu jaki skarżąca uzyskała w 2016 r. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pod pojęciem dochodu członka rodziny, rozumie się przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Te okoliczności nie mogły więc wpłynąć na uchylenie zaskarżonej decyzji.
Sąd podkreśla, że problem skutków jednorazowego umorzenia zaległości czynszowych jest znany. Niemniej jednak nawet obecnie nie są prowadzone w tym zakresie żadne prace ustawodawcze. Jak wynika bowiem z odpowiedzi na interpelację poselską nr 4393 podsekretarza stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 lipca 2016 r. (dostępna na stronie: http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=2B24524A) "Nie są prowadzone prace mające na celu wprowadzenie zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, polegającej na wyłączeniu z dochodu rodziny, przysporzeń majątkowych z tytułu umorzonych zaległości czynszowych, opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W opinii MRPiPS, takie rozwiązanie byłoby przejawem nierównego traktowania osób, które z własnych dochodów wywiązują się ze swoich zobowiązań, np. czynszowych, (czy też jakichkolwiek innych rachunków), a poniesione opłaty nie pomniejszają ich dochodu, na podstawie którego ustalane jest prawo do ww. świadczeń uzależnionych od kryterium dochodowego".
W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na zasadzie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.