Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 26 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1798/22

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi J. K. (dalej: "skarżąca") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 6 września 2022 r. (znak: SKO.PS/4110/441/2022) stwierdzające wniesienie z uchybieniem terminu odwołania od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka (znak: [...]) odmawiającej skarżącej przyznania zasiłku celowego na zakup leków.

Stan faktyczny i prawny tej sprawy przedstawiał się następująco:

1. 1. W dniu 6 maja 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o zasiłek celowy na zakup leków wskazując, że nie ma środków na zaspokojenie tej potrzeby. Do wniosku zostały załączone dwie recepty na podstawie których leki miały zostać wykupione. W dniu 16 maja 2022 r. do organu wpłynęło ponaglenie skarżącej w zakresie rozpoznania powyższego wniosku. Skarżąca informowała, że doszło do niedopełnienia obowiązków przez organ, który pomimo złożenia przez nią wniosku, nie wykupił jej leków, tym samym narażając ją na utratę życia lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
2. 2. Decyzją z 25 maja 2022 r. ([...]) organ odmówił przyznania skarżącej żądanej pomocy.

Jak wynika z akt sprawy (zwrotne potwierdzenie odbioru zawarte w aktach administracyjnych, karta bez numeru dołączona do karty nr 47), powyższa decyzja została doręczona skarżącej 6 czerwca 2022 r.

1. 3. W odwołaniu od tej decyzji wniesionym w dniu 21 czerwca 2022 r. (k.
2. 96) skarżąca zarzuciła organowi naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego. Żądała zmiany zaskarżonej decyzji. W piśmie stanowiącym odwołanie skarżąca zawarła także prośbę przywrócenia uchybionego terminu do złożenia tego środka prawnego, uzasadniając jednodniowe przekroczenie terminu złym stanem zdrowia osoby formułującej jej pisma oraz brakiem warunków mieszkaniowych do sporządzenia odwołania.
3. 4. Postanowieniem z 6 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu podniosło, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, objęta odwołaniem decyzja została doręczona skarżącej 6 czerwca 2022 r. Stosownie natomiast do daty widniejącej na prezentacie organu I instancji oraz zgodnie z notatką służbową z 6 września 2022 r., skarżąca złożyła odwołanie 21 lipca 2022 r. (poprawnie 21 czerwca 2022 r. – przyp. Sądu). Kolegium stwierdziło, że termin na złożenie odwołania upływał 20 lipca 2022 r. (poprawnie 20 czerwca 2022 r. – przyp. Sądu). Czynność wniesienia odwołania dokonana została z uchybieniem terminu.
4. 5. W skardze na opisane wyżej postanowienie skarżąca zarzuciła:
5. a) naruszenie art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności niewyjaśnienie przyczyny nieprzywrócenia uchybionego terminu;
6. b) brak uwzględnienia złożonych wyjaśnień w sprawie uchybienia w odwołaniu z 20 czerwca 2022 r.;
7. c) naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez zaniechanie powiadomienia skarżącej o zakończeniu postępowania w sprawie i umożliwienia jej zapoznania się z zebranymi dowodami w sprawie, o co wnosiła w odwołaniu;
8. d) naruszenie art. 11 K.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia zasady przekonywania, zwłaszcza że sprawa była przetrzymywana przez 3 miesiące od daty złożenia odwołania;
9. e) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania postanowienia polegający na tym, że wyjaśnienia skarżącej w sprawie uchybienia terminu o 1 dzień do złożonego już odwołania jest rażącym naruszeniem prawa.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez SKO w Krakowie poprzez przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Kolegium Odwoławcze zaniechało rzetelnej oceny jej sytuacji. Nie skierowało także do skarżącej pisma, by podała szersze wyjaśnienia dotyczące tego, kiedy i z jakiego powodu jej pełnomocnik przebywał w szpitalu i możliwości napisania odwołania w mieszkaniu komunalnym. Skarżąca nie zgodziła się z oceną Kolegium, że uchybienie terminowi tylko o 1 dzień było rażącym naruszeniem prawa i podkreśliła, że doszło do tego z przyczyn od niej niezależnych.

1. 6. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie domagało się oddalenia tej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły art. 134 w zw. z art. 129 § 2 K.p.a. W myśl pierwszego ze wskazanych przepisów, organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania w drodze postanowienia. Z kolei art. 129 § 2 K.p.a. stanowi, że termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie.

Z cytowanych wyżej przepisów wynika zatem, że jeżeli odwołanie zostanie złożone po upływie – przewidzianego w art. 129 § 2 K.p.a. – terminu do jego wniesienia, wówczas na organie odwoławczym ciąży zasadniczo obowiązek wydania, w oparciu o art. 134 K.p.a., postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do dokonania tej czynności. Termin bowiem do wniesienia odwołania jest terminem wyznaczonym przez ustawodawcę, a organ nie ma wpływu na jego długość, niemożliwe jest więc jego przedłużenie. Każde, nawet nieznaczne uchybienie temu terminowi obliguje więc organ odwoławczy do wydania takiego postanowienia. Inaczej jednak rzecz się przedstawia w sytuacji, gdy w odwołaniu strona zawrze prośbę o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania wskazanej czynności. Dostrzec należy bowiem, iż w przypadku złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego obowiązkiem organu II instancji jest wydanie w pierwszej kolejności postanowienia w sprawie przywrócenia terminu (na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu służy zażalenie - art. 59 § 1 k.p.a.).

Następnie, po wydaniu ostatecznego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, organ może dopiero postanowić o uznaniu odwołania za wniesionego z naruszeniem obowiązującego terminu (por. A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do k.p.a., uwaga 12 do art. 134, wyd. LEX 2023, także A. Golemba w: H. Knysiak-Sudyka (red.), A. Cebera, J. Firlus, T. Kiełkowski, K. Klonowski, M. Romańska "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wyd. II, uwaga 5 do art. 134, postanowienie NSA z 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1237/16, wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1551/19). Tak więc postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy może wydać dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu złożonego przez stronę wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku wydania postanowienia o przywróceniu terminu wyłączona jest dopuszczalność wydania postanowienia o uchybieniu terminu, a zatem przed rozpatrzeniem tego wniosku strony, wydanie takiego postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu, jest niezgodne z prawem (por. B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck. Warszawa 2022, uwaga 3 do art. 134).

W rozpoznawanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że skarżąca wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji z 25 maja 2022 r. złożyła także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka prawnego. Sytuacja taka – stosownie do przywołanych wyżej poglądów - obligowała organ odwoławczy do rozstrzygnięcia o tym żądaniu, co powinno nastąpić przed wydaniem postanowienia stwierdzającego fakt uchybienia terminowi. SKO w Krakowie nie rozpoznało wskazanego wniosku skarżącej, lecz wydało postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wydając więc kontrolowane postanowienie bez uprzedniego rozpatrzenia zawartego odwołaniu żądania przywrócenia terminu, organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania.

Niezależnie od powyższych rozważań należało zwrócić uwagę, że SKO w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu podało błędną datę upływu terminu na złożenie odwołania przez skarżącą. Kolegium wskazywało bowiem, iż termin do wniesienia odwołania upływał 20 lipca 2022 r., podczas gdy z akt jednoznacznie wynika, że decyzja organu I instancji została skarżącej doręczona w dniu 6 czerwca 2022 r. (zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru zawartym w aktach administracyjnych, karta bez numeru dołączona do karty 47). Według art. 129 § 2 K.p.a. termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie, a zatem oceniany termin upływał 20 czerwca 2022 r., a nie 20 lipca tego roku, jak przyjmowało Kolegium w kontrolowanym postanowieniu. Jest to jednak oczywista omyłka, która nie zmienia postrzegania tego, iż sporne odwołanie wniesione zostało z uchybieniem (jednodniowym) terminu.

Biorąc jednakże pod uwagę przedstawione rozważania uznać należało, że kontrolowane postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taki charakter stwierdzonego naruszenia obligował Sąd do pozbawienia tego aktu mocy wiążącej, o czym orzeczono w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).