Uzasadnienie
W dniu 21 lipca 2021 r. skarżąca D. Ś. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 23 kwietnia 2019 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na stałe.
Decyzją z dnia 19 sierpnia 2021 r., znak: ŚR-FA-ŚW. 524-9/2021 Wójta Gminy L. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, które decyzją z 29 listopada 2021 r, znak: SKO-NP-4115-530/21 uchyliło zaskarżoną decyzję, wskazując, że w sprawie zachodzą istotne wątpliwości co do okoliczności, od których istnienia uzależnione jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie dające się wyjaśnić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją Wójta Gminy L. z 10 marca 2022 r., znak: ŚR-FA-ŚW.524-9/2021, odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W ocenie organu I instancji opieka nad matką sprawowana jest prawidłowo natomiast brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Jak stwierdzono, niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie było bowiem następstwem konieczności sprawowania opieki nad matką, ponieważ orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej było wydane 23 kwietnia 2019 r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 21 lipca 2021 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba, niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca opisała stan zdrowia matki oraz wskazała zakres czynności jaki wykonuje w związku ze sprawowaną opieką.
Decyzją z 20 grudnia 2022 r., nr SKO-NP-4115-167/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nigdy nie była osobą czynną zawodowo, natomiast od około 2016 r. jest dobrowolnie ubezpieczona w KRUS (od 2020 r. jako rolnik). Jak oświadczyła strona w 2019 r. rodzice podupadli na zdrowiu, ojciec zachorował na raka prostaty z przerzutami, a mama już wcześniej wymagała opieki z jego strony. W tym też roku rodzice zamieszkali w jej domu. Od 2019 r. do chwili obecnej matka wymaga zakładania pampersów (nie jest świadoma swoich potrzeb fizjologicznych), karmienia, mycia/kąpieli, przebierania. Zgodnie ze wskazaniem skarżącej z uwagi na całodobową opiekę nad mamą nie jest w stanie podjąć pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, ani pracować na gospodarstwie rolnym. Matka skarżącej jest wdową, cierpi na wiele przewlekłych schorzeń (od 33 roku życia leczy się psychiatrycznie, ma dysfunkcję układu ruchu, nie utrzymuje równowagi).
Ma rozpoznaną chorobę o symbolu F33 - zaburzenia depresyjne nawracające oraz F06 - zespół psychoorganiczny. Jest osobą leżącą, nie czuje potrzeb fizjologicznych, jest leczona z powodu tarczycy. Stan zdrowia matki po śmierci męża w 2021 r. bardzo się pogorszył (nie przyjmowała jedzenia ani picia, co skutkowało utratą masy ciała). Skarżąca zaspokaja wszystkie potrzeby matki, tj. przygotowuje posiłki, karmi ją i pomaga przy piciu, matka skarżącej nie jest w stanie sama jeść ani pić. Ponadto wykupuje i podaje leki, umawia wizyty lekarskie, robi zakupy, sprząta, robi pranie, przygotowuje ubrania i ubiera mamę, kąpie, myje, dba o jej higienę osobistą i otoczenia, obcina paznokcie, zmienia pampersy. Cały czas nadzoruje mamę, jest dostępna w każdej chwili. Względem niepełnosprawnej matki zobowiązanymi do alimentacji są także pozostałe jej dzieci: M. K. oraz P. M., którzy nie są jednak w stanie sprawować nad nią opieki. Siostra skarżącej - z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym synem i chorymi teściami, a brat - z uwagi na pracę za granicą.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy nie kwestionował faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką jednak stwierdził, że oprócz skarżącej jest jeszcze dwoje jej rodzeństwa, które należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki. Zdaniem Kolegium względem ww. osób nie ma przeszkód, które świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że rodzeństwo nie może sprawować opieki nad matką.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzuciła:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
a/ zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności; że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r sygn. K 38/13 uznano za niekonstytucyjną część wywodzonej z tego przepisu normy prawnej; tj. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; a przez to naruszenie art.190 ust. 1 Konstytucji RP, b/ błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że mnie pomimo niepodjęcia zatrudnienia z powodu faktycznego sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne ponieważ ma rodzeństwo, które może zająć się opieką nad mamą, ewentualnie może przekazać na ten cel środki finansowe, gdy z przepisu tego wynika jedynie, że "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji..." 2/ naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 §1. K.p.a. poprzez:
a/ niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a to że moje rodzeństwo z obiektywnych i uzasadnionych względów nie jest w stanie ani opiekować się mamą, ani przekazywać na ten cel środki finansowe i jedyną osobą która opiekuje się mamą od dłuższego czasu i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia, ani nie pracuje w gospodarstwie rolnym jest skarżąca, b/ sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na błędnym ustaleniu że:
- - sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką nie ma bezpośredniego związku przyczynowego z niepodjęciem zatrudnienia, bowiem o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wystąpiła nie w momencie uzyskania przez matkę znacznego stopnia niepełnosprawności ale dwa lata później, gdyż od miesięcy letnich 2019 r skarżąca zabrała rodziców do swojego domu, bowiem ojciec zachorował na nowotwór prostaty i opiekowałam się obojgiem, z tym, że tato pomagał skarżącej przy mamie, a od jego śmierci w 2021r. całodobowa opieka nad mamą spadła w całości na skarżącą, a nadto stan psychiczny matki od śmierci taty znacznie się pogorszył i dopiero wtedy skarżąca postanowiła wystąpić z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego,
- - oprócz skarżącej opiekę nad mamą może sprawować siostra lub brat, pomimo, że w wywiadzie wskazała, że siostra M. ma niepełnosprawnego syna, który wymaga opieki, a nadto zajmuje się opieką nad teściami - na potwierdzenie tego faktu skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna siostry. Brat skarżącej natomiast od wielu lat pracuje za granicą, a jego żona opiekuje się swoja chorą i niepełnosprawną matką,
- - że nie pracowała zawodowo, pomimo wskazania, że od zamążpójścia i przeniesienia się do domu tu teściów czyli od 1999 r. opiekowała się najpierw chorą na nowotwór teściową, następnie urodziła w okresie od 2000 r do 2013 r. czworo dzieci, wychowywała je i dodatkowo w okresie od 1999 r. do 2006 r. opiekowała się chorym niepełnosprawnym teściem,
- - że jest w stanie pogodzić opiekę nad matką i pracować na część etatu, pomimo szczegółowego przedstawienia na jakie choroby cierpi mama i na czym polega opieka nad nią, że jest osoba leżącą, z odleżynami, chorą na serce i tarczycę, że ma poważne zaburzenia psychiczne i pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, że opieka nad nią to pełne 24 godziny na dobę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r.".
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na podstawie art. 17b u.ś.r w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie kwestionując faktu sprawowania opieki skarżącej nad matką odmówił przyznania skarżącej świadczenia z powodu istnienia dwójki rodzeństwa skarżącej, co do którego nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w partycypowaniu w opiece nad matką.
Rozstrzygnięcie to w ocenie Sądu jest błędne. Organy obu instancji nie ustaliły bowiem w sposób odpowiadający zasadzie prawdy obiektywnej stanu faktycznego sprawy i nie oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawną matką.
Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., l SA 258/82, ONSA 1982/1, póz. 54, oraz z 28.11.2012 r., l OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., l SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).
Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
- 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" - tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681);
- 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;
- 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organy nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zarówno odnośnie stanu matki skarżącej i zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki, jak i w kwestii możliwości rodzeństwa w uczestniczeniu w opiece nad matką. Organ pierwszej instancji uznał, że brak związku przyczynowego w niniejszej sprawie wynika z faktu, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej było wydane 23 kwietnia 2019 r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 21 lipca 2021 r. Zdaniem Sądu sama ta okoliczność nie jest wystarczająca dla ustalenia braku związku przyczynowego zwłaszcza, że badaniu podlega również niemożność podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Natomiast w zaskarżonej decyzji w ogóle nie zawarto oceny, czy organ uznał, że w sprawie zachodzi ww. związek przyczynowy, a odmowę przyznania świadczenia oparto jedynie na fakcie posiadania przez skarżącą dwójki rodzeństwa.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanu matki i zakresu świadczonej przez skarżącą opieki, zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji stwierdził, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad matką. Jednakże samo to stwierdzenie nie stanowi o spełnieniu określonej w art. 17 u.ś.r. przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., l OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność.
Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. l OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., l OSK 2820/13).
W kontekście powyższego w ocenie Sądu ustalenia i analizy ze strony organu wymaga kwestia stopnia intensywności i częstotliwości w sprawowaniu przez skarżącą czynności opiekuńczych nad matką w aspekcie specyfiki choroby matki skarżącej i jej objawów. Ten sam rodzaj czynności opiekuńczych może być bowiem uznany jedynie za pomoc w czynnościach dnia codziennego, jak i wypełniać przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od stopnia ich nasilenia i charakterystyki choroby niepełnosprawnego. Objawy choroby psychicznej mogą być zróżnicowane zarówno pod kątem stanu świadomości chorego, jego zachowań chorobowych, jak i stopnia ich natężenia.
Nie mniej jednak organy nie ustaliły i nie rozważyły należycie jak objawia się choroba psychiczna matki skarżącej i z jaką intensywnością. W tym kontekście organ nie rozważył podnoszonych na etapie odwołania twierdzeń skarżącej, że stan psychiczny matki się pogarsza, zdarza się że nie przyjmuje posiłków, wypluwa je, nie upomina się o żadne swoje podstawowe potrzeby i wymaga stałego pilnowania. Nie odniesiono się również do faktu stwierdzonych u matki skarżącej zaburzeń afektywnych dwubiegunowych i zespołu psychoorganicznego, które powodują zmienność nastroju czy, dezorientację funkcji poznawczych (zaświadczenie lekarskie k. 10). Nie ustalono jaki te zaburzenia mają przebieg i jak przekłada się to na intensywność opieki świadczonej przez skarżącą. Skarżąca podniosła w skardze, że z uwagi na stan psychiczny matki nie da się zastąpić osoby opiekuna gdyż matka boi się obcych i akceptuje tylko skarżącą.
Twierdzenia te korespondują z dokumentacją medyczną matki skarżącej zalegającą w aktach administracyjnych. Wszystkie te okoliczności wymagają rozważenia w połączeniu z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie, z którego wynika min., że matka skarżącej jest osobą leżącą, pampersowaną i wymaga karmienia.
Podobnie Sąd uznał, że stwierdzenie organu o braku przeszkód ze strony rodzeństwa skarżącej do współuczestniczenia w opiece nad matką nie zostało poprzedzone wystarczająco wnikliwym badaniem. Nie ustalono jaka jest konkretnie sytuacja brata skarżącej i czy jest w stanie choćby finansowo partycypować w opiece nad matką. Nie wyjaśniono też, czy opieką jaką siostra skarżącej sprawuje nad swoim niepełnosprawnym synem wyklucza jakąkolwiek formę współuczestniczenia w opiece nad matką.
W tym miejscu Sąd nadmienia, że podziela tę część orzecznictwa sądów administracyjnych, z której wynika, że możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, z 15 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1335/22, czy z 5 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 918/22). Nie mniej jednak wymaga to od organu rzetelnych ustaleń i oceny czy zachodzą obiektywne przeszkody we współuczestniczeniu ze skarżącą w opiece nad matką.
W ocenie sądu, w zakresie wskazanych ustaleń, organ administracji winien był działać z urzędu i zgodnie z zasadą oficjalności (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.) przejawiać konieczną inicjatywę dowodową, gdyż było to konieczne do poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia tej sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Sąd stwierdza że jest on niezasadny z tego względu, że ani organ pierwszej, ani drugiej instancji nie oparł swojego rozstrzygnięcia o ww. przepis.
Reasumując Sąd stwierdził, że wydane rozstrzygnięcie nie zostało poprzedzone rzetelnym zebraniem i analizą materiału dowodowego koniecznego do należytego wyjaśnienia sprawy. Dopiero poczynienie ustaleń i ocena całości materiału dowodowego określającego stan matki skarżącej z uwzględnieniem specyfiki chorób, na które ona cierpi, a także zakres oraz intensywność świadczonej przez skarżącą opieki, jak również możliwości partycypowania rodzeństwa skarżącej w opiece nad matką da pełną podstawę do wydania rozstrzygnięcia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.