Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 468/23

Uzasadnienie

A. Z. (dalej "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 4.01.2023 r. (znak SKO.NP/4115/412/2022) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z 31.10.2022 r. (znak [...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. 1. Wnioskiem z 6.10.2022 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy spowodowaną opieką nad mężem. Z akt wynika, że mąż skarżącej dysponuje orzeczeniem Miejskiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 6.11.2018 r. stwierdzającym znaczny stopnień jego niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika również, iż nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność tej osoby, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności, datuje się od października 2018 r. Przyczyną niepełnosprawności są dysfunkcje narządu ruchu (symbol 05-R).

Do wniosku skarżąca dołączyła: spis czynności opiekuńczych realizowanych względem niepełnosprawnego męża oraz oświadczenie o sprawowaniu opieki i rezygnacji z tego powodu z pracy zarobkowej.

W aktach znajduje się także informacja z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, z której wynika, że skarżąca rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej 2.04.2012 r. i zakończyła tę działalność 31.03.2014 r.

2. W dniu 17.10.2022 r. przeprowadzony został u skarżącej wywiad środowiskowy. W toku tego wywiadu pracownik socjalny zanotował m.in., że skarżąca nie pracuje i zrezygnowała ona z aktywności zawodowej z uwagi na opiekę nad mężem, którego stan zdrowia pogarszał się. Mąż skarżącej choruje na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa i wymaga pomocy z codziennych czynnościach. Realizowane przez skarżącą czynności opiekuńcze obejmują: utrzymanie higieny osobistej (pomoc przy kąpieli, doprowadzenie do łazienki, wejście i wyjście z kabiny prysznicowej); pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych; przygotowanie i podanie posiłków; pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu; utrzymanie czystości w mieszkaniu; zakupy, pranie, umawianie wizyt lekarskich, transport do lekarza, podanie leków, w tym wykonywanie zastrzyków biologicznych, wsparcie i motywowanie w leczeniu, pomoc w rehabilitacji, w poruszaniu się po mieszkaniu i poza nim oraz przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów, załatwianie spraw urzędowych. Jak odnotowano w wywiadzie, skarżąca zrezygnowała z pracy w 2014 r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia męża. Pracownik socjalny stwierdził, że mąż skarżącej z dużym wysiłkiem jest w stanie przemieszczać się po domu. Ustalając sytuację rodziny pracownik socjalny odnotował, że wraz ze skarżącą i jej mężem mieszka także ich syn, który – jak podano – w miarę możliwości stara się pomagać w opiece nad ojcem. Z oświadczenia złożonego podczas tego wywiadu wynika, że syn skarżącej ukończył szkołę i nie pracuje.

Z kolei w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym z mężem skarżącej ustalono, że z uwagi na zesztywniające zapalenie stawów, ma on problem z poruszaniem się i wymaga pomocy innej osoby w tym zakresie. Ponadto używa kuli ortopedycznej lub chodzika. Niepełnosprawny podał, że choroba na którą cierpi, pogłębia się. Ma problemy z czuciem w stopach i odczuwa uciążliwy ból. Podany zakres czynności opiekuńczych realizowanych przez żonę niepełnosprawnego pokrywa się z zakresem odnotowanym w wyżej opisanym wywiadzie przeprowadzonym z opiekunem. W złożonym oświadczeniu mąż skarżącej podał, że żona sprawuje nad nim opiekę od października 2018 r.

3. Decyzją z 31.10.2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie to Prezydent Miasta Tarnowa motywował brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

4. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżąca zwróciła uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt: K 38/13) wskazując na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto zarzuciła błędne przyjęcie, że nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.

5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 4.01.2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że organ pomocowy, wydając objętą odwołaniem decyzję, nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z Konstytucją RP. Stwierdzenie niekonstytucyjności tego przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyroku.

SKO w Tarnowie stwierdziło, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, objęta odwołaniem decyzja, odpowiada jednak prawu. W ocenie organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodził bowiem bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem.

Kolegium Odwoławcze wskazało, że w sprawie nie dowiedziono (nie wykazano) w dostateczny sposób, iż zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwia skarżącej, w sposób zupełny, podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym aspekcie Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, iż skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w marcu 2014 r., a w oświadczeniu z 9.08.2022 r. podała, iż opiekę nad mężem sprawuje od listopada 2012 r. i w związku z tym faktem zrezygnowała z zatrudnienia. Z kolei mąż skarżącej podał, że żona sprawuje nad nim opiekę od października 2018 r. Kolegium zwróciło uwagę, że zaprzestanie przez opiekuna aktywności zawodowej na być spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawnym, a nie innymi przyczynami leżącymi po stronie opiekuna (wyrok NSA z 7.11.2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 2012 r., którą wykreśliła z rejestru w kwietniu 2014 r., co nastąpiło przed uzyskaniem przez jej męża orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (listopad 2018 r.), zaś wniosek o świadczenie złożyła listopadzie 2022 r. Tym samym, w ocenie Kolegium Odwoławczego, zaprzestanie aktywności zawodowej i jej niepodejmowanie nie miało związku z opieką nad mężem.

Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające legitymowanie się przez niepełnosprawnego orzeczeniem o niepełnosprawności, konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Organ II instancji przedstawił opisany już wyżej zakres czynności opiekuńczych. Zaakcentował, że niepełnosprawny używa kuli ortopedycznej i chodzika, ma problemy z czuciem w stopach i odczuwa ból mięśniowy. Kolegium zwróciło uwagę na oświadczenie skarżącej z 9.08.2022 r. wskazujące na częstotliwość czynności opiekuńczych. Jako "rzadko" określone zostały: prowadzenie do toalety, podmywanie, przygotowanie ubrań, ubieranie, masaże, oklepywanie. Jako "nie dotyczą" określone zostały: pobudka, wymiana pieluchomajtek, przewracanie na inny bok, działanie przeciw odleżynom, wyjście do kościoła, przynoszenie opału, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czynności rozwijające mowę, czuwanie podczas snu.

Kolegium zaznaczyło, że opieka musi być wyłącznie związana z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego. W ocenie organu, realizowane przez skarżącą względem męża czynności opiekuńcze, choć konieczne, nie wymagają nieprzerwanej obecności opiekuna. Zwrócono też uwagę na fakt zamieszkiwania skarżącej wraz z niepracującym synem, który może także wykonać część czynności opiekuńczych, gdyż ciąży na nim, wobec ojca, obowiązek alimentacyjny oraz obowiązek moralny. Czynności, które stanowią codzienną pomoc, nie są opieką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

1. 6. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie:
2. - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 k.r.o. poprzez niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nim z synem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia;
3. - art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie istnieje związek między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem;
4. - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia zatrudnienia;
5. - art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., że niepełnosprawny pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojej żony.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zwrotu kosztów postępowania zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zawierała też wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

1. 7. W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Skarga podlegała oddaleniu.

Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Tarnowie w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Podkreślić trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.

Przedstawione wyżej, ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazują, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze stwierdzeniem jedynie faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Jak przy tym akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.

Zatem, dysponowanie przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania – w kontekście sygnalizowanego wyżej związku przyczynowego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście zakres ten uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Analiza ocenianego przypadku wskazuje, że zasadniczy spór dotyczył właśnie możliwości przyjęcia istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym. Organ odwoławczy nie stwierdzając tegoż związku wskazał na:

1. a) aspekt czasowy zakończenia przez skarżącą działalności gospodarczej (2014 r.) zrelatywizowany do daty powstania niepełnosprawności jej męża (2018 r.);
2. b) zakres czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem męża, które nie wymagają pełnej dyspozycyjności opiekuna;
3. c) możliwość współpartycypacji w opiece syna skarżącej, który będąc domownikiem i zobowiązanym do alimentacji swojego ojca, a także pozostając bez pracy, winien uczestniczyć w opiece.

W ocenie Sądu, z całokształtu okoliczności niniejszej sprawy wynika, że prawidłowo przyjął organ II instancji, iż nie istniały dostateczne podstawy do przyjęcia występowania bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżąca zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad mężem. W ocenie Sądu za powyższym wnioskiem przemawiał stwierdzony w postępowaniu zakres opieki realizowanej przez skarżącą nad mężem przy uwzględnieniu wynikającego z akt stanu zdrowia niepełnosprawnego.

Prezentację motywów przemawiających za wskazanym wyżej stanowiskiem poprzedzić należy wskazaniem, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych odnoszących się tak do zaniechania aktywności zawodowej przez opiekuna, jak też do momentu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Jak wskazuje się w orzecznictwie, nie wyklucza przyznania świadczenia, rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna, trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 23.01.2020 r., sygn. akt II SA/Po 1012/19). Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przyznawanym na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o powyższe świadczenie. Dlatego też przyjmować należy, że zasadniczo nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce złożyć wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 21.12.2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1225/22, wyrok NSA z 18.08.2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21).

W tej sprawie skarżąca twierdziła, iż zakończenie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, co nastąpiło w dniu 1.04.2014 r. (tj. 8 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) było związane właśnie z koniecznością sprawowania opieki nad mężem (k. 18). W oświadczeniu z 9.08.2022 r. skarżąca wskazała na jeszcze wcześniejszą datę rozpoczęcia sprawowania opieki nad mężem – listopad 2012 r. (a więc jeszcze w dacie prowadzenia działalności gospodarczej). Z kolei z twierdzeń niepełnosprawnego wynika, że żona sprawuje nad nim opiekę dopiero od 2018 r. (oświadczenie z 17.10.2022 r.). Dostrzegając labilność tych twierdzeń stwierdzić jednak należy, iż uwzględniając prezentowane wyżej stanowiska i poglądy wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – akcentowana przez organ odwoławczy data zakończenia przez skarżącą działalności gospodarczej (2014 r.) nie mogła jeszcze zasadnie przemawiać za brakiem podstaw do stwierdzenia ocenianego związku przyczynowo-skutkowego.

Nie wyklucza bowiem możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie tego prawa kilka lat po zaprzestaniu aktywności zawodowej - jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy także uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania jej oczekiwanego prawa, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.

W ocenie Sądu, spełnienie wskazywanej wyżej przesłanki, nie zostało jednak dowiedzione w postępowaniu. W realiach kontrolowanej sprawy należy bowiem dostrzec, że uwarunkowania zdrowotne męża skarżącej związane są z dysfunkcją narządu ruchu (symbol niepełnosprawności 05-R). Jak wynika z akt, mąż skarżącej choruje na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Z odnotowanych w wywiadzie środowiskowym twierdzeń niepełnosprawnego wynika, że choć sprawia mu to duży wysiłek, to jednak przemieszcza się on po mieszkaniu (k. 18v). Informacje w tym zakresie uzupełniła skarżąca wskazując, iż choroba jej męża skutkuje trudnościami w poruszaniu się w związku z czym używa on kuli ortopedycznej lub chodzika (k. 19). W ramach sprawowanej opieki skarżąca deklarowała wykonywanie następujących czynności: utrzymanie czystości w mieszkaniu (porządki, pranie), robienie zakupów, przygotowanie i podanie mężowi leków (w tym zastrzyków biologicznych), pomoc w higienie osobistej, co obejmuje pomoc w dojściu do kabiny prysznicowej, a nadto pomoc w ubraniu się, motywowanie do leczenia, pomoc przy rehabilitacji (wykonywanie ćwiczeń), asysta w chodzeniu po schodach i ogólnie w poruszaniu się, jak też umawianie wizyt lekarskich i transport na te wizyty oraz załatwienie spraw urzędowych. Złożony przez skarżącą przy wniosku inicjującym postępowanie wykaz czynności opiekuńczych (k.

3) pozwala natomiast ustalić i stwierdzić także stan zdrowia niepełnosprawnego. Z informacji tych płynie bowiem wniosek, że mąż skarżącej nie jest leżący, ani pamersowany, nie wymaga też karmienia go przez inne osoby. W rubryce dotyczącej prowadzenia do toalety – skarżąca zaznaczyła pozycję "rzadko", co pozwala przyjmować, iż w dojściu do toalety – zasadniczo mąż skarżącej jest także samodzielny. Koresponduje to z przyznaną przez niepełnosprawnego okolicznością, że po domu jest w stanie sam się przemieszczać. Choć skarżąca w wywiadzie środowiskowym podała, że zapewnia mężowi pomoc przy ubieraniu się, to jednak w analizowanym wykazie czynności opiekuńczych wskazała, że taką pomoc zapewnia ona "rzadko". To z kolei pozwala także uznać, że we wskazanym aspekcie codziennego funkcjonowania mąż skarżącej jest zasadniczo sprawny, tj. samodzielny. Czynność zaś polegająca na smarowaniu męża kremami przeciw odparzeniom (określona jako "zawsze") - jest o tyle niezrozumiała, że w postępowaniu ustalono i nie budziło to wątpliwości, iż niepełnosprawny nie jest osobą leżącą, a potrzeba używania takich kremów nie została dowiedziona żadnym dokumentem medycznym. Reasumując należy stwierdzić, że wynikający z akt stan zdrowia męża skarżącej wskazuje na to, iż mimo dolegliwości – jest on jednak w stanie poruszać się po mieszkaniu (z pomocą chodzika lub kuli ortopedycznej), a w zakresie szeregu istotnych czynności codziennych, jest samodzielny (korzystanie z WC, brak pamersowania, spożywanie posiłków, ubieranie się). Nadto, przeprowadzony z udziałem niepełnosprawnego wywiad środowiskowy, jak też oświadczenie złożone przez tę osobę w dniu 17.10.2022 r. – pozwalają uznać, że mąż skarżącej jest też świadomy i kontaktowy. Z akt nie wynikają przy tym żadne okoliczności mogące wskazywać, aby nie mógł on pozostać sam w domu przez pewną część dnia (tj. przez czas, w którym opiekun realizował będzie aktywność zawodową), bez obawy o jego bezpieczeństwo. Ustalony w oparciu o twierdzenia skarżącej zakres opieki wskazuje więc, iż niepełnosprawny niewątpliwie potrzebuje określonego wsparcia w codziennym życiu, jednakże rodzaj i skala tego wsparcia wynikające ze stanu jego zdrowia - w ocenie Sądu - nie uzasadniają całkowitej rezygnacji opiekuna z aktywności zawodowej. Takie przy tym czynności, jak utrzymanie czystości w mieszkaniu (pranie, sprzątanie, prasowanie), przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych – są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Powyższe pozwala przyjmować, że analizowane czynności nie mogą być uwzględniane przy ocenie skali zaangażowania opiekuńczego skarżącej, skoro i tak są one przez skarżącą wykonywane (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21). Nadto, przedstawiona wyżej aktywność, z uwagi na jej powszechność i nieodzowność występowania w każdym gospodarstwie domowym, realizowana jest przecież także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo. Skoro tak, to zasadnie trzeba przyjąć, że czynności tego rodzaju mogą być czynione zarówno przed rozpoczęciem pracy (np. z rana), jak też po jej zakończeniu (wieczorem) albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). Nie można więc uznawać, że z uwagi na te czynności, skarżąca musiała całkowicie zrezygnować z pracy. Również pomoc mężowi w czynnościach higienicznych (prowadzenie do kabiny prysznicowej) tudzież podanie leków, jest wykonywana zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas, a zatem te czynności także nie ma charakteru ciągłego. Są to więc typowe czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo. Z kolei udzielane mężowi wsparcie mentalne, jak też motywowanie do rehabilitacji, czy dowożenie na wizy lekarskie, mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych, jakie winny w rodzinie występować.

Reasumując powyższe oceny należy stwierdzić, że trafne było stanowisko organu odwoławczego, iż w kontrolowanej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia istnienie związku przyczynowo-skutkowego w znaczeniu zaprezentowanym na wstępie, z uwagi na zakres opieki realizowanej przez skarżącą nad mężem.

Zajmując natomiast stanowisko odnośnie tego argumentu Kolegium Odwoławczego, który wskazywał na możliwość współpartycypacji w opiece nad niepełnosprawnym – jego syna wskazać trzeba, iż stanowisko to nie mogło zostać ocenione jako nieuprawnione. Według Sądu, nie ma bowiem podstaw, aby przy ocenie niezbędności rezygnacji skarżącej z aktywności zawodowej z uwagi na opiekę nad mężem (tj. przy ocenie istnienia związku przczynowo-skutkowego) pomijać stwierdzone w sprawie uwarunkowania rodzinne skarżącej, tj. zamieszkiwanie z nią i z niepełnosprawnym – ich dorosłego syna, nieobarczonego żadnymi obowiązkami mogącymi absorbować jego czas w stopniu wykluczającym pomoc w opiece nad ojcem. Dostrzec bowiem trzeba, iż dorosły syn niepełnosprawnego i skarżącej - wspólnie z tymi osobami zamieszkuje (jest ich domownikiem). Z akt wynika przy tym, że syn skarżącej zakończył edukację, pozostaje bez pracy, a przy tym jest na utrzymaniu rodziców (cała rodzina utrzymuje się z renty uzyskiwanej przez niepełnosprawnego męża skarżącej).

Skarżąca w toku wywiadu środowiskowego stwierdziła, że jej syn "w miarę swoich możliwości" pomaga matce w opiece. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro syn skarżącej (domownik) pozostaje bez pracy, a nadto zakończył naukę, a przy tym nie założył jeszcze własnej rodziny, to okoliczności te pozwalają przyjmować, że akcentowane przez skarżącą "możliwości pomocowe" tej osoby są w istocie dość znaczne. Z akt nie wynikają bowiem żadne uwarunkowania (np. praca, nauka, własna rodzina), które mogłyby umniejszać możliwości tej osoby udzielania wsparcia matce w opiece nad niepełnosprawnym mężem, tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z rodzicami i pozostawania na ich utrzymaniu. Trafnie więc dostrzegło Kolegium Odwoławcze, że celem umożliwienia matce możliwości podjęcia aktywności zawodowej, jej syn (domownik) może także przejąć część obowiązków opiekuńczych realizowanych przez skarżącą. Stwierdzenie to w szczególności odnieść należy do tych czynności, które skarżąca postrzega jako czynności opiekuńcze, a które dotyczą szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego.

Zaprezentowane wyżej rozważania, w tym ocena uwarunkowań faktycznych tej sprawy, nakazywała uznać trafność wydanego przez SKO w Tarnowie rozstrzygnięcia, mimo nie w pełni trafnego jego uzasadnienia. Rozważania te przy tym zasadniczo stanowią ustosunkowanie do zarzutów podniesionych w skardze. Uzupełniając jeszcze odniesienia do skargi, ponownie zaakcentować trzeba, że nieuprawnione jest utożsamianie dopuszczalności nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze stwierdzeniem jedynie faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez uwzględniania przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania pracy) – spowodowanej tą opieką. Tak samo okoliczność dysponowania przez niepełnosprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania tego – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście zakres ten uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres tych czynności realizowanych przez skarżącą – w ocenie Sądu – nie wyklucza całkowicie jej aktywności zawodowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), skargę oddalił.