Uzasadnienie
Decyzją z 29 listopada 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2017 r. Decyzją tą przyznano skarżącej A. S. świadczenie wychowawcze na dzieci (bliźniaki): A. S. i A. S. w kwocie po 500 zł od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. oraz odmówiono przyznania świadczenia na A. S. (potraktowana jako "pierwsze dziecko w rodzinie z uwagi na przekroczenie 18 roku życia przez najstarszego syna – A. S.).
W uzasadnieniu wyjaśniono, że świadczenie nie mogło zostać przyznane gdyż skarżącą przekroczyła kryterium dochodowe wynoszące 800 zł na osobę. Kolegium wyliczyło, że miesięczny dochód rodziny skarżącej za 2016 r. wyniósł 4 821,68 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny dało kwotę 803,61 zł. Na dochód ten złożył się: dochód męża skarżącej – 56 195,06 zł (dochód pomniejszony o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne); tzw. ulga prorodzinna - 945,08 zł (wyliczona zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. art. 27 f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych); dochód skarżącej w wysokości 720 zł - z tytułu bonu świątecznego otrzymanego od pracodawcy.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że bony, talony i inne znaki uprawniające do ich wymiany na towary i usługi nie są świadczeniami rzeczowymi, o których mowa w art. 21 ust.1 pkt 67 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym, kwotę 720 zł należało zaliczyć do dochodów rodziny, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko o 3,61 zł.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podała, że przebywa na urlopie wychowawczym, który został jej przyznany od 9 kwietnia 2015 r. do 8 marca 2018 r., w związku z tym, nastąpiła w jej wypadku "utrata dochodu". Wyjaśniła również, że przysługuje jej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego i przy przyznawaniu tych świadczeń pod uwagę brano jedynie dochody jej męża w kwocie 56 195,06 zł i ulgę prorodzinną – 945,08 zł. Skarżąca podniosła, że nie jest więc dla niej zrozumiałe, dlaczego w rozpoznawanej sprawie do dochodu rodziny doliczono dodatkowo kwotę 720 zł.
W odpowiedzi Kolegium uznało, że skarga jest całkowicie niezasadna i wniosło o jej oddalanie.
Do sprawy przystąpił Prokurator, który wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga była zasadna.
Sąd uznał, że skoro otrzymane od pracodawcy bony towarowe zaliczane są zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych do przychodów ze stosunku pracy, o których mowa w art. 12 tejże ustawy (a co za tym idzie opodatkowanych na zasadzie art. 27, do którego bezpośrednio odwołuje się art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) to uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego powoduje, że osiągane w okresie bazowym tego typu dochody (ze stosunku pracy) traktuje się jako dochody "utracone" na zasadzie art. 2 pkt 19 lit. a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych akceptuje się pogląd, że wszelkie znaki wydawane przez pracodawcę z puli świadczeń socjalnych, za które pracownik może nabyć towary według swego uznania, nie są zwolnione od podatku dochodowego od osób fizycznych i wartość tych znaków łączona jest z wynagrodzeniami za pracę (por. wyrok NSA z 4 lutego 2016 r., II FSK 3247/13). Sąd uznał więc za zasadny pogląd Kolegium, że w sprawie nie znajdował zastosowania art. 21 ust.1 pkt 67 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwalający na zwolnienie z opodatkowania tego typu przychodów.
Zaliczenie wartości otrzymanych bonów świątecznych do przychodów ze stosunku pracy wynikało również z treści wystawionego przez pracodawcę PIT-11, gdzie w stosownej rubryce – opisanej jako "Należności ze stosunku pracy (...)"została wpisana wartość bonów. Skarżąca nie kwestionowała przy tym opodatkowania tego typu przychodów.
Sąd zwraca jednak uwagę, że odwołanie się ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (za pośrednictwem art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych powoduje, że przy identyfikowaniu rodzajów dochodów branych pod uwagę przy ustalaniu uprawnienia do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, należy stosować również "podatkową" siatkę pojęciową. W praktyce oznacza to, że uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego powoduje niewliczanie do dochodów rodziny w okresie bazowym wszelkiego typu świadczeń (a nie tylko wynagrodzenia sensu stricto wypłacanego przez pracodawcę) zaliczanych przez ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych do przychodów (dochodów) ze stosunku pracy.
Sąd dostrzega, że w większości przypadków, niewliczane będą do dochodów – przychody ze stosunku pracy uzyskane przed nabyciem prawa do urlopu wychowawczego, ale ustawodawca, w sposób wyraźny, nie wykluczył stosowania art. 2 pkt 19 lit. a ustawy o pomocy państwa w rodzinie również do dochodów ze stosunku pracy wypłacanych w trakcie przebywania na urlopie wychowawczym (a tak było w przypadku skarżącej, która otrzymała bony świąteczne w okresie przebywania na urlopie wychowawczym).
Należy przy tym podkreślić, że z akt wynika, że skarżąca w momencie składania wniosku o świadczenie wychowawcze oraz w momencie jego przyznania w ogóle nie osiągała dochodów ze stosunku pracy. Przepisy o "utracie dochodu" pozwalają urealnić ocenę sytuacji majątkowej świadczeniobiorców, którzy zostaliby pozbawieni pomocy finansowej właśnie w takim momencie kiedy faktycznie ich dochody są niższe niż osiągane w okresie bazowym. W szczególności w przypadku kobiet na urlopach wychowawczych nieuwzględnianie utraty dochodów stałoby w oczywistej sprzeczności z zamierzeniami projektodawców ustawy tzn. pozbawiłoby pomocy rodzinę w okresie wychowywania dzieci (por. uzasadnienie projektu ustawy – druk sejmowy nr 216 Sejmu VIII kadencji). Na ten aspekt sprawy zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 stycznia 2018 r., I OSK 1728/17 podkreślając, że: " (...) przepisy określające przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego powinny być wykładane w sposób pozwalający realizować ustawowy cel tego świadczenia, tj. częściowe zaspokajanie potrzeb finansowych związanych z wychowaniem i opieką dziecka, a zatem zaspokajanie tych potrzeb w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o tego rodzaju świadczenie.
Aktualna sytuacja finansowa determinowana jest nie tylko nawiązaniem lub rozwiązaniem stosunku pracy bądź podjęciem lub zakończeniem zatrudnienia w inny sposób, lecz również wszelkimi zmianami związanymi z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływającymi na zmniejszenie jej dochodów" (wszystkie powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Trzeba też zaznaczyć, że przy identycznych przepisach dotyczących świadczeń rodzinnych – tego typu dochody nie były brane pod uwagę przy obliczaniu kryterium dochodowego dla potrzeb uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Potwierdza to treść decyzji dołączonej do skargi. Sąd uznał więc, że organy dokonały błędnej wykładni art. 2 pkt 19 lit. a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co doprowadziło do niezastosowania powołanego przepisu.
Sąd przy wykładni art. 2 pkt 19 lit. a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci kierował się również wykładnią celowościową przepisów ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 października 2017 r., I OSK 817/17 wskazał, że na konieczność kierowania się tego typu wykładnią wyjaśniając, że cel ustawy został wyeksponowany w art. 4 ust. 1 i jest nim "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć.
Oba powoływane wyroki wprawdzie dotyczyły art. 2 pkt 19 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, niemniej jednak nie ma to znaczenia ponieważ pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego ma charakter ogólny i może być odnoszony do interpretowania celowościowego wszystkich kategorii "dochodu utraconego".
W rozpoznawanej sprawie wykładnia celowa ma również znaczenie, ponieważ skarżąca, przy zastosowaniu interpretacji organów, przekroczyła kryterium dochodowe jedynie o 3,61 zł, co pozbawiło ją całkowicie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę. Na brak w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mechanizmu "złotówka za złotówkę" przewidzianego w analogicznych zasadach nabywania uprawnień do świadczeń rodzinnych (tj. w art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z 21 grudnia 2016 r., III SA/Gd 889/16 stanowiącym pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego. W pytaniu tym (sprawie przed Trybunałem nadano sygnaturę P 6/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyraził wątpliwość, czy zasada wykluczająca całkowicie z kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego bez względu na wysokość przekroczenia kryterium dochodowego, jest zgodna z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz czy nie narusza w sposób nieuzasadniony zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Do dzisiaj pytanie to nie zostało rozstrzygnięte przez Trybunał Konstytucyjny.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, podzielając wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku co do zgodności przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ze standardami konstytucyjnymi w opisywanym zakresie – uznał, że i z tych powodów, wykładnia celowościowa istniejących przepisów jest zasadna. Nie pozbawia bowiem skarżącej świadczenia, które w jej sytuacji osobistej (w rodzinie tak naprawdę wychowuje się pięcioro dzieci) jest jak najbardziej uzasadnione.
W ponownym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko Sądu zawarte w niniejszym wyroku.
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135).