Wyrok WSA w Krakowie z 28 września 2023 r., III SA/Kr 577/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 6 lutego 2023 r., nr SKO-NP-4115-500/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza na rzecz skarżącego A. T. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skład

Przewodniczący S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska

Uzasadnienie

Decyzją z 3 października 2022 r. Burmistrz B. odmówił A. T. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną J. T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przyznał, że żona skarżącego jest osobą schorowaną, z licznymi dolegliwościami uniemożliwianymi prawidłowe funkcjonowanie w codziennym życiu. Organ nie kwestionował również faktu sprawowania przez skarżącego opieki na żoną. Jednakże, zdaniem organu w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: "u.ś.r.", gdyż żona skarżącego "nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności przed 18 rokiem życia". Ponadto, dodawał organ, w sytuacji gdy wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje – zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W odwołaniu skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nie zgodził się również z dokonaną przez organ I instancji interpretacją art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 6 lutego 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Zdaniem Kolegium rozstrzygnięcie organu I instancji było jednak prawidłowe mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Organ I instancji nie uwzględnił bowiem zmiany stanu pranego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Zatem w stosunku do osób, których niepełnosprawność powstała później niż to określał art. 17 ust.1b u.ś.r., oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Ponadto zdaniem Kolegium, organ I instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. uznając, że przepisy u.ś.r. wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Tymczasem przepis ten dotyczył tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciążył obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało, że tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa, w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjny, oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny naruszałoby art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Kolegium wskazało też, że organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się jedynie do przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie dokonał natomiast analizy i oceny czy spełnione zostały w sprawie pozostałe przesłanki z art. 17 u.ś.r., od wystąpienia których ustawodawca uzależnił przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium ustaliło na podstawie wywiadu środowiskowego oraz załączonej dokumentacji medycznej, że żona skarżącego została zakwalifikowana orzeczeniem z 17 maja 2022 r. na stałe, do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu choroby układu oddechowego i krążenia -symbol 07-S. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 kwietnia 2022 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 48 roku życia. Żona skarżącego ma 58 lat i od 12 lat jest osobą przewlekle chorą, niezdolną do samodzielnej egzystencji, cierpi na chorobę śródmiąższową płuc, przewlekłą niezdolność oddechową, niedokrwistość normocytarną, nadciśnienie tętnicze, kłębuszkowe zapalenia nerek, jaskrę oka lewego, zapalenie lewej zatoki szczękowej. Wymagała stosowania koncentratora tlenu, stałej rehabilitacji oraz pomocy przy wszystkich czynnościach dnia codziennego. Stan zdrowia oraz liczne choroby uniemożliwią jej prawidłowe funkcjonowanie w codziennym życiu. Skarżący świadczył całodobową opiekę i pomoc. Zgodnie z oświadczeniem z 5 września 2022 r., zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 września 2022 r. Skarżący pomaga żonie w porannej i wieczornej toalecie, przygotowaniu posiłków, dowożeniu do placówek służby zdrowia, załatwianiu sprawa urzędowych, robieniu zakupów, porządkach domowych, rehabilitacji (ćwiczenia oddechowe i ruchowe). Skarżący dowoził żonę na dializy trzy razy w tygodniu, w tym czasie przygotowuje koncentratory tlenu (przenośny i stały). Wieczorem układał żonę do snu, podawał leki oraz pomagał przejść do toalety. Poza tym robił pranie i sprząta.

Zdaniem Kolegium zakres opieki jaki wykonywał skarżący jakiej faktycznie wymaga jego żona nie był tego rodzaju, że uniemożliwiał skarżącemu podjęcia jakiekolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Ustalenia faktyczne wskazywały, że żona skarżącego może sama funkcjonować przez część dnia, a skarżący ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym mógł dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Stąd, w ocenie w Kolegium, trudno było przyjąć, że w sprawie występował związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Takie czynności jak podanie leków, dowiezienie do lekarza, pomoc przy ubieraniu się, przygotowanie i podanie posiłków, pranie i sprzątanie nie mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Były to czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Nie można było przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie wykonuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną żoną. Tym bardziej, ze do tej pory skarżący godził pracę w gospodarstwie rolnym z opieką na żoną, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od kwietnia 2022 r. Z akt sprawy nie wynikało, żeby żona skarżącego była osobą obłożenie chorą, lezącą, nie kontaktową, czy też niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniósł też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie:

1. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy skarżący spełnił wszystkie przesłanki do jego przyznania, w tym zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym lub nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną, co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącego prawa do przedmiotowego świadczenia,
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 187) przez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia ww. gospodarstwa lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres przedmiotowej opieki sprowadza się do codziennej pomocy w czynnościach higienicznych, przygotowywania posiłków, organizowania wyjazdów na dializy, sprzątania i robienia zakupów, co nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia jakiejkolwiek pracy, w tym w gospodarstwie rolnym, podczas gdy Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, a zakres przedmiotowej opieki, w tym pilnowanie i w razie potrzeby regulowanie przepływów tlenu, przełączanie koncentratora tlenu na inne źródło tlenu lub podłączanie go pod agregat, pomoc w rehabilitacji ruchowej i oddechowej, uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, że została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odmową przyznania przedmiotowego świadczenia,
2. art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1, 2 k.p.a. przez brak zapewnienia skarżącemu możliwości wykazania zakwestionowanej dopiero w decyzji odwoławczej okoliczności faktycznej, a to, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną, a gdyby skarżący miał rzeczoną możliwość to podjąłby on stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, że istnieje taki związek, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, że została spełniona przesłanka rezygnacji z pracy na gospodarstwie rolnym lub niepodejmowania zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 u.ś.r.,
3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z Karty Informacyjnej leczenia szpitalnego z 6 lutego 2023 r. oraz Karty Oceny według skali Barthela z 15 lutego 2023 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący podniósł między innymi, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego wskutek pogarszającego się stanu zdrowia żony, co potwierdza badanie według skali Barthela z 15 lutego 2023 r. Ponadto ze wskazanej Karty Informacyjnej jednoznacznie wynika, że przy najmniejszym ruchu żony skarżącego (np. siadaniu) następuje desaturacja, tj. obniżenie tlenu w organizmie. Innymi słowy wskutek najmniejszego ruchu żony skarżącego niezbędne jest podanie jej tlenu, co wymaga pomocy innych osób, w tym ze względu na konieczność regulacji przepływów tlenu. Kierując się zwykłymi zasadami zdrowego rozsądku przyjąć należy, że zakres czynności opiekuńczych, jakich wymaga żona skarżącego uniemożliwia wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ Kolegium błędnie przyjęło, że rozmiar koniecznych czynności opiekuńczych skarżącego wobec niepełnosprawnej żony umożliwia mu godzenie tej opieki z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Istotą sporu była ocena istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Sąd zgadza się przy tym z Kolegium, że orzekający w sprawie organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Zatem w stosunku do osób, których niepełnosprawność powstała później niż to określa art. 17 ust. 1b u.ś.r., oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (por. szczegółowe rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z 7 września 2023 r., III SA/Kr 395/23 i powołane tam wyroki innych sadów administracyjnych).Sąd w składzie orzekającym pogląd ten w pełni podziela i podkreśla, że w świetle przywołanego przez organ II instancji, a także powszechnie znanych i dostępnych orzeczeń sądów administracyjnych, nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z powodu wieku osoby wymagającej opieki, w którym powstała niepełnosprawność. Taki sposób procedowania naraża stronę na zbędny stres i konieczność dochodzenia swoich praw przed sądem, co niepotrzebnie wydłuża okres oczekiwania na należne świadczenie (por. wyrok WSA w Szczecinie z 5 maja 2022 r., II SA/Sz 19/22).

Prawidłowo Kolegium przyjęło również, że organ I instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. uznając, że przepisy u.ś.r. wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Tymczasem przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Słusznie przy tym Kolegium uzasadniało, że tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa. W przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjny, oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny naruszałoby art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Niezależnie od powyższych uwag, w ocenie Sądu, organ odwoławczy dokonał błędnej oceny przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żona.

Sąd podkreśla, że już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego pracownik socjalny zanotował, że żona skarżącego jest dializowana we wtorki, czwartki i soboty w Szpitalu w G. w godzinach od 16:30 do 21:15. (str. 3 wywiadu). To skarżący zawozi tam żonę, co w ocenie Sądu praktycznie wyłącza te dni z prac polowych lub znacznie je utrudnia. Na dodatek jak skarżący wskazał w oświadczeniu dołączonym do wywiadu – przygotowuje dla żony koncentratory tlenu potrzebne jej do oddychania.

Powyższe okoliczności zostały potwierdzone przez pracownika socjalnego, który zakończył swoje ustalenia stwierdzeniem, że "(...) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne i bardzo potrzebne".

Na marginesie sprawy Sąd zauważa, że córki skarżącego, które teoretycznie mogłyby go wyręczać w czynnościach opiekuńczych, zamieszkują w znacznej odległości od miejsca zamieszkania rodziców.

Powyższe okoliczności faktyczne potwierdzone zostały dodatkowo przez kartę leczenia szpitalnego za okres 31 styczeń 2023 r. – 6 lutego 2023 r., w której to wyraźnie potwierdzono hemodializowanie i leczenie domowe tlenem. Karta potwierdza również dokonywanie dializ w Szpitalu w G. oraz domową tlenoterapię pod nadzorem Przychodni w N. Do skargi dołączono również kartę oceny niesamodzielności żony skarżącego, w której łączna ilość punktów została określona w liczbie 20 na 100 możliwych.

Kluczowy dla sprawy art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,
2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

• jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ odwoławczy przytaczając opis schorzeń żony skarżącego podkreślał, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne – wskazywał jednak wybiórczo na czynności typu dowiezienie do lekarza, pomoc w ubieraniu się, przygotowanie posiłków, pranie sprzątanie itp. Nie zestawił jednak konieczności stałego i regularnego dowożenia żony trzy razy w tygodniu na kilkugodzinne dializy (co dodatkowo zabierało wg oświadczenia ok 45 minut drogi w jedna stronę – skoro skarżący wyjaśniał, że po dializie do 21:15 jest w domu o ok.

22. oraz nadzorowania terapii tlenowej ze znacznym ograniczeniem wolnego czasu niezbędnego na wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym. Skoro skarżący zawoził żonę na dializy to z powodu czasu niezbędnego na dojechanie do szpitala w Gorlicach trudno byłoby oczekiwać, żeby skarżący w czasie trwania dializy wrócił do domu celem wykonania innych prac w gospodarstwie rolnym. Nadto ryzyko problemów z oddychaniem żony co uzasadniało stosowanie terapii tlenowej, również znacznie ograniczało, w ocenie Sądu, elastyczność godzin pracy skarżącego. Skoro skarżący praktycznie zmuszony był do powstrzymywania się od pracy w gospodarstwie w stałych godzinach (czas dializ żony), to wpływ warunków atmosferycznych na godziny pracy w gospodarstwie rolnym – dodatkowo znacznie ograniczał swobodę prowadzenia działalności rolniczej.

Należałoby więc powtórzyć za orzekającym w podobnej sprawie Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w ww. wyroku z 7 września 2023 r., III SA/Kr 395/23 (i wskazanym w nim orzecznictwie innych sądów administracyjnych), że organy nie zrealizowały zasady prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy". Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności, 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;
3. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organy nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie koniecznych czynności opiekuńczych w kontekście charakteru prowadzenia gospodarstwa rolnego. Uzasadnienie decyzji nie koresponduje też z informacjami o koniecznych dializach żony skarżącego, tlenoterapii, co zostało potwierdzone pośrednio informacjami wynikającymi z przeprowadzonej oceny pacjenta w skali Barthel.

Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej. Organ ustali, jaki jest zakres koniecznych czynności skarżącego z uwzględnieniem specyfiki chorób, na które cierpi jego zona. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń możliwe będzie dokonanie oceny, czy istotnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest uwarunkowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Saczu oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).