Uzasadnienie
Zaskarżoną przez A. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 30 października 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/944/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Wadowic z dnia 12 lipca 2023 r., znak: MOPS.ŚR.5211.327.2.2023, w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – H. K. Powyższe rozstrzygniecie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 12 lipca 2023 r., znak: MOPS.ŚR.5211.327.3.2023, Burmistrz Wadowic odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej, gdyż brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką przez skarżącą. Ponadto zgodnie z przedłożonym orzeczeniem o niepełnosprawności, niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała przed 18. rokiem życia ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (nie później niż do ukończenia 25 roku życia). Niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1 października 2019 r.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a za rezygnację z zatrudnienia lub faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania takiej opieki. Powyższa przesłanka jest zatem zasadniczą, podstawową okolicznością - oprócz faktu sprawowania opieki warunkującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną.
Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Stąd też związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Kolegium ustaliło, że skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, posiadającą orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano dnia 12 listopada 2019 r., jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano 1 październik 2019 r.
Kolegium nie zakwestionowało faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matka, jednak według Kolegium brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Kolegium podniosło, bowiem że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 października 2019 r. Skarżąca ostatni raz była aktywna zawodowo na terenie Polski w okresie od 11 stycznia 2010 r. do 9 kwietnia 2011 r. Następnie przebywała na terenie Holandii, gdzie mieszkała z rodziną i sprawowała opiekę nad dzieckiem. Do Polski wróciła z rodziną w marcu 2022 r., a od stycznia 2023 r. sprawuje opiekę nad matką. Po powrocie z Holandii skarżąca nie podejmowała na terenie Polski zatrudnienia, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Dlatego też, zdaniem Kolegium niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie ma związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:
- - art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w wyniku czego przyjęto, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, mimo iż całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewątpliwy wskazuje, iż rzeczywistą przyczyną powrotu skarżącej na terytorium Polski była konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawna matka,
- - art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie wszelkich czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy, w wyniku którego organ podejmując rozstrzygnięcie w sprawie oparł je na podstawie stanu faktycznego, który to nie został w sposób wyczerpujący oraz zupełny ustalony przez organ w toku postępowania administracyjnego;
- - art. 80 k.p.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału faktycznego, przy jednoczesnym rozstrzygnięciu niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony, w wyniku którego w sposób nieuzasadniony oraz niewynikający ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przyjęto, iż skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a niepełnosprawnością matki skarżącej, nad którą wykonuje stałą i bieżącą opiekę,
- - art. 80 k.p.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez błędne i niewynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przyjęcie, iż skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia celem opieki nad niepełnosprawną matką od stycznia 2023 roku, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego winna wykazać, iż skarżąca w rzeczywistości zrezygnowała z zatrudnienia celem świadczenia opieki na rzecz niepełnosprawnej matki od marca 2022 r.,
- - art. 14 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt nieuzasadnionego przyjęcia, iż skarżąca podjęła się opieki nad niepełnosprawną matką od stycznia 2023 roku, podczas gdy skarżąca powróciła do Polski w marcu 2022 roku w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką, jednocześnie w sposób dowolny uznając datę, od której organ określił rozpoczęcie sprawowania opieki przez skarżącą, mając tym bardziej na uwadze fakt, iż w chwili złożenia stosownego wniosku skarżąca niewątpliwie opiekowała się członkiem rodziny oraz zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.
Sąd uznał jednakże, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, w stopniu skutkującym uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano dnia 12 listopada 2019 r., jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano 1 październik 2019 r.
Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie mogło jednakże skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 752, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
O ile trafne i zasadne były uwagi Kolegium co do wykładni i niewłaściwego zastosowania przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a co za tym idzie nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie tego przepisu odmawiającego przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to w ocenie Sądu, nie doszło do realizacji w toku postępowania administracyjnego zasady dochodzenia prawdy obiektywnej poprzez wszechstronne oraz rzetelne ustalenie stanu faktycznego i prawnego zarazem sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tak zaprezentowanego w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji stanowiska orzekających organów, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą po jej powrocie do kraju, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.
Otóż co do zasady rację mają organy, że odpowiednio pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innego rodzaju pracy lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi istnieć ścisły związek.
Niemniej jednak, zdaniem Sądu, przesłanka w tym zakresie będzie również spełniona także wtedy, gdy uprawniony do otrzymania przedmiotowego świadczenia podmiot, podkreślić należy – wykaże - że niepodejmowanie przez niego jakiejkolwiek pracy zawodowej miało związek z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rzeczą zatem organów prowadzących postępowanie, zainicjowane wnioskiem takiego podmiotu, jest zweryfikowanie twierdzeń wnioskującego. Nie jest przy czym wystarczające w ocenie Sądu ograniczenie się tylko do argumentacji, że taki stan rzeczy jest już wykluczony przez to, iż matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 października 2019 r., a skarżąca ostatni raz była aktywna zawodowo na terenie Polski w okresie od 11 stycznia 2010 r. do 9 kwietnia 2011 r., następnie przebywała na terenie Holandii, gdzie mieszkała z rodziną i sprawowała opiekę nad dzieckiem, a po powrocie do kraju z rodziną w marcu 2022 r., nie podejmowała zatrudnienia, bo opiekowała się matką od stycznia 2023 r. Twierdzenia skarżącej należało zweryfikować i ocenić nie tylko w kontekście czasowym, ale przede wszystkim w odniesieniu do okoliczności stanu faktycznego sprawy związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej, możliwościami w związku z tym jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, na podstawie zebranych dowodów, ewentualnie uzupełnionych w celu wyjaśnienia wątpliwych kwestii, sięgając przy tym i do ogólnej wiedzy i do doświadczenia życiowego.
Za uzasadniony należało więc uznać zarzut postawiony organom orzekającym – naruszenia przepisów postępowania – art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 81a § 1 k.p.a. - poprzez niedokonanie wszelkich czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy, dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego dotąd w sprawie materiału faktycznego, przy jednoczesnym rozstrzygnięciu niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony, w wyniku którego w sposób nieuzasadniony oraz niewynikający ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przyjęto, iż skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a niepełnosprawnością matki skarżącej, nad którą wykonuje, jak twierdzi, stałą i bieżącą opiekę,
Skarżąca nie tylko w skardze do sądu administracyjnego, ale od momentu złożenia wniosku o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia twierdzi, że choroba jej matki jest postępująca, co przyczyniło się do uzyskania przez nią w 2019 r. znacznego stopnia niepełnosprawności. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 29 maja 2023 r.(k. 15 akt administracyjnych) podnosi, że matka cierpi na bóle kręgosłupa, ma problemy z poruszaniem się, przyjmuje zastrzyki przeciwbólowe, cierpi na inne choroby. Skarżąca zaś pomaga jej we wszystkich czynnościach dnia codziennego, tj. codziennej toalecie, w ubieraniu się, w przygotowaniu posiłków, w poruszaniu się, załatwia wszystkie sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie. W skardze dodatkowo podniosła, że "....wszelkie próby samodzielnego poruszania się po mieszkaniu kończą się upadkiem, co ze względu na wiek matki, a także na ograniczoną z wiekiem możliwość regeneracyjną organizmu, w tym przypadku ewentualnych złamań lub urazów, stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia..." matki. W związku z tym skarżąca jest zobowiązana opiekować się nią nieprzerwanie.
Ten wskazany przez samą skarżącą zakres i charakter czynności opiekuńczych, a nawet ustalony tylko podczas wywiadu środowiskowego w dniu 26 czerwca 2023 r.(k. 36 akt administracyjnych), podnoszony w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, w ogóle nie został poddany ocenie ani przez organ pierwszej instancji, ani przez orzekające w drugiej instancji Kolegium. Zastrzec przy tym należy, że nie chodzi tu o podważanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Dla przyznania przedmiotowego świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale również warunkiem jest aby konieczność rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego nie rozstrzyga bowiem o istnieniu związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania przez niego opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Różna jest też sytuacja zdrowotna niepełnosprawnych osób posiadających taki stopień niepełnosprawności. Nie chodzi tu o swego rodzaju gradację, lecz ustalenie czy przedmiotowe świadczenie, jako rekompensata za rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym może być przyznane.
Nie jest ono wszakże przyznawane za samą opiekę, lecz tylko wtedy gdy zakres i charakter koniecznej opieki nad niepełnosprawnym wyklucza i to jakąkolwiek aktywność zawodową opiekuna. Nie w każdym więc przypadku osoby niepełnosprawnej niezdolnej do samodzielnej egzystencji przyznanie tego świadczenia będzie możliwe. Liczą się także i inne kwestie.
Ustalenie istnienia wskazanego związku przyczynowo – skutkowego spoczywa zatem na orzekających w sprawie organach. Jest to kluczowa przesłanka do ustalenia w tego rodzaju sprawach w sytuacji, gdy przyznania tego świadczenia domaga się inna osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku wymaga właśnie ustalenia, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, odpowiednio wymusza lub uniemożliwia jej wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W pierwszym jednakże rzędzie ustaleń wymagała inna kluczowa dla treści rozstrzygnięcia co do istoty tej sprawy kwestia, nad którą przeszły organy do porządku dziennego.
Mianowicie, prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 17 ust. 1, a w tym wypadku ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi mianowicie do stwierdzenia, że skarżącej – córce – a więc innej osobie na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki przysługiwać może przy spełnieniu wszystkich przesłanek pozytywnych przedmiotowe świadczenie, w sytuacji gdy nie zachodzi jedna z negatywnych przesłanek wskazanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
Uważna analiza akt administracyjnych powinna zwrócić uwagę organom, że jak ustalił organ pierwszej instancji, matka skarżącej jest po rozwodzie w 1986 r., a mąż, a ojciec skarżącej, nie utrzymuje z nimi kontaktu.
W tym kontekście wskazać należy, że istnienie osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma także znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ważna, jest też kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala zatem kolejność zobowiązanych.
W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).
Nie można także pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego krewnych, a co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61 oraz art. 130 k.r.o.
Orzekające organy winny więc także ocenić, dokonując jeżeli to wymaga ewentualnie uprzednich ustaleń, czy istnieją, czy też nie istnieją, przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do przyznania skarżącej żądanego świadczenia, biorąc pod uwagę w szczególności treść § 3 art. 60 k.r.o. oraz czy nie istnieje negatywna przesłanka (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a obowiązującego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji).
Ponadto, organy winny także poddać ocenie w kwestii istnienia związku przyczynowo – skutkowego, okoliczność, że matka skarżącej ma również drugie dorosłe dziecko – siostrę skarżącej, która mieszka w Skawinie i pracuje zawodowo. W tym kontekście obowiązkiem organów było ustalić i ocenić, czy posiada ona obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki nad matką i realizacji ciążącego na niej w części obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Spełnienie tego obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać także na współfinansowaniu czynności opiekuńczych. Organy winny też ustalić, czy skarżąca wykazała, że rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez finansowanie pomocy w opiece nad nią, ani też, aby skarżąca nie był w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o.
To wszystko ma znaczenie dla ustalenia spełnienia się przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Ponadto ustaleniu jednoznacznemu winna podlegać okoliczność momentu rozpoczęcia sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką. Zweryfikować należało twierdzenia skarżącej, że nastąpiło to wcześniej, no w marcu 2022 r., a nie jak przyjęły organy w styczniu 2023 r.
W szczególności zaś w ocenie zakresu i charakteru czynności organy nie mogą się ograniczać do argumentacji polegającej na ogólnych stwierdzeniach posiłkując się przy tym orzecznictwem sądów administracyjnych, w tym także tutejszego Sądu, a w których to orzeczeniach podniesiono, że takie czynności jak: sprzątanie, pranie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, ich podanie, podanie leków, wykupywanie leków, pilnowanie ich przyjmowania, czynności higieniczne, pomoc w ubieraniu się a tym bardziej czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, organizacja wizyt lekarskich, pomiar ciśnienia, mogą być realizowane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu, a także w dni wolne.
W sferze argumentacyjnej można i należy posiłkować się orzecznictwem tyle tylko, że to organ orzekający powinien przez pryzmat tego orzecznictwa dokonać oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych w tym konkretnym stanie faktycznym i przedstawić własną ich ocenę w odniesieniu do stanu funkcjonowania niepełnosprawnego w życiu codziennym.
Analiza przedstawionych motywów tak podjętego przez Kolegium rozstrzygnięcia oraz przez organ pierwszej instancji wskazuje, że nie ustaliły one wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia, a wskazanych powyżej, okoliczności.
Wobec powyższego, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie uznał, iż w takim stanie rzeczy, nie może być uznana za prawidłową, przedwczesna i niepogłębiona ocena stanu faktycznego i prawnego zarazem niniejszej sprawy. Przy tych okolicznościach nie można uznać, że na tym etapie uprawnione było stwierdzenie przez Kolegium, iż brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki w sytuacji braku ustaleń i oceny stanu zdrowia skarżącej, możliwości jej samodzielnego funkcjonowania, zakresu i charakteru czynności opiekuńczych oraz ciążącego na mężu wymagającej opieki i siostrze skarżącej obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką.
Zdaniem Sądu doszło więc niewątpliwie do naruszenia przepisów postępowania - art. 7, 8. 77 § 1, 80 i 107 § 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co skutkowało musiało uchyleniem kontrolowanych decyzji wobec postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
W ponownym zatem postępowaniu organy zobowiązane będą uwzględnić wskazane powyżej stanowisko Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. i ustalić ponad wszelką wątpliwość stan faktyczny sprawy, w szczególności stan zdrowia wymagającej opieki i jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności z tym związane. Organy rozważą konieczność skorzystania w sposób poprawny z instytucji art. 79a k.p.a. z tym zastrzeżeniem, że nie może się ona ograniczać tylko do pouczenia skarżącej, nawet działającej przez profesjonalnego pełnomocnika o uprawnieniach i możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. i twierdzeń strony. Organ na podstawie art. 79a k.p.a. powinien wskazać stronie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Dotyczy to przesłanek, na których zaistnienie strona ma lub może mieć obiektywnie wpływ (przesłanki zależne od strony).
Wystosowanie informacji musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji. Formalne powiązanie konstrukcji obowiązku przewidzianego w art. 79a k.p.a. z obowiązkiem ustanowionym w art. 10 § 1 k.p.a. wyraża się, po pierwsze, w jednoczesnej ich realizacji (np. w jednym zawiadomieniu kierowanym do strony) a po drugie - w ustanowieniu jednolitego terminu do zajęcia przez stronę stanowiska zarówno w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego jak i informacji organu sformułowanej na podstawie art. 79a k.p.a. W tym kontekście nie da się też wykluczyć, że w pewnych przypadkach organ winien udzielić stronie także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna ona dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia. (por. m. in wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 233/23; LEX nr 3642944).
Organ prowadzący postępowanie rozważy konieczność pozyskania oceny funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym wg skali Barthel i innych dokumentów medycznych, Dopiero po wnikliwym ustaleniu stanu faktycznego w kontekście spełnienia, bądź niespełnienia przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia organy rozważą, oceniając zebrany materiał dowodów w całokształcie i to w dwóch instancjach (sprawa ma być zgodnie z art. 15 k.p.a. rozpoznana i rozpatrzona przez każdą z instancji z osobna w swym całokształcie), czy w świetle regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.
Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego - 480 zł – wobec postanowień § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) o zwolnieniu skarżącej z obowiązku uiszczenia w tego rodzaju sprawach wpisu od skargi.