Uzasadnienie
W dniu 5 czerwca 2012r. (data prezentaty Sądu) skarżący J. K. i W. K. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W skład ich majątku wchodzi dom o powierzchni 87 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 1,45 ha, którą jednak nie uprawiają z uwagi na stan zdrowia. Skarżący nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Ich dochód stanowią emerytury w łącznej kwocie 2201 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnili, iż chcą złożyć skargę kasacyjną od orzeczenia tut. Sądu z dnia 26 kwietnia 2012r. jednak ich na to nie stać. Podali również, iż pieniądze z emerytur przeznaczają głównie na zakup żywności i leków oraz opłaty medialne i związane z utrzymaniem domu co pochłania 700 zł. Stwierdzili także, iż borykają się z problemami natury zdrowotnej.
Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt III SA/Kr 75/12 referendarz sądowy oddalił wnioski skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy stwierdził, iż z oświadczeń skarżących wynika, że ich gospodarstwo domowe dysonuje stałym miesięcznym dochodem liczonym łącznie na kwotę ponad 2200 zł, przy czym stałe wydatki związane z utrzymaniem domu zamykają się kwotą 700 zł. Oznacza to zdaniem referendarza, że miesięcznie do swobodnego rozporządzenia skarżącym postaje kwota ok. 1500 zł. Referendarz sądowy wskazał również, iż skarżący byli w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 300 zł. Referendarz sądowy uznał zatem, iż okoliczności te przeczą temu, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania sprawdzają się one w zasadzie tylko do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, którego wysokość wynosi 150 zł. Odnośnie natomiast wniosku skarżących o ustanowienie adwokata z urzędu to referendarz podniósł, iż zgodnie z art. 246 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Natomiast z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący są reprezentowani przez adwokata z wyboru.
Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wnieśli sprzeciw, w którym podnieśli, iż adwokat, która prowadziła ich sprawę była ich znajomą, ale zrezygnowali z jej usług, gdyż ich na nie nie stać. Natomiast wpis od skargi uiścili pieniędzmi pochodzącymi z debetu bankowego. Skarżący ponownie opisali swój zły stan zdrowia. Podali również zestawienie swoich comiesięcznych wydatków, z którego wynika, że zamykają się one w kwocie ok. 2400 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności:
"Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
§ 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
§ 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
§ 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej."
"Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny."
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.
W ocenie Sądu skarżący wykazali, że spełniają przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż z treści złożonych przez nich wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, iż nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a na ich dochód składają się dwie emerytury w łącznej kwocie 2201 zł. Z kwoty tej skarżący muszą opłacić media, lekarstwa i wyżywienie. Z treści sprzeciwu wynika, iż wydatki w całości konsumują dochód skarżących, co zostało przez skarżących częściowo wykazane przedłożonymi do akt rachunkami.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż skarżący są w stanie uiścić połowę kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się w zasadzie tylko do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, którego wysokość wynosi 150 zł. Po zwolnieniu z połowy kosztów skarżący będą zatem musieli uiścić kwotę 75 zł.
Równocześnie Sąd przyjął, że skarżący nie są w stanie z posiadanych środków pieniężnych pokryć wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z treści sprzeciwu oraz z pisma z dnia 14 maja 2012r. wynika, iż skarżący wypowiedzieli pełnomocnictwo adwokatowi, który ich do tej pory reprezentował. Odpadła więc przyczyna odmowy udzielenia skarżącym prawa pomocy w tym zakresie wymieniona w art. 246 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, zasoby finansowe skarżących nie są wystarczające do tego, by mogli oni zaspokoić swoje potrzeby oraz opłacić w całości koszty sądowe i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Nieuwzględnienie w takiej sytuacji wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, biorąc pod uwagę, że wniesienie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim, oznaczałoby pozbawienie ich prawa do sądu.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny – w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.