Uzasadnienie
Dyrektor Szkoły Podstawowej w P decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 2572 z późn. zm.) odmówił zezwolenia na wcześniejsze przyjęcie do szkoły podstawowej E. V., w roku szkolnym 2016/2017.
W uzasadnieniu wskazano, że ustawa o systemie oświaty nie przewiduje możliwości rozpoczęcia edukacji szkolnej przez dziecko 5 letnie, gdyż obowiązek szkolny rozpoczyna się w wieku 7 lat. Jak wskazano odstąpieniem od tej zasady jest przyjęcie dziecka 6 - letniego. Podkreślono, że E. V. w dniu 1 września 2016 r. będzie miała 5 lat i ma prawo do korzystania z wychowania przedszkolnego.
Od powyższej decyzji odwołała się E. S. (matka) podnosząc, że córka rozpoczęła realizację wychowania przedszkolnego w wieku 2,5 lat i obecnie kontynuuje je w oddziale przedszkolnym przy Szkole Podstawowej w P. Dziecko komunikuje się dwoma językami i wyraża chęć chodzenia do szkoły. Zdaniem odwołującej, córka w przyszłości może kontynuować edukację w Belgii i wówczas może okazać się, że straci nie rok ale 2 lata stosunku do swoich rówieśników. Do odwołania, matka dołączyła opinię Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, z której wynika, że dziewczynka ma wysokie możliwości rozwojowe i wskazane jest rozwijanie jej umiejętności i zainteresowań oraz współpraca z rodzicami w celu wspierania potencjału dziewczynki.
Kurator Oświaty po przeanalizowaniu akt sprawy i zapoznaniu się z zarzutami odwołania decyzją z dnia 31 maja 2016 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2016 r.
W uzasadnieniu wskazał w pierwszej kolejności, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o systemie oświaty w brzmieniu nadanym ustawą z 8 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016, poz. 35), od dnia 1 września 2016 r. obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Podkreślił, że E. V., w dniu 1 września 2016 r. będzie miała skończone 5 lat i 7 miesięcy i zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy, ma prawo do korzystania z wychowania przedszkolnego w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej lub innej formie wychowania przedszkolnego. Sześć lat ukończy 9 stycznia 2017 r., zatem w ocenie organu, w świetle przywołanych przepisów brak podstaw do przyjęcia dziecka do klasy pierwszej szkoły podstawowej w roku szkolnym 2016/2017.
Bez znaczenia więc pozostaje opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej, bowiem przepisy ustawy o systemie oświaty nie przewidują możliwości przyjęcia do szkoły dziecka młodszego niż sześcioletnie nawet uwzględniając opinię o możliwości rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej.
Od powyższej decyzji E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając w niej, że organy oparły swoje decyzje o znowelizowane przepisy ustawy o systemie oświaty, które w chwili procedowania nie weszły jeszcze w życie. Do dnia 31 sierpnia 2016 r. obowiązują nadal przepisy dotychczasowe, wyznaczające niższy wiek szkolny. Skoro decyzja została wydana bez podstawy prawnej, co stanowi naruszenia art. 6, 7 oraz 8 kodeksu postepowania administracyjnego, to spełnia przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wskazane w art. 156 § 1 ust. 2 tejże ustawy.
Ponadto skarżąca zarzuciła, iż obie decyzje naruszają istotny interes strony, podważają zaufanie do prawa, Państwa i jej organów. Jest krzywdząca dla dziecka, może negatywnie wpłynąć na jego rozwój i dalszy przebieg edukacji. Podkreśliła w skardze, że dziecko odbyło roczne przygotowanie przedszkolne i jest dostatecznie dojrzałe, aby zostać uczennicą pierwszej klasy szkoły podstawowej, a taką decyzje rodzice dziecka podjęli jeszcze przed wrześniem 2015 r.
W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że po wnikliwym zapoznaniu się z sytuacją dziecka i jego rodziców nie widzi przeszkód faktycznych do przyjęcia E. V. do pierwszej klasy szkoły podstawowej, tym bardziej, że dziecko, zgodnie z dotychczas obowiązującym prawem, w wieku 4 lat realizując wychowanie przedszkolne w roku szkolnym 2015/2016 przygotowywane zostało do podjęcia obowiązku szkolnego w wieku 5 lat. Niemniej przepisy ustawy o systemie oświaty w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2016 r., nie przewidują możliwości rozpoczęcia nauki przez dziecko 5 letnie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Określone przez ustawodawcę kompetencje Sądu w fazie orzekania w sprawach ze skarg na decyzje administracyjne lub postanowienia zawarte w art. 145 § 1 p.p.s.a. określają kolejność kontroli dokonywanej przez Sąd z punktu widzenia istoty wad aktu administracyjnego, przy czym w pierwszej kolejności akt podlega badaniu z punktu widzenia istnienia wad skutkujących jego nieważnością, w dalszej kolejności wad postępowania uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego, następnie pozostałych wad postępowania z punktu widzenia możliwości ich istotnego wpływu na wynik postępowania, a wreszcie uchybień polegających na naruszeniu prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie istnienia wad istotniejszych w myśl wyżej przyjętej hierarchii eliminuje potrzebę ustalania istnienia pozostałych wad (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 461).
Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga jest zasadna. W przedmiotowej sprawie stwierdzono bowiem naruszenie przepisów postępowania - art. 6, 107 § 1 kpa w związku z art.156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156).
Zarówno w literaturze jak i orzecznictwie przyjmuje się, iż stwierdzić nieważność można jedynie wobec takich decyzji, które w sposób bezsporny naruszają przepisy prawa w sposób określony w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności jest bowiem instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (skutek ex tunc), (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s. 699).
Na podstawie poglądów piśmiennictwa oraz stanowiska orzecznictwa, normatywne pojęcie: "rażącego naruszenia prawa", oznacza naruszenie mające oczywisty charakter, przejawiający się w tym, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu. Istnienie tej sprzeczności da się ustalić przez proste ich zestawienie, a więc wówczas, gdy dochodzi do przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. O rażącym naruszeniu prawa nie można mówić jednak w sytuacji, gdy na gruncie danego przepisu możliwy jest wybór różnych jego interpretacji, z których każda daje się uzasadnić z jednakową mocą (zob. np. wyroki NSA: z dnia 9 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 218/06; LEX nr 307507; z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II FSK 667/08, LEX nr 575023; z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt II FSK 736/10, LEX nr 1069943).
Z art. 6 kpa wynika obowiązek działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa, przez które należy rozumieć przepisy obowiązujące, tj. takie, które "weszły w życie". Z kolei zgodnie z art. 107 § 1 kpa organ administracji publicznej powinien wydać decyzję w oparciu o podstawę prawną.
W pierwszej kolejności, ze względu na zarzuty skargi, należy stwierdzić, że podstawą odmowy zezwolenia na wcześniejsze przyjęcie do szkoły podstawowej E. V. w roku szkolnym 2016/2017, a zatem podstawą prawna decyzji z dnia 26 kwietnia 2016 r. nr SP.4301.1.2016, a następnie decyzji z 31 maja 2016 r. był przepis art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156.).
Zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 ww. ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 5 lat, jeżeli wykazuje psychofizyczną dojrzałość do podjęcia nauki szkolnej. Decyzję o wcześniejszym przyjęciu dziecka do szkoły podstawowej podejmuje dyrektor szkoły na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej albo niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, założonej zgodnie z art. 82 oraz zatrudniającej pracowników posiadających kwalifikacje określone dla pracowników publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych. Dziecko, które zostało wcześniej przyjęte do szkoły podstawowej, jest zwolnione z obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3.
Bezsporne jest, że E. V. skończyła w roku 2016 r. 5 lat.
Organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie nie zastosowały ww. przepisu obowiązującego w dniu wydawania przez nich decyzji.
Jak wcześniej podniesiono sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji z uwzględnieniem przepisów prawa obowiązujących w dniu podjęcia decyzji. Z istoty bowiem kontroli wynika, że decyzje podlegają ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego właśnie w dacie ich podejmowania.
Zmiana przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o systemie oświaty ustawą z dnia 29 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016, poz. 35), w myśl której od dnia 1 września 2016 r. obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat (...) oraz art. 16 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którą na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 6 lat, została wprowadzona, zgodnie z art. 20 ustawy zmieniającej, od dnia 1 września 2016 r.
W przedmiotowej sprawie organy administracyjne stosując nieobowiązujące (jeszcze) przepisy naruszyły w sposób rażący przepisy art. 6, 107 § 1 kpa w związku z art.156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r. poz. 2156). Jak słusznie podniesiono w skardze organy naruszyły też podstawowe zasady wyrażone w art. 7 oraz 8 kpa.
Dodatkowo podnieść należy, że stosując w niniejszej sprawie nowe nieobowiązujące jeszcze przepisy organy nie dokonały żadnej analizy przepisów przejściowych mając na uwadze, że wprowadzone zmiany ustawy o systemie oświaty miały na uwadze przede wszystkim dobro dziecka. Ponadto wykładnia zmienionych przepisów prawnych nie może nie uwzględniać art. 48 ust. 1 i art. 70 ust. 1 Konstytucji RP.
Dlatego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca dotknięte są wadą nieważności.
Z tych względów orzeczono jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art.135 p.p.s.a. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.