Uzasadnienie
III SA/Łd 1187/17
K. P. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] (znak [...]) w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnego.
W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, przedkładając następnie – po wezwaniu sądu – formularz wniosku na druku "PPF".
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 50 m2. Utrzymuje się z renty w wysokości ok. 1.600 zł netto. Skarżąca podała, że dysponuje oszczędnościami pieniężnymi w wysokości 5.000 złotych. Wydatki bieżące określiła na kwotę ok. 1.100 zł.
Referendarz Sądowy zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w całości, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Zgodnie z treścią art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej.
Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest utrata statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnego. Stąd też spełnione zostały warunki przewidziane w art. 239 pkt 1 lit. b) wskazywanej ustawy. Tym samym wniosek skarżącej w tym zakresie nie może zostać uwzględniony, gdyż z mocy ustawy korzysta ona już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Zgodnie natomiast z treścią art. 249a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (pkt 1 postanowienia).
Z kolei jak wynika z art. 262 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, stronie korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych może być ponadto przyznane prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym.
Rozpoznając wniosek skarżącej referendarz miał na względzie przede wszystkim fakt, że prawo pomocy jest instytucją, której zasadniczym celem jest umożliwienie realizacji prawa do sądu osobom ubogim, niedysponującym wystarczającymi środkami na prowadzenie sporów przed sądem.
W tym aspekcie wskazać należy, że skarżąca otrzymuje stałe świadczenie w postaci renty w kwocie 1.600 zł netto, ale przede wszystkim posiada zgromadzone oszczędności w kwocie 5.000 zł.
Posiadane oszczędności w praktyce wykluczają możliwość przyznania prawa pomocy, prowadziłoby to bowiem do sytuacji, w której osoba dysponująca wolnymi środkami pieniężnymi (oszczędności) korzystałaby z pomocy Skarbu państwa w celu pokrycia jej kosztów związanych z prowadzonym postepowaniem sądowym. W podobnych stanach faktycznych, w sytuacji posiadania przez wnioskodawców prawa pomocy zgromadzonych oszczędności, wielokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że w takim przypadku nie można mówić o sytuacji niemożności poniesienia kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego (por. m.in. orzeczenia NSA z 10 października 2007 r., sygn. II OZ 985/07, z 1 października 2010 r., sygn. I OZ 730/10; z 2 grudnia 2010 r., sygn. II OZ 1231/10).
Z tych wszystkich względów, w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie, należy uznać, że brak jest podstaw uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Na marginesie wyjaśnić należy, że udział profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest obligatoryjny, a co więcej nawet osobiste stawiennictwo samej strony na rozprawie nie jest obowiązkowe. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w granicach sprawy, nie jest związany - stosownie do art. 134 ustawy p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134, ale także i art. 6 oraz 140 § 1 ustawy p.p.s.a. nie można przyjąć, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika skarżąca nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym.
Sąd administracyjny udziela bowiem stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodatkowo stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. np. postanowienie NSA z 13 maja 2010 r. sygn. II FZ 185/10, postanowienie NSA z 9 listopada 2009 r. sygn. II OZ 1118/07). Ponadto z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżąca może wystąpić w toku dalszego postępowania sądowego, a więc np. po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, o ile zmienią się okoliczności, decydujące o obecnej odmowie przyznania prawa pomocy.
Wobec powyższego, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 pkt 1 lit. b) oraz art. 262 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.
a.l.