Uzasadnienie
III SA/Łd 192/16
E. P. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.
Postanowieniem z 22 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący posiada bieżące środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 18.515,90 zł (stan na dzień 31.03.2016 r.). Powyższe – jak skonstatował referendarz sądowy - wobec faktu, iż wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 252 zł uniemożliwia uznanie braku faktycznych możliwości poniesienia kosztów postępowania w postaci opłacenia wpisu od skargi.
Z tych samych względów referendarz uznał, iż brak jest przesłanek do stwierdzenia braku faktycznych możliwości poniesienie przez skarżącego ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego w sprawie, o ile za konieczne uzna on ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, albowiem na tym etapie postępowania nie istnieje tzw. przymus adwokacki i sprawę można prowadzić samodzielnie. Nawet jednak wobec uznania przez skarżącego konieczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika zgromadzone środki na koncie pozwalają niewątpliwie na pokrycie tego wydatku.
Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że środki zgromadzone w banku w kwocie 18.515,90 zł zamierza przeznaczyć "po części" na budowę budynku gospodarczo-składowego. Dodatkowo wskazał na niskie dochody z gospodarstwa rolnego związane z suszą w ostatnim roku oraz na fakt, iż zarówno on jaki i jego rodzina korzystają z pomocy lekarskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 powoływanej ustawy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - Komentarz; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
W niniejszej sprawie zarówno w wyniku inicjatywy własnej skarżącego, jak również wezwań referendarza sądowego zgromadzony został materiał mający świadczyć o jego sytuacji majątkowej.
W ocenie Sądu słusznie stwierdził referendarz, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a zatem wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Trafnie podniósł referendarz, iż skarżący posiada bieżące środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 18.515,90 zł (stan na dzień 31.03.2016 r.). Fakt ten, w świetle informacji, iż wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 252 zł uniemożliwia uznanie braku faktycznych możliwości poniesienia kosztów postępowania w postaci opłacenia wpisu od skargi. Z tych samych względów – posiadania środków majątkowych na koncie bankowym - nie sposób uznać, iż skarżący nie będzie w stanie ponieść ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego w sprawie, o ile za konieczne uzna ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, albowiem na tym etapie postępowania nie istnieje tzw. przymus adwokacki i sprawę można prowadzić samodzielnie. Zasadne było także stwierdzenie, że nawet wobec uznania przez skarżącego konieczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika zgromadzone środki na koncie pozwalają niewątpliwie na pokrycie tego wydatku.
W ocenie Sądu argumentacja skarżącego przedstawiona w uzasadnieniu sprzeciwu jakoby wskazane środki w kwocie ponad 18.000 zł miały służyć i były gromadzone przez skarżącego na potrzeby inwestycji w zakresie budowy budynku gospodarczo-składowego nie mogą zasługiwać na uwzględnienie.
Wręcz przeciwnie stwierdzić należy, iż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością (jak w tym przypadku inwestycje w gospodarstwo rolne), nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadała się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Inwestycje we własne dobra trwałe, inwestycje gospodarcze związane prowadzoną działalnością gospodarczą nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W gestii strony pozostaje decyzja, czy zgromadzone środki przeznaczy na własne cele, czy nieznacznie je uszczuplając (wpis od skargi wynosi 252 zł) sfinansuje koszty prowadzonego postępowania przed sądem. Istotne jest przy tym, że zgromadzone środki to kwota ok. 18.000 zł a wpis od skargi wynosi – jak wskazano wyżej – 252 zł.
Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.
R.A.