Uzasadnienie
Decyzją z 6 października 2022 r. znak 210000/70-73/219513/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: k.p.a., oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095), dalej: ustawa COVID-19, utrzymał w mocy decyzję z 27 czerwca 2022 r. nr 210300/71/176/06/2022/RKS odmawiającą J.K. (dalej: strona, skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za marzec–maj 2020 r.
W uzasadnieniu powyższej decyzji z 6 października 2022 r. ZUS, przytaczając treść art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, ustalił, iż dokumentację rozliczeniową za marzec–maj 2020 r. strona złożyła 4 sierpnia 2020 r., a więc z uchybieniem terminu na jej złożenie, który zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 określony był na 30 czerwca 2020 r. 10 kwietnia 2020 r. strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzjami nr 210000/71/3111141/2020/ZPWWO, 210000/71/3111142/2020/ZPWWO, 210000/71/3111143/2020/ZPWWO z 3 sierpnia 2020 r. ZUS umorzył postępowanie w sprawie z uwagi na brak dokumentacji rozliczeniowej za marzec–maj 2020 r. 11 sierpnia 2020 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. 2020 r.
Decyzją z dnia 12 października 2020 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.
Wyrokiem z 10 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 653/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżone decyzje ZUS, wydane zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, uznając, że niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zq ustawy COVID-19 powinno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania.
W związku z powyższym wyrokiem sądu ZUS ponownie rozpoznał wniosek strony z 10 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności za marzec–maj 2020 r. 8 marca 2022 r. ZUS poinformował stronę o prowadzonym postępowaniu wobec wniosku z 10 kwietnia 2020 r., dotyczącego zwolnienia z obowiązku z opłacenia zależności z tytułu składek.
Zawiadomieniem z 30 marca 2022 r. ZUS poinformował stronę o uchybieniu terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r. oraz o możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie.
14 kwietnia 2022 r. wpłynął wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r.
ZUS stwierdził, że przywrócenie terminu na podstawie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 powinno być uzasadnione okolicznościami powiązanymi ze stanem epidemii COVID-19. Analiza przedstawionych we wniosku okoliczności, które zdaniem strony spowodowały uchybienie terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r. wykazała, że organ nie mógł przyjąć wskazanych przyczyn jako mających związek z zaistniałym stanem epidemii.
Postanowieniem z 24 maja 2022 r. ZUS odmówił przywrócenia terminu na złożenie dokumentów rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r.
ZUS w dalszej części uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji wyjaśnił, że analiza konta wykazuje, iż do stycznia 2022 r. strona była uprawniona do opłacania niższych składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w ramach tzw. małego ZUS).
Zgodnie z art. 4 ustawy z 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o krajowej administracji skarbowej, warunkiem zachowania uprawnień do opłacania niższych składek w roku 2020 (w ramach tzw. małego ZUS plus) było przekazanie informacji wskazanych w art. 18c ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu dotychczas obowiązującym w dokumentach rozliczeniowych składanych za styczeń 2020 r., a także przekazanie informacji wskazanych w art. 18c ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o krajowej administracji skarbowej w dokumentach rozliczeniowych składanych za luty 2020 r. Dokument rozliczeniowy za luty 2020 r. (którego termin na złożenie upływał 10 marca 2020 r.) oraz dokumenty rozliczeniowe za ww. miesiące wpłynęły do ZUS 4 sierpnia 2020 r.
Skutkiem braku złożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. była utrata przez stronę uprawnienia do opłacania dotychczasowej obniżonej składki na ubezpieczenia społeczne w ramach tzw. małego ZUS. W takiej sytuacji wcześniejsze deklaracje rozliczeniowe nie mogły być podstawą do ustalenia wysokości składek na kolejne miesiące 2020 r. Z powodu niezłożenia dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. strona utraciła zwolnienie z obowiązku ich składania w następnych miesiącach 2020 r. i została zobowiązana do składania tych dokumentów zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z uwagi na to, iż art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stosuje się w związku z obowiązywaniem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, to strona była zobowiązana do złożenia dokumentów rozliczeniowych do końca czerwca 2020 r.
Z dokumentów zaewidencjonowanych w systemie informatycznym ZUS wynika, że dokumenty rozliczeniowe za marzec–maj 2020 r. wpłynęły do ZUS 4 sierpnia 2020 r.
Wobec powyższego ZUS uznał, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne/ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a zatem należało utrzymać w mocy decyzję z dnia 27 czerwca 2022 r. odmawiającą stronie prawa do zwolnienia ze składek za okres marzec-maj 2020 r.
Skargę na powyższą decyzję ZUS z 6 października 2022 r. złożył J.K., zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego i wnosząc o zwolnienie z opłacania składek do ZUS za marzec–maj 2020 r. Wyjaśnił, że w styczniu 2020 r., tak jak w poprzednich latach, zapłacił składki za grudzień 2019 r. W lutym 2020 r. złożył deklaracje o wysokości przychodu za rok 2019, od którego naliczona jest wysokość podstawy naliczania składki na rok 2020. Deklaracje te obowiązywały do końca 2020 r., jeśli nie było żadnych zmian, np. zwolnienia lekarskiego. Tymczasem od marca 2020 r. zmieniły się przepisy i należało złożyć nowe dokumenty. Na deklaracji złożonej w lutym nie ma żadnej informacji o zmianie przepisów (przy składaniu deklaracji skarżący często jest zobligowany do umieszczenia wpisu, że został powiadomiony o odpowiedzialności za składanie nieprawdziwych danych, musi wpisywać, np. okres zwolnień lekarskich, pomimo że zwolnienia wystawiane są elektronicznie, a przy każdej poprawce musi złożyć podpis i wpisać datę.).
Skarżący wyjaśnił również, że jego wniosek o zwolnienie z opłacania składki za marzec, kwiecień i maj 2020 r. z powodu COVID-19 został złożony 10 kwietnia i do końca czerwca nikt z ZUS nie był w stanie poinformować go o braku deklaracji. Skarżący zna dwie osoby, które znalazły się w takiej samej sytuacji, ale po telefonach z ZUS pod koniec czerwca uzupełniły brakujące deklaracje. Skarżący otrzymał telefoniczne zapewnienie od ZUS, że w jego dokumentach jest wszystko w porządku. Zdaniem skarżącego jego pomyłka nie miała żadnych ujemnych skutków finansowych w stosunku do ZUS, tym bardziej, że wpłacał na konto ZUS 70 zł, czyli więcej niż powinien. 3 sierpnia 2020 r. został poinformowany o odrzuceniu wniosku o zwolnienie z opłacania składek.
Ostatecznie sprawa została zwrócona do ponownego rozpatrzenia. Po trwającej ponad rok korespondencji i składaniu licznych wyjaśnień, wniosków i formularzy RD-2 i RPD sprawa wróciła do punktu z sierpnia 2020 r. W styczniu 2022 r. skarżący otrzymał wiadomość o nieterminowej wpłacie składki za listopad 2021 r. Po wydrukowaniu potwierdzenia przelewu i wizycie w placówce ZUS dowiedział się, że czasami organ wysyła taką informację do wszystkich. Skarżący zauważył, że składając deklarację w lutym nie został poinformowany, że zmieniły się przepisy i w 2022 r. deklaracje rozliczeniowe musi składać co miesiąc, a wcześniej nie miał takiego obowiązku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 28 marca 2023 r. skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259), dalej: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w graniach danej sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontroli sądu poddana została decyzja ZUS z 6 października 2022 r. w przedmiocie utrzymania w mocy rozstrzygnięcia tego organu odmawiającego przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec–maj 2020 r.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którym na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.
Jak wynika z kolei z art. 31zo ust. 4 ustawy COVID-19 w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.
Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ww. ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W niniejszej sprawie, jak wskazał organ (a skarżący tej okoliczności nie kwestionuje), strona nie była zwolniona z tego obowiązku. Nie mniej z akt sprawy wynika, iż dokumenty rozliczeniowe zostały złożone po upływie ustawowego terminu, tj. 4 sierpnia 2020 r. Skarżący podnosił w toku postępowania, iż w sierpniu 2020 r. złożył dokumenty rozliczeniowe za marzec–maj 2020 r. Mimo tego, że jego wniosek o zwolnienie z opłacania składki został złożony 10 kwietnia 2020 r., to do końca czerwca 2020 r. nikt z ZUS nie poinformował go o braku deklaracji rozliczeniowych ani o tym, że zmieniły się przepisy, które nakazują składanie tych deklaracji co miesiąc (wcześniej nie miał takiego obowiązku).
Ponownie rozpatrując sprawę, organ zawiadomił skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji stosownie do art. 15 zzzzzn² ustawy COVID-19. Strona taki wniosek złożyła, a organ po jego rozpatrzeniu odmówił przywrócenia terminu. Konsekwencją odmowy przywrócenia terminu była zaskarżona do sądu decyzja ZUS z 6 października 2022 r.
Mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a. oraz fakt, iż od postanowienia organu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu nie przysługiwał stronie żaden środek zaskarżenia, sąd był uprawniony do skontrolowania również tego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 zzzzzn² ustawy COVID-19 w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W myśl natomiast art. 15 zzzzzn² ust. 2 ustawy COVID-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Z brzmienia art. 15zzzzzn² ust. 1 i 2 ustawy COVID-19 wynika szczególny tryb przywrócenia terminów uregulowanych w tej ustawie. Jest on dodatkową ochroną prawną w przypadku ich niedochowania zastrzeżoną dla terminów uchybionych w czasie trwania epidemii (por. wyroki: WSA w Gdańsku z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 659/21; WSA w Łodzi z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 715/21, WSA w Kielcach z 14 października 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 366/21; WSA w Rzeszowie z 5 października 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1032/21, publ. CBOSA). Stan epidemii w związku z zakażeniami tym wirusem został ogłoszony na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 20 marca 2020 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia ona obszarze RP stanu epidemii – Dz. U. z 2020 r. poz. 340) natomiast został odwołany 16 maja 2022 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r. poz. 1027).
Niewątpliwie zatem w sytuacji złożenia przez stronę po terminie deklaracji rozliczeniowych za miesiące, co do których złożony został wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek istniał obowiązek zawiadomienia strony i wyznaczenia jej przez organ administracji publicznej terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Powyższa regulacja została przez ZUS uwzględniona w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy.
W odniesieniu do postanowienia organu z 24 maja 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia deklaracji za marzec–maj 2020 r., wskazać należy, iż termin na złożenie wniosku został przez skarżącego zachowany, ale organ wyjaśnił, że powołane przez stronę okoliczności nie uprawdopodabniają, że uchybienie terminu nastąpiło w związku z wystąpieniem okoliczności powiązanych ze stanem epidemii wywołanym COVID-19. Tego stanowiska organu sąd nie akceptuje.
Z przepisu art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy COVID-19 nie wynika, według jakich zasad i przesłanek organy administracji powinny rozpatrywać wnioski o przywrócenie terminów prawa administracyjnego, to jednak skoro ustawodawca nawiązał w ust. 3 tego artykułu wprost do art. 58 k.p.a., to należy przyjąć, że jego intencją było, aby wnioski tego rodzaju rozpatrywane były właśnie w oparciu o tryb z kodeksu postępowania administracyjnego. Do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu znajdą więc zastosowanie postanowienia art. 58 k.p.a., ale z modyfikacjami przepisu art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy zmieniającej jako lex specialis. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu materialnego odbywa się z zastosowaniem przesłanki określonej w art. 58 § 1 k.p.a., której art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy COVID-19 nie modyfikuje.
Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem brak zawinienia strony w uchybieniu terminu. Co do tej przesłanki, której spełnienie było zakwestionowane przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej, wskazać trzeba, że zgodnie z wolą ustawodawcy warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Uprawdopodobnienie jest zaś środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (zob. m.in. wyroki NSA: z 9 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 354/02; z 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1279/10; z 21 lipca 2016 r., sygn. akt II GSK 313/15, dostępne w CBOSA).
W sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest zatem jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12, dostępny w CBOSA). Nie znajduje ponadto żadnego oparcia w treści art. 58 k.p.a., jak i art. 15 ust. 1 i 2 zzzzzn² ustawy COVID-19 twierdzenie organu, że przyczyna niezachowania terminu musi być związana z obowiązującym stanem epidemii. Takie stanowisko stanowi nadinterpretację wskazanych przepisów.
W niniejszej sprawie we wniosku o przywrócenie terminu skarżący wprost podał okoliczności uprawdopodabniające brak jego winy w uchybieniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r., podkreślając, iż tak jak w poprzednich latach w styczniu 2020 r. zapłacił składki za grudzień 2019 r. W lutym 2020 r. złożył deklaracje o wysokości przychodu za rok 2019, od którego naliczona jest wysokość podstawy naliczania składki za styczeń i kolejne miesiące. Skarżący nie wiedział, że w marcu należy złożyć dodatkowe dokumenty rozliczeniowe. Stwierdził również, że jego pomyłka nie miała żadnych ujemnych skutków w stosunku do ZUS, a wręcz przeciwnie, ponieważ wpłacał 70 zł na konto ZUS, czyli więcej niż powinien. Jak podał powodem niedochowania terminu było to, że pod koniec czerwca 2020 r. zadzwonił do ZUS i dostał potwierdzenie, że w jego dokumentach jest wszystko w porządku. Ze względu na pandemię bezpośrednie kontakty w urzędach byty niewskazane. 3 sierpnia 2020 r. został poinformowany o nieuwzględnieniu wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec–maj 2020 r. Prawidłowe deklaracje zostały złożone następnego dnia po otrzymaniu informacji o nieuwzględnieniu wniosku.
W ocenie sądu okoliczności wskazywane przez skarżącego mają charakter szczególny, albowiem opierają się nie tylko na jego przekonaniu o braku właściwego informowania strony postępowania przez organ o zmieniających się przepisach ustawy COVID-19, ale także na trwającym wówczas stanie epidemii wywołanej wirusem SARS-CoV-2, który wywołał pandemię o skali światowej. Zdaniem sądu organ nie uwzględnił po pierwsze, że okoliczności podawane przez skarżącego w toku całego postępowania i we wniosku o przywrócenie terminu mają stanowić jedynie uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, nie zaś go udowadniać, a po drugie pomimo, iż organ szukał powiązania tych okoliczności ze stanem pandemii, faktycznie całkowicie pominął specyfikę stanu epidemii choroby wywołanej wirusem SARS-CoV-2. Sądowi są znane komunikaty przekazywane zarówno przez przedstawicieli władz państwowych oraz ekspertów medycznych w mediach, w okresie w którym doszło do uchybienia terminu, kładące nacisk na daleko posuniętą ostrożność w kontaktach z innymi osobami zarówno na co dzień, jak i szczególnie już przy samym podejrzeniu u siebie.
Do takiej ostrożności zobowiązuje odpowiedzialność społeczna. Do tego dochodził czynnik psychologiczny związany z obawą, że w danym przypadku przebieg choroby będzie miał gwałtowny i ostry przebieg, wymagający hospitalizacji. Wszystko to sprawiało, że w sytuacji podejrzenia bycia osobą zakażoną kwestie związane z codziennymi i służbowymi zobowiązaniami często ustępowały takim wartościom jak zdrowie i bezpieczeństwo (postanowienie NSA z 15 września 2021 r., sygn. akt I GZ 267/21 oraz wyroki: WSA w Gdańsku z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 850/20; WSA w Warszawie z 20 października 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 652/21, publ. CBOSA).
Mając to na uwadze, zdaniem sądu organ nie dokonał należytej oceny przedstawionych we wniosku i w pismach strony okoliczności w kontekście braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Organ skupił się przy tym na kwestii związku powołanych przez stronę okoliczności ze stanem pandemii, która to przesłanka nie wynika z przepisów prawa. Tymczasem w kontrolowanej sprawie, w świetle przedstawionej argumentacji skarżącego, wymagane było wyłącznie uprawdopodobnienie przez niego braku możliwości złożenia w terminie stosownych deklaracji.
Analiza akt sprawy wskazuje, iż organ nieprawidłowo zastosował art. 15 zzzzzn² ustawy COVID-19. W sytuacji złożenia przez skarżącego, zgodnie z otrzymaną od organu informacją, wniosku o przywrócenie terminu do złożenia dokumentacji rozliczeniowej za marzec–maj 2020 r., organ błędnie dokonał oceny warunków i przesłanek przywrócenia terminu, o którym mowa w ww. przepisie. Oceny tej należało dokonać bowiem nie przez pryzmat standardowego miernika staranności wnioskującego o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., ale z uwzględnieniem tego, że to z winy organu, który przed wydaniem wyroku z 10 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 653/21, w sprawie naruszył przepisy art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., nie została udzielona stronie należna jej ochrona, wobec czego doszło do odebrania skarżącemu szansy złożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie.
W perspektywie takiego istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony, w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19, mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy, organ powinien był uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji za marzec–maj 2020 r. W sytuacji bowiem naruszenia przez organ ww. praw skarżącego w postępowaniu organ nie powinien, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej, wymagać od wnioskodawcy uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak jego winy w uchybieniu terminu.
Zauważyć również należy, że w powyższej sytuacji odmowa przywrócenia terminu naruszała również art. 8 § 1 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Sąd uznał także, iż wbrew nakazowi, wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ przed wydaniem wyroku z 10 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 653/21, nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować stronę, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony.
Brak ten, który w toku postępowania we właściwym momencie nie został stronie zasygnalizowany przez organ ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku. Sąd wyraził pogląd, iż jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., strona miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro skarżący zwrócił się 10 kwietnia 2020 r. z wnioskiem do ZUS, było wystarczająco dużo czasu, żeby organ zweryfikował, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne.
Skarżący w czerwcu 2020 r. skontaktował się telefonicznie z ZUS i uzyskał potwierdzenie, iż w jego sprawie wszystko jest w porządku (na tę okoliczność załączył pisemne oświadczenie W.K. z 28 sierpnia 2020 r.). Organ do tej kwestii nie odniósł się w trakcie postępowania.
Zgodnie z przepisem art. 12 § 1 k.p.a. organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Stwierdzić należy również, iż uchybienia organu w toku postępowania nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli nie złożyła ona deklaracji w terminie.
Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania), art. 58 § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19, mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 27 czerwca 2022 r., jak również na podstawie art. 135 p.p.s.a. postanowienie z 24 maja 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie ponownie rozpoznać wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za marzec–maj 2020 r., przywracając w tym zakresie skarżącemu termin, a następnie merytorycznie rozpoznać sprawę zwolnienia z opłacania należności z tytułu należnych składek za marzec–maj 2020 r., przyjmując, że deklaracje rozliczeniowe zostały złożone w terminie.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy COVID-19, zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie, z uwagi na zagrożenie epidemiczne, zarządzeniem z 24 lutego 2023 r. wyznaczono termin rozprawy zdalnej zawiadamiając o tym strony. Następnie, w związku z brakiem oświadczenia skarżącego co do możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 27 marca 2023 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
k.ż.