Uzasadnienie
III SA/Łd 430/14
M.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której dochód określił na 1300 zł. Żona skarżącego przebywa na urlopie wychowawczym. Rodzina mieszka w 100-metrowym domu. Skarżący posiada dwa auta – osobowe i dostawcze o łącznej wartości ok. 24 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych.
Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia:
- - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego i jego żonę w 2013 r. oraz w 2012 r.,
- - odpisów deklaracji składanych przez skarżącego na potrzeby rozliczenia podatku od towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych,
- - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym rachunku prowadzonego przez skarżącego na potrzeby działalności gospodarczej, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił deklaracje PIT-36, z których wynika, że w 2012 r. osiągnął przychód w wysokości 525 698,60 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 512 425,96 zł – dochód wyniósł zatem 13 272,64 zł. Z kolei w 2013 r. uzyskał 198 620,50 zł przychodu, koszty jego uzyskania to kwota 190 482,24 zł, co dało dochód w wysokości 8 138,26 zł. Ze złożonych wyciągów z konta bankowego wynika, że w przeciągu ostatnich 6 miesięcy jedynymi operacjami były opłaty pobierane przez bank za prowadzenie rachunku i miesięczna opłata za kartę.
Z kolei żona skarżącego w 2012 r. osiągnęła dochód w wysokości 16 375,56 zł, a w 2013 r. - 2337,50 zł. Skarżący poinformował równocześnie, że ze względu na urlop osoby prowadzącej jego rachunkowość, deklaracje na potrzeby podatku od towarów i usług za ostanie 6 miesięcy, a także wyciągi z konta żony dostarczy w terminie 14 dni. Po upływie tego terminu, w dniu 3 lipca 2014 r., ponownie zwrócił się o przedłużenie do 17 lipca 2014 r. terminu na dostarczenie brakujących dokumentów. Wniosek skarżącego został uwzględniony. Do dnia dzisiejszego brakujące dokumenty nie zostały złożone.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do powołanych przepisów warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04).
Mając na uwadze przedstawioną przez skarżącego sytuację rodzinną i materialną, należy stwierdzić, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy.
Przede wszystkim oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie deklarowanej wysokości dochodów skarżącego oraz lakoniczne uzasadnienie, w którym skarżący powołał się przede wszystkim na niewielkie dochody jego firmy. Nie wskazano w nim natomiast na inne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jego realnych możliwości płatniczych. Jednakże skarżący nie przedstawił najważniejszej z żądanej informacji (odpisów deklaracji składanych przez skarżącego na potrzeby rozliczenia podatku od towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych), która pozwoliłaby rzetelnie ocenić jego aktualne możliwości płatnicze i kondycję finansową jego firmy.
Tym bardziej, że w poprzednich latach podatkowych firma skarżącego wykazywała bardzo dobrą kondycję, generując znaczne przychody – w 2012 r. było to ponad 500 000 zł, a w 2013 r. – ok. 200 000 zł. Tymczasem na skutek nieprzedłożenia odpisów deklaracji VAT za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych skarżący pozbawił referendarza możliwości obiektywnej oceny jego obecnej sytuacji majątkowej. Oznacza to brak wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji części obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że przedstawione przez skarżącego wyciągi z rachunku bankowego, mimo twierdzenia, że innych nie posiada, nie mogą być uznane za wiarygodne.
Transakcje wykazane na tych wyciągach dotyczą jedynie opłat za prowadzenie rachunku i za wydaną kartę. Tymczasem osoba prowadząca działalność gospodarczą ma obowiązek dokonywać szeregu rozliczeń za pomocą rachunku bankowego, o czym stanowi art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.). Również rozliczenia podatkowe czy związane ze składkami na ubezpieczenia społeczne dokonywane za pomocą rachunku bankowego. Zatem uznać należy, że skarżący posiada inny jeszcze, niż przedstawiony, rachunek bankowy, z którego nie złożył wyciągów, mimo nałożonego obowiązku.
Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły..
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych, nie uczynił zadość tym wymaganiom.
Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
lf