Uzasadnienie
III SA/Łd 444/08
Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy R. odmówił przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianych pracowników K. P., R. J., P. K., D. S., Ł. D., K. K..
W decyzji jako podstawę prawną powołano art. 70b ust. 6 w związku z art. 70b ust. 1 - 2 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) z uwzględnieniem § 2, 3, 6 i 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278. ze zm.), § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 113, poz. 988, ze zm.), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 maja 2004 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. Nr 114, poz. 1195, ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku postępowania wezwał stronę do przedłożenia aktualnych statutów Zakładu A.; udzielenia informacji, popartej stosownymi dokumentami czy Zakład A. posiada status rzemieślnika; przedstawienia programów kursów pedagogicznych, których uczestnikami byli instruktorzy praktycznej nauki zawodu M. T., G. G., K. P., J. P. i G. O. Organ wskazał, że strona przedłożyła aktualne statuty Stowarzyszenia B. w Ł. oraz Szkoły C. w P., wyjaśniając, że w jej przypadku przygotowanie zawodowe (praktyczna nauka zawodu) jest realizowane według reżimów prawa pracy, co oznacza, że osoba o statusie pracownika młodocianego praktyczną naukę zawodu realizuje w ramach zawartej z pracodawcą umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu, zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Strona dołączyła zaświadczenia o ukończeniu kursu pedagogicznego przez instruktorów praktycznej nauki zawodu M. T., G. G. i K. P., nie dostarczyła natomiast dokumentu stwierdzającego, że ma status rzemieślnika, nie dostarczyła umowy zawartej pomiędzy szkołą ani też nie wypowiedziała się w tym zakresie.
Ponadto organ wskazał, że strona pomimo wezwania nie przedłożyła dokumentu określającego status prawny własnych warsztatów (ZDZ), wyjaśniła jednakże, iż warsztaty szkoleniowe są jedną z form prowadzenia działalności statutowej przez Stowarzyszenie, posiadają status wewnętrznej jednostki organizacyjnej Stowarzyszenia, realizują swoje zadania w oparciu o własną bazę kadrową i lokalowo - sprzętową, a ich istota funkcjonowania polega na tym, że działając w oparciu o rachunek ekonomiczny zapewniają możliwość odbycia praktycznej nauki zawodu dla uczniów i pracowników młodocianych.
Ponadto organ I instancji zaznaczył, że jest w posiadaniu statutu Stowarzyszenia B. w Ł., z którego wynika (§ 9 pkt 1), że swój cel Zakład realizuje poprzez organizację i prowadzenie kształcenia oraz doskonalenia zawodowego w szkołach ponadpodstawowych ogólnokształcących i zawodowych, ośrodkach kształcenia zawodowego, warsztatach szkoleniowych - zgodnie z ustawą o systemie oświaty, klasyfikacją specjalności i zawodów szkolnictwa zawodowego oraz zawodów gospodarczych dla potrzeb rynku pracy, a także statutu Zakładu D. w P. - Oddział Terenowy, z którego wynika (art. 1 ust. 8), że praktyczną naukę zawodu uczniowie odbywają w charakterze pracowników młodocianych lub uczniów. Praktyczna nauka zawodu młodocianych jest organizowana przez pracodawcę, który zawarł z nimi umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Praktyczna nauka zawodu uczniów jest organizowana przez szkołę i może być prowadzona poza szkołą na podstawie umowy jaką zawiera dyrektor szkoły z podmiotem przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu.
Nadto organ powołał się na wewnątrzszkolny systemu oceniania Szkoły C. w P. — Oddział Terenowy, stanowiącego załącznik do statutu w/w szkoły, z którego wynika, że ocenę klasyfikacyjną z praktycznej nauki zawodu zorganizowanej we własnych warsztatach (ZDZ) ustala instruktor praktycznej nauki zawodu - opiekun klasy na warsztacie (§ 7 ust. 2), a ocenę klasyfikacyjną z praktycznej nauki zawodu u pracodawcy ustala instruktor praktycznej nauki zawodu wskazany przez pracodawcę zatrudniającego młodocianego, w porozumieniu z dyrektorem szkoły (§ 7 ust. 3).
W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji wskazał na przepis art. 70 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, odnoszący się do podmiotów, w których odbywa się praktyczna nauka zawodu oraz na przepis § 7 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu dotyczący umowy o praktyczną naukę zawodu. Organ zaznaczył, że stosownie do art. 70 ust. 3 ustawy o systemie oświaty, w przypadku realizowania praktycznej nauki zawodu organizowanej przez szkołę w swoich warsztatach szkolnych, pracowniach szkolnych oraz szkolnych gospodarstwach pomocniczych dla uczniów tej szkoły, nie zawiera się umowy o praktyczną naukę zawodu pomiędzy szkołą a podmiotami, o których mowa w art. 70 ust. 1.
Według organu, strona nie spełniła tego warunku, bowiem nie posiada umowy o praktyczną naukę zawodu zawartej ze szkołą, a ze świadectw pracy wynika, że młodociani pracownicy to uczniowie. Nadto, organ pierwszej instancji powołując się na przepisy § 10 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu wskazał, że kwalifikacje pedagogiczne oraz właściwy poziom kwalifikacji merytorycznych (odpowiedniego tytułu zawodowego) powinny być w przypadku instruktorów praktycznej nauki zawodu spełnione łącznie, natomiast strona nie spełniła powyższego warunku, bowiem instruktorzy tytuł mistrza w zawodzie posiadają od 2006 roku.
Organ pierwszej instancji podniósł, że przesłanką dofinansowania pracodawcy kosztów kształcenia młodocianych pracowników jest w pierwszej kolejności posiadanie przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo przez osobę zatrudnioną u pracodawcy kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Wskazał, że stosownie do § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, przygotowanie zawodowe młodocianych może prowadzić pracodawca, osoba prowadząca zakład pracy w imieniu pracodawcy, osoba zatrudniona u pracodawcy - pod warunkiem posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu, określonych w przepisach dotyczących praktycznej nauki zawodu, przy czym kwalifikacje te nie dotyczą pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy.
Organ zaznaczył też, że druga przesłanka dofinansowania pracodawcy kosztów kształcenia młodocianych, określona przez art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, obejmuje ukończenie nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami, zaznaczając, że "przez ukończenie nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego należy rozumieć odbycie pełnego cyklu kształcenia, które zapewnia młodocianemu zdobycie zarówno teoretycznej, jak i praktycznej podbudowy do wykonywania pracy w danym zawodzie". Organ wskazał, że stosownie do przepisów ww. rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, nauka zawodu młodocianego kończy się egzaminem, który odbywa się na następujących zasadach określonych w tym rozporządzeniu:
- 1) młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych,
- 2) młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego lub u pracodawcy zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł wykwalifikowanego robotnika, zgodnie z przepisami dotyczącymi zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych,
- 3) młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie (tj. ustawą z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle - Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm. i rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych - Dz. U. Nr 215, poz. 1820).
Według organu rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania w sposób wyczerpujący określa rodzaj przeprowadzanych egzaminów na zakończenie nauki zawodu i nie zawiera żadnej delegacji umożliwiającej modyfikacje powyższych zasad, w tym decydowanie przez pracodawcę o rodzaju przeprowadzonych egzaminów na zakończenie nauki zawodu, a młodociani pracownicy nie mają zdanego egzaminu zgodnie z obowiązującymi przepisami, bowiem strona nie posiada statusu rzemieślnika. W ocenie organu strona nie spełnia warunków z art. 70b ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty.
Wnioskodawca w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianych pracowników. Skarżący uznał zarzut o braku umowy ze szkołą za bezprzedmiotowy, bowiem przepisy art. 70b ustawy o systemie oświaty odnoszą się do pracodawcy, który zawarł z młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, a nie do szkoły, która zawarła umowę z pracodawcą w związku z organizacją u niego praktycznej nauki zawodu.
Skarżący wskazał nadto, że organ I instancji nie uwzględnił w wymaganym stopniu obowiązującego stanu prawnego w zakresie oświaty zawodowej na poziomie zasadniczym - w części dotyczącej praktycznej nauki zawodu (przygotowania zawodowego). Jego zdaniem zdobywanie wykształcenia zawodowego na poziomie zasadniczym w części obejmującej praktyczną naukę zawodu (przygotowanie zawodowe) może odbywać się w oparciu o dwa reżimy prawne prawa oświatowego i prawa pracy.
Skarżący stwierdził, że przytaczane w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji przepisy, w szczególności wskazujące na obowiązek zawarcia umowy, dotyczą sytuacji gdy szkoła publiczna organizuje praktyczną naukę zawodu (a nie przygotowanie zawodowe) dla uczniów (nie jest to pojęcie tożsame z pojęciem młodocianego -zatrudnionego na umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego) i jednocześnie praktyczna nauka zawodu odbywa się poza szkołą. Jest to, w rozumieniu strony skarżącej, jedna z form kształcenia praktycznego uregulowana - co do zasady - w oparciu o wspomniane przepisy prawa oświatowego, jednakże nie jedyna z przewidzianych prawem. Zaznaczył, iż w tej sytuacji ma zastosowanie przypadek drugi. Młodociany (nie uczeń), w świetle przepisów działu dziewiątego Kodeksu pracy, może zawrzeć umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu. Zasady zatrudniania i wynagradzania młodocianych, jak również wszelkie związane z tym obowiązki i uprawnienia młodocianych pracowników (też pracodawcy), regulują przepisy Kodeksu pracy, w szczególności działu dziewiątego, jak również przepisy rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.
Jednym z obowiązków młodocianego jest obowiązek dokształcenia się w okresie odbywania przygotowania zawodowego (art. 197 Kodeksu pracy). Realizacja tego obowiązku została jeszcze wzmocniona wymogami wobec pracodawcy, a określonymi w § 10 przytoczonego rozporządzenia Rady Ministrów. W tym konkretnym przypadku dokształcanie młodocianych odbywało się (z zastosowaniem § 10 pkt 1 ppkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów) w zasadniczej szkole zawodowej prowadzonej przez Zakłada A. w P. W tym modelu kształcenia praktycznego szkoła nie ma obowiązku zawierania z pracodawcą umowy o organizację przygotowania zawodowego młodocianego w formie nauki zawodu (jak w przypadku pierwszym, w którym umowa dotyczy organizacji przez szkołę praktycznej nauki zawodu uczniów, prowadzonej u pracodawcy), która funkcjonowałaby niejako równolegle do już zawartej między młodocianym a pracodawcą, umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego.
Skarżący nie zgodził się także z zarzutem przeprowadzenia egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe młodocianych przed określoną komisją egzaminacyjną. W nawiązaniu do przepisu § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania — skarżący przytoczył znajdujące tu jego zdaniem zastosowanie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562, ze zm.), które w § 115 ust. 2 stanowi, że uczeń (słuchacz), który zamierza przystąpić do egzaminu zawodowego bezpośrednio po ukończeniu szkoły, składa deklarację dyrektorowi szkoły, a absolwent, który ukończył szkołę we wcześniejszych latach - dyrektorowi szkoły, którą ukończył. Deklarację składa się nie później niż do dnia 20 grudnia roku szkolnego, w którym zdający zamierza przystąpić do egzaminu zawodowego, a w przypadku absolwentów szkół, w których zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w styczniu — nie później niż do dnia 20 września roku szkolnego, w którym zdający zamierza przystąpić do egzaminu zawodowego.
Jak wywiódł dalej skarżący w rozpatrywanym stanie faktycznym pracownicy młodociani i równolegle uczniowie zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonej przez Zakładu A. w P. nie złożyli takich deklaracji, co w konsekwencji uniemożliwiło im zdawanie egzaminu w trybie przewidzianym tym rozporządzeniem. Fakt ten jednak nie uniemożliwił tym młodocianym zdawania egzaminu potwierdzającego zdobyte kwalifikacje zawodowe jeszcze w roku, w którym ukończyli zasadniczą szkołę zawodową. Umożliwił to bowiem przepis § 6 pkt 5 rozporządzenia MEN z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych. Przepis ten stanowi, że egzamin czeladniczy ma prawo zdawać każdy kto posiada świadectwo ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej albo dotychczasowej szkoły ponadpodstawowej, prowadzącej kształcenie zawodowe o kierunku związanym z zawodem, w którym zdaje egzamin.
Młodociani pracownicy skorzystali z tego prawa, a pracodawca dopełnił wszelkich starań aby pomóc młodocianym w przystąpieniu do tego egzaminu, w szczególności: współpracował z komisją egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej w zakresie ustalenia terminu i miejsca przeprowadzenia egzaminu (odbył się on w siedzibie Zakładu A. w P.) oraz pokrył koszty tego egzaminu - stosownie do postanowień § 11 pkt 6 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.
Skarżący przedstawił cykl przygotowania zawodowego na podstawie zawartej umowy o pracę, wskazując, że z powyższego wynika, że spełnił on przesłankę art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Zakład A. w P. faktycznie poniósł koszty 3-letniego procesu przygotowania zawodowego młodocianych, a równocześnie młodociani ukończyli proces kształcenia zdaniem egzaminów, co zostało potwierdzone świadectwami czeladniczymi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ obszernie przytoczył obowiązujący stan prawny.
Organ stwierdził, że w omawianym przypadku nie są spełnione łącznie warunki do przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników, określone w art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Młodociani nie zdali egzaminu, zgodnie z powołanymi przepisami. W tej sytuacji wnioskujący o dofinansowanie nie przedstawił stosownego dyplomu (wydanego przez komisję okręgową) potwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2 art. 70b tej ustawy.
W omawianym przypadku chodzi o dyplom potwierdzający zdanie egzaminu zawodowego, zgodnie z ww. przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Dyplomu tego - w odniesieniu do młodocianych - nie może zastąpić świadectwo czeladnicze wydawane w trybie innych przepisów i przez inny organ.
Warunkiem zatem przyznania dofinansowania jest nie tylko ukończenie przez młodocianego pracownika nauki zawodu, ale też zdanie egzaminu zgodnie z odrębnymi przepisami. Obowiązujące prawo w sposób wyraźny określa jaki egzamin zdaje młodociany w zależności od tego u jakiego pracodawcy jest zatrudniony oraz gdzie się dokształca.
W przedmiotowej sprawie młodociani zatrudnieni byli u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i dokształcali się w zasadniczej szkole zawodowej, a zatem - zgodnie z obowiązującym prawem - powinni zdać egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych.
Nie można w sposób dowolny decydować o egzaminie zdawanym przez młodocianych. W omawianym przypadku uzyskanie przez osoby, z którymi zawarto umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego świadectwa czeladniczego nie jest tożsame z tym, że zdali oni egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Nie ma w tym przypadku znaczenia, że strona skarżąca pokryła koszty egzaminu na tytuł czeladnika.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie należnego dofinansowania. W treści skargi strona podniosła argumentu podnoszone już w toku postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
- 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.
Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Skarga zatem została uwzględniona.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.).
Zgodnie z art. 70 b ust. 1 powołanej ustawy pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
- 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach;
- 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami.
Wysokość kwoty dofinansowania kosztów kształcenia jednego młodocianego pracownika zależy od okresu kształcenia wynikającego z umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego i wynosi: 1) w przypadku nauki zawodu: a) 4.587 zł - przy okresie kształcenia wynoszącym 24 miesiące, b) 7.645 zł - przy okresie kształcenia wynoszącym 36 miesięcy;
- 2) w przypadku przyuczenia do wykonywania określonej pracy - 240 zł za każdy pełny miesiąc kształcenia (art. 70b ust. 2).
Stosownie do treści ust. 6 art. 70 b ustawy, dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust.
- 1. Dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Do wniosku należy dołączyć kopie:
- 1) dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;
- 2) umowy o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego;
- 3) dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2 (art. 70 b ust. 7).
Dofinansowanie z budżetu państwa kosztów kształcenia młodocianych pracowników odbywa się w ramach dotacji celowej na zadania własne (art. 70b ust. 9).
Warunkiem skutecznego ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia jest więc łączne spełnienie przez wnioskodawcę wymienionych w przepisach art. 70 b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 7 ustawy o systemie oświaty przesłanek.
W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników, z którymi zawarła umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. W sprawie poza sporem jest, że młodociani pracownicy byli zatrudnieni u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, oraz że ukończyli naukę zawodu, co potwierdzają świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, a ponadto zostało udokumentowane zakończenie nauki zawodu przez młodocianych pracowników egzaminem przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej z wynikiem pozytywnym i uzyskanie świadectw czeladnika w zawodzie ślusarza.
W istocie przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest interpretacja przesłanki określonej w pkt 2 art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty. W odniesieniu do młodocianego pracownika są to takie okoliczności, jak ukończenie nauki zawodu oraz zdanie egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami.
Kluczowe znaczenie dla ustalenia pojęcia "zdał egzamin" mają przepisy odrębnych aktów, do których odwołanie zawiera art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Zgodnie z art. 191 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.
Na podstawie art. 191 § 3 i art. 195 § 2 Kodeksu pracy wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 roku w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. Nr 60, poz. 278 ze zm.).
Sąd uznał za zasadny postawiony w skardze zarzut błędnej wykładni przez organy administracji art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Nie jest bowiem do zaakceptowania interpretacja powyższego przepisu przyjęta przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, że w sytuacji, gdy młodociany po ukończeniu nauki zawodu u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem nie przystąpi bezpośrednio po zakończeniu nauki do egzaminu potwierdzający kwalifikacje zawodowe, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 83, poz. 562 ze zm.), a zda egzamin na tytuł czeladnika, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 roku w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz.U. z 2005 roku Nr 215, poz. 1820), to pracodawcy nie przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia tego młodocianego.
Przepis § 11 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych wprawdzie określa, że w sytuacji, gdy młodociany był zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i dokształcał się w zasadniczej szkole zawodowej, zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe, bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, a więc stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r.
Zdaniem Sądu, powyższe przepisy nie wyczerpują jednak katalogu przepisów odrębnych, określonych w art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Młodociany pracownik zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, może bowiem zdać egzamin na tytuł czeladnika zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 roku, tym bardziej, że w § 6 tego rozporządzenia ustawodawca przewidział możliwość dopuszczenia przez izbę rzemieślniczą do egzaminu czeladniczego nie tylko osobę, która ukończyła naukę zawodu u rzemieślnika, ale także osobę, która posiada świadectwo ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej albo dotychczasowej szkoły ponadpodstawowej, prowadzącej kształcenie zawodowe o kierunku związanym z zawodem, w którym zdaje egzamin (§ 6 pkt 5 rozporządzenia).
A zatem warunek zdania egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami, wskazany w art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, będzie spełniony także wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem zda egzamin na tytuł czeladnika. Zdaniem Sądu, w przypadku młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, przepisami odrębnymi, w rozumieniu art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, nie są bowiem jedynie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania oraz przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Zawarte w art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty sformułowanie "i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami" odnosi się do wszystkich tych odrębnych przepisów, które pozwalają młodocianemu zdać egzamin po zakończeniu nauki.
Gdyby ustawodawca zakładał zdanie egzaminu przez młodocianego wyłącznie zgodnie z § 11 pkt 1- 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, wskazałby to wprost w art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Skoro tego nie uczynił, to brak jest podstaw do stosowania wykładni przyjętej przez organy administracji w niniejszej sprawie.
Na podkreślenie zasługuje również to, że rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w Kodeksie pracy, a nie w ustawie o systemie oświaty, oraz że rozporządzenie nie przewiduje żadnych konsekwencji w przypadku zdania, przez młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, egzaminu czeladniczego przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej.
Zauważyć należy, że skoro pracodawca niebędący rzemieślnikiem nie może zmusić młodocianego, z którym zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, do zdania egzaminu zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, to nie może być obciążony negatywnymi konsekwencjami czegoś, co nie jest zależne od niego. Ponadto skoro istnieje możliwość zdania egzaminu na podstawie innych przepisów, a ustawa nie precyzuje jakie konkretnie przepisy powinny mieć zastosowanie, tym bardziej nie można interpretować, iż w tym konkretnym przypadku chodzi wyłącznie o egzamin zdany zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r.
W ocenie Sądu, przepis art. 70 b ustawy o systemie oświaty ma na celu umożliwienie młodocianym pracownikom naukę zawodu.
Zapewnienie młodym ludziom zdobywającym wykształcenie zawodowe, możliwości nauki zawodu stanowi realizację konstytucyjnego prawa do nauki wyrażoną w art. 70 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z preambułą do ustawy o systemie oświaty, oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata.
Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.
Zwrócić należy uwagę, że określona w ustawie o systemie oświaty pomoc finansowa dla pracodawców zatrudniających osoby młodociane jest formą zachęty do zatrudniania takich osób oraz oznacza wyrównanie szans rynkowych tych pracodawców w konkurencji z innymi, zatrudniającymi osoby wykwalifikowane. W tej sytuacji rozbieżności w interpretacji przepisów nie powinny powodować utraty przez pracodawcę przysługującego mu prawa.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2007 r. w sprawie o sygn. akt P 25/06, OTK - A 2007/2/9 stwierdził, że dla demokratycznego państwa prawnego istotne jest, aby prawo, przez niespójną regulację, nie tworzyło pułapek dla jego odbiorców i aby zarówno ustawodawca, jak i stosujący prawo mogli, nawet dokonując podstawowych zabiegów wykładni, tak samo rozumieć te same normy prawne, bez konieczności wchodzenia w spór z urzędem weryfikującym postępowanie adresatów prawa.
Art. 70 b ustawy o systemie oświaty został dodany przez art. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 145, poz. 1532). W opinii Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu z dnia 5 maja 2004 r. do ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk senacki nr 692) czytamy, że ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, została uchwalona w oparciu o projekt rządowy. Jedyna zmiana wprowadzana tą nowelizacją dotyczy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych, poniesionych przez pracodawców, którzy zawarli z młodocianymi umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Rozwiązanie prawne przewidujące dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego ma zastąpić dotychczasową ulgę uczniowską, którą regulowała ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Ustawa wprowadza rozwiązanie prawne, na podstawie którego pracodawcy zatrudniający pracowników młodocianych w celu przygotowania zawodowego, uzyskają dofinansowanie kosztów kształcenia.
W opinii prawnej dnia 11 marca 2004 r. dotyczącej projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk sejmowy nr 25620) czytamy natomiast, że nowelizacja polega na dodaniu do ustawy o systemie oświaty art. 70b, a zmiana ta, to zgodnie z treścią uzasadnienia, konsekwencja usunięcia w przepisach podatkowych mechanizmów stosowania ulg podatkowych, które przysługiwały pracodawcom za wyszkolenie młodocianych pracowników. Te fiskalne zachęty służyły promocji zatrudniania młodocianych pracowników i ich kształcenia, rekompensując w części koszty, jakie ciążą na pracodawcy. W związku ze zniesieniem przedmiotowych ulg, projektodawcy proponują wprowadzenie systemu bezpośredniego dofinansowania pracodawców zawierających z młodocianymi umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. W powyższej opinii czytamy również, że celem regulacji jest zachęcenie pracodawców do zatrudniania młodocianych.
Z powyższego wynika, że zmiana ustawy o systemie oświaty, polegająca na dodaniu art. 70 b miała być formą zachęty dla pracodawców do zatrudniania młodocianych pracowników, zaś interpretacja przyjęta przez organ może wywołać odmienne skutki, niezgodne z wolą ustawodawcy. Dlatego też nie do zaakceptowania jest bardzo formalistyczna interpretacja przepisu ustawy o systemie oświaty, przyjęta przez organy w niniejszej sprawie, nie znajdująca zresztą oparcia nawet w literalnej wykładni art. 70 b ust. 1 pkt 2.
Ustawodawca wprowadzając regulację dotyczą wspierania pracodawców zakładał, iż przyznanie dofinansowania dotyczyć będzie tych pracodawców, którzy w sposób skuteczny i efektywny prowadzą kształcenie młodocianych pracowników (albowiem warunkiem dofinansowania jest m.in. uzyskanie przez młodocianego pracownika po zakończeniu kształcenia, pozytywnego wyniku zewnętrznego egzaminu zawodowego).
Skoro w niniejszej sprawie młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin na tytuł czeladnika z wynikiem pozytywnym, to pracodawcy przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego na podstawie art. 70 b ustawy o systemie oświaty. Organ administracji decydujący o przyznaniu dofinansowania i sprawdzający zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, czy młodociany pracownik zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami, nie jest uprawniony do wkraczania w kompetencje komisji egzaminacyjnej izb rzemieślniczych. Świadectwo czeladnicze, jako wyraz dopuszczenia danej osoby do egzaminu jest dla organu wiążące. Niezasadne jest więc stanowisko organu administracji, że ukończenie nauki zawodu u innych podmiotów nie pozwala na dopuszczenie przez izbę rzemieślniczą danej osoby do egzaminu czeladniczego.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. nie wynika, czy kwestionowało również w sprawie przesłankę wynikającą z art. 70 b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Stanowisko organu II instancji w tej kwestii ma o tyle istotne znaczenie, że strona skarżąca w odwołaniu odnosiła się do stanowiska organu I instancji przedstawionego w uzasadnieniu decyzji, a dotyczącego niezawarcia umowy o praktyczną naukę zawodu pomiędzy szkołą a pracodawcą. Ponadto organ I instancji w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione warunki z art. 70 b ust. 1 i 2 ustawy, co należy rozumieć, że kwestionuje spełnienie obu przesłanek określonych w art. 70b ustawy o systemie oświaty, chociaż nie wyjaśnił tego w sposób zrozumiały w uzasadnieniu decyzji.
Podsumowując Sąd stwierdził, iż w trakcie rozpatrywania niniejszej sprawy organy administracji publicznej naruszyły także przepisy postępowania administracyjnego. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania.
Powyższe oznacza, że w sprawie doszło do naruszenia art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, poprzez błędną jego wykładnię, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy oraz do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny ponownie ocenić zebrany materiał dowodowy.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy.
TG