Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z dnia [...]. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
10 lutego 2020 r. I.P. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, do spłaty których został zobowiązany na podstawie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności nr [...] z dnia [...] za zobowiązania płatnika "A" sp. z o.o.
[...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. wydał decyzję nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika.
W dniu 29 kwietnia 2020 r. I.P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z dnia [...]. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania.
Przytaczając treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz treść art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, nie będące płatnikami składek nie może zostać wszczęte z uwagi na brak przepisów prawa, które byłyby dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawą dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tejże ustawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że na koncie I.P., jako płatnika składek figurują między innymi zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika.
Organ odwoławczy podkreślił, iż art. 30 u.s.u.s. mówi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia dla pozytywnego, jak i negatywnego. W stosunku do tego rodzaju składek Zakład nie może więc badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie I.P., jako płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, że Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu.
Przytaczając teść art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 83b u.s.u.s. organ odwoławczy wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie musiał wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Zakład nie może prowadzić bowiem w przypadku I.P. postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia. Z powyższego wynika bowiem, że w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie mogą być umarzane należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników niebędących płatnikami składek.
Na ostateczną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył I.P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wniesienie skargi uzasadnił złym staniem zdrowia żony argumentując, iż pieniądze mógłby przeznaczyć na intensywniejsze leczenie żony i swoje.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z dnia [...] nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników odpowiednio na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
W myśl art. 28 ust. 3 ww. ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W art. 30 ustawa zaś stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.
W ocenie Sądu prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników..
Należy zaznaczyć, że odmowa wszczęcia postępowania dotyczy sprawy umorzenia należności składkowych w oparciu o przepis art.28 ust.3a s.u.s. Wymieniony przepis ma zastosowanie jedynie do składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami na te ubezpieczenie. Odnosi się on jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Innymi słowy stosuje się go jedynie do składek na własne ubezpieczenie. Nie ma on zastosowania do innych składek a więc do składek za zatrudnionych pracowników, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz do odsetek za zwłokę od wymienionych składek. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07, LEX nr 478875).
W sytuacji gdy przepis art.28 ust.3a s.u.s. ma zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek określonych w tym przepisie to organ rentowy prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności składkowych za zatrudnionych pracowników oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Nie istnieją bowiem podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części.
Zgodnie z treścią art.61a § 1 k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści cytowanego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, do których należą: wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z jakichkolwiek innych przyczyn, przez co należy rozumieć sytuację, w której wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Do takiej "innej przyczyny" niemożności wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za zatrudnionych pracowników i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należy wyłączenie, o którym mowa w art.28 ust.3a u.s.u.s.
W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Skarżący reprezentowany był w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy. O należnym mu wynagrodzeniu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony – na zasadzie prawa pomocy, adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). W myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia w innej sprawie przed sądem administracyjnym opłata wynosi 240 zł. Ulega ona podwyższeniu (§ 4 ust. 3 rozporządzenia) o kwotę podatku od towarów i usług, którego stawka, wynosi 23 %. Łączna kwota wynagrodzenia dla adwokata wyniosła 295, 20 zł.
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie przeprowadzenie rozprawy, z uwagi na istniejącą pandemię, mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla stron.
Nadto należy podnieść, że w WSA w Łodzi nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W związku z czym sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
EC