Uzasadnienie
Zobowiązany B. Ł. S.A. w Ł. nie wykonał w terminie obowiązku zapłaty podatku od nieruchomości za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2009 roku.
W związku z nieuregulowaniem należności Prezydent Miasta Ł. wystawił w dniu [...] tytułu wykonawczy nr [...], a w dniu [...] skierował do egzekucji administracyjnej. Przedmiotowy tytuł egzekucyjny doręczono Spółce w dniu 10 czerwca 2009 roku.
Jednocześnie zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. zawiadomił Spółkę oraz M. B. R. S.A. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności, które doręczono bankowi w dniu [...], a Spółce w dniu [...].
W dniu 7 lipca 2009 roku do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo M. B. R. S.A., w którym wskazano, że w dniu [...] dokonano skutecznego zajęcia wierzytelności.
W dniu [...] Spółka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wraz z zażaleniem na ustalone koszty egzekucyjne. Wskazano, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Spółka otrzymała w dniu [...], a zatem wszczęcie postępowania i zajęcie rachunku było bezpodstawne wobec wcześniejszego uregulowania należności, to jest w dniu [...].
Postanowieniem z dnia [...] roku znak: [...] Prezydent Miasta Ł. oddalił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu wskazał, że datą wszczęcia egzekucji i datą zajęcia wierzytelności był dzień [...]. Organ podkreślił, że Spółka w dniu [...] dokonała przelewu bankowego na rachunek wierzyciela. Natomiast zgodnie z art. 60 § 2 Ordynacji podatkowej za termin dokonania zapłaty podatku uważa się w obrocie bezgotówkowym - dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika (...) na podstawie polecenia przelewu. W ocenie organu Spółka samodzielnie uregulowała egzekwowaną zaległość podatkową, ale już w dniu wszczęcia egzekucji administracyjnej.
W zażaleniu z dnia 20 lipca 2009 roku Spółka wskazała, że wszczęcie egzekucji i ustalenie kosztów egzekucyjnych było bezpodstawne, ponieważ należność główna wraz z należnymi odsetkami objęta tytułem wykonawczym została przez Spółkę zapłacona przed wszczęciem egzekucji. Spółka powołała się na treść art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazując, że wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności odpisu tytułu wykonawczego. W ocenie Spółki zawiadomienie o zajęciu rachunku zostało bankowi doręczone w dniu [...] koło godziny 14. Natomiast zapłata – stosownie do Ordynacji podatkowej – następuje w chwili obciążenia rachunku podatnika, Spółka złożyła polecenie przelewu o godzinie 12.10. Zajęcie rachunku było bezprzedmiotowe wobec uregulowania zaległych należności.
Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu wskazano, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nastąpiło w dniu [...], stąd też kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy w świetle art. 64 § 3c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest ustalenie, czy w momencie dokonania przelewu przez Spółkę kwoty 132.000 złotych tytułem podatku od nieruchomości wraz z odsetkami została już wszczęta egzekucja przedmiotowych należności z tytułów egzekucyjnych z dnia [...].
Organ odwoławczy, w oparciu o pismo M. B. R. S.A. z dnia 2 lipca 2009 roku, ustalił, że skuteczne doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej Mazowieckiemu Bankowi Regionalnemu S.A. nastąpiło w dniu [...]. Przesyłka zawierająca zawiadomienie o zajęciu doręczona została właściwemu oddziałowi banku, osobie uprawnionej do odbioru korespondencji, zgodnie z wymogami z art. 80 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 45 k.p.a.
W ocenie organu odwoławczego dla wszczęcia egzekucji kluczowym momentem jest wskazana w art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji chwila doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, nie zaś chwila dokonania blokady rachunku czy też przelewu znajdujących się na nim kwot na rachunek organu egzekucyjnego. Organ wskazał, że żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie definiuje pojęcia "chwila wszczęcia postępowania egzekucyjnego", co pozwala na przyjęcie, iż co do zasady "chwilą wszczęcia egzekucji" jest dzień - konkretna data, w którym dochodzi do prawem określonego zdarzenia wywołującego po myśli tej regulacji określony w niej skutek w postaci wszczęcia egzekucji.
Wskazano również, że organ egzekucyjny dopełnił obowiązku wynikającego z art. 80 § 3 ustawy, bowiem wraz z tytułami wykonawczymi Spółce doręczono także zawiadomienia o zajęciu.
Kolegium stwierdziło, że w dniu [...] tzn. doręczenia właściwemu oddziałowi M. B. R. S.A. Oddział w Ł. zawiadomienia o zajęciu została wszczęta egzekucja, a tym samym nie można przyjąć, że dokonana w dniu [...] wpłata przez Spółkę na rachunek organu I instancji została wykonana przed wszczęciem egzekucji, co wskazuje na to, iż nie można mówić o wypełnieniu zarzutu z art. 33 § 1 ustawy - nie nastąpiło wykonanie obowiązku przed wszczęciem egzekucji.
W uzupełnieniu zażalenia z dnia 1 września 2009 roku Spółka przedstawiła potwierdzenie z M. B. R. S.A. z dnia 1 września 2009 roku, z którego wynika, że przelewu na konto organu egzekucyjnego dokonano o godzinie 12.10 w dniu [...], jak również pismo z przedmiotowego Banku z dnia 1 września 2009 roku, w którym wskazano, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego dostarczone zostało do Banku w dniu [...] o godzinie 14.00.
W skardze z dnia 2 października 2009 roku strona skarżąca wniosła o uchylenie powyższych postanowień, którym zarzucono naruszenie art. 77 i art. 78 k.p.a. przez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego sprawy, art. 7 § 3 w związku z art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez zajęcie rachunku skarżącej, jak również art. 33 §1 poprzez nieuwzględnienie zarzutu zapłaty. Wskazano również na naruszenie art. 45 ustawy przez jego niezastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych oraz ich pobranie oraz art. 64 § 8 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie mimo, iż zapłata została dokonana przed dokonaniem zajęcia. Strona skarżąca powołała się na argumenty wskazywane w zażaleniu. Do skargi załączyła kserokopie pism z dnia 1 września 2009 roku, które dołączyła do uzupełnienia zażalenia z dnia 1 września 2009 roku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,
- 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, Nr 229, poz. 1954 ze zm.)
Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że w myśl art. 26 § 1 powołanej ustawy organ egzekucyjny prowadzi egzekucję administracyjną na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z treścią art. 26 § 5 ustawy § 5 wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:
- 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub
- 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest interpretacja użytego w art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sformułowania "chwila wszczęcia postępowania egzekucyjnego".
Wyjaśnić należy, że z reguł wykładni, a przede wszystkim z reguły racjonalnego ustawodawcy wnioskować należy, że ustawodawca używa określonych pojęć celowo. Reguły te narzucają również konieczność określonej kolejności poszukiwania znaczenia pojęć wskazanych w przepisach. W pierwszej kolejności należy zatem poszukiwać znaczenia słowa "chwila" w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec jego braku należy odwołać się do pojęcia terminu ustalonego w ustawie najbliższej ustrojowo, czyli w tym przypadku – Kodeksie postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), do którego odpowiedniego stosowania odsyła ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Dopiero ustalenie, że w języku prawnym i prawniczym pojęciu "chwili" nie nadano określonego znaczenia pozwala na dokonanie jego interpretacji posługując się potocznym znaczeniem tego słowa. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że "chwili wszczęcia postępowania" w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie sposób utożsamiać z dniem jego wszczęcia, lecz z konkretnym momentem dokonania czynności, z którą ustawa wiąże określone skutki prawne. Powyższe potwierdza również ratio legis przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, której głównym celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku w jak najprostszy, sprawny i najmniej uciążliwy sposób. Przejawem tego są zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również zarzuty w postępowaniu, które pozwalają się uwolnić od prowadzonej egzekucji, w sytuacji wcześniejszego wykonania zobowiązania. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarówno moment wszczęcia postępowania jak i moment wykonania zobowiązania musi zostać określony ściśle, w sposób dokładny.
Może się zatem zdarzyć, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, że oba te zdarzenia, z którą ustawa wiąże określone skutki prawne, następują w tym samym dniu. Rzeczą organu jest zatem jednoznaczne ustalenie chwili zarówno wszczęcia postępowania, jak i wykonania zobowiązania, przy czym organ nie jest zobowiązany do dokonywania oceny czasu nastąpienia tych zdarzeń tylko na podstawie dokumentów przedstawianych przez stronę, lecz również na podstawie własnych ustaleń - chociażby poprzez zwrócenie się do właściwego banku o udzielenie dodatkowych wyjaśnień. Dopiero tak zebrany materiał dowodowy pozwoli na wydanie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że gdyby przyjąć, iż pojęcie "chwili" rozumieć należałoby w sposób potoczny, zwłaszcza wobec faktu, iż w praktyce mogą pojawiać się sytuacje, gdy dwa zdarzenia wywołujące określone, wzajemnie wykluczające się skutki prawne, zachodzą w tym samym dniu, to spór należałoby przenieść na grunt ustaleń stanu faktycznego danej sprawy. W opisanym przypadku koniecznym byłoby bowiem badanie chronologii konkretnych zdarzeń, która to materia nierozerwalnie wiąże się ze sferą faktów. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2008 roku sygn. akt 1298/06, Lex nr 485354).
Uznać zatem należy, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1 kpa, jak również art. 26 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez dokonanie błędnej wykładni zawartego w nim pojęcia "chwili".
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 powołanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
A. B.