Uzasadnienie
A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 12 września 2016r. Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 117 000 zł. Spółka zadeklarowała osiągnięcie dochodu za poprzedni rok obrotowy w wysokości 5 957,42 zł. Jednocześnie wskazała, że nie posiada środków na rachunkach bankowych, a wartość składników majątkowych (tj. środków trwałych) wynosi 0 zł. Spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji ani upadłości, co oznacza, że wspólnicy nie uznają, że sytuacja spółki jest na tyle trudna, że z ekonomicznego punktu widzenia nie ma ona racji bytu, gdyż nie przynosi dochodów. Podejmując decyzję o kontynuacji działalności w formie spółki wspólnicy przejmują na siebie ciężar jej funkcjonowania, w tym obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego.
Referendarz sądowy podkreślił również, że nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.,) dalej k.s.h., umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (post. NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., II FZ 702/11).
Powyższa instytucja, jak podkreślił Referendarz sądowy jest niezwykle ważna dla oceny zasadności przyznawania prawa pomocy osobom prawnym. Wyjaśnienia bowiem wymaga, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli.
Skarżąca spółka nie wykazała, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, skoro za rok poprzedni wykazuje zysk.
Odnosząc się natomiast do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, to zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W niniejszej sprawie skarżąca jest zwolniona od obowiązku uiszczania kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a., co oznacza, że spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że nie korzystała z pomocy de minimis, a zarząd spółki nie posiada i nie zatrudnia żadnego prawnika z powodu braku środków na wynagrodzenie, nie posiada również wiedzy w sprawie posiłkowania się pomocą de minimis dla mikro-przedsiębiorstw, co jest proponowane przez Rząd i prawo unijne. Spółka wyjaśniła, że zaległość podstawowa wobec ZUS dotyczy lat ubiegłych, w których spółka znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a pomimo to przedstawiła propozycje ZUS w celu rozłożenia na raty powstałych zaległości. Przedłożone przez ZUS propozycje spłaty zaległości były nie do udźwignięcia przez spółkę. Obecne prawo pozwala na ponowne podjęcie spłaty co wiąże się z powolnym ale wzrostem przychodów. Brak przyznania pomocy de minimis w postaci umorzenia odsetek może doprowadzić do zachwiania sytuacji finansowej i upadłości przedsiębiorstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Należy przede wszystkim zaznaczyć, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca spółka jest zwolniona od obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a., co oznacza, że spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, o których mowa w art. 249a p.p.s.a. Sąd podzielił stanowisko Referendarza sądowego, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie. Nie zmieniły się zatem okoliczności faktyczne leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Z nadesłanego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wynika jedynie, że spółka prowadzi stację kontroli pojazdów. Kapitał zakładowy spółki wynosi 117 000 zł. Spółka zadeklarowała osiągnięcie dochodu za poprzedni rok obrotowy w wysokości 5 957,42 zł. Jednocześnie wskazała, że nie posiada środków na rachunkach bankowych, a wartość składników majątkowych (tj. środków trwałych) wynosi 0 zł. Spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji ani upadłości, co oznacza, jak słusznie zauważył Referendarz sądowy, że sytuacja ekonomiczna spółki nie jest na tyle trudna, że nie ma ona racji bytu, gdyż nie przynosi dochodów.
W świetle powyższych okoliczności zgodzić się zatem należy z Referendarzem sądowym, że skarżąca spółka nie dołożyła wystarczających starań, aby zobrazować swoją rzeczywistą sytuację majątkową i rzeczywiste zdolności płatnicze w sposób umożliwiający ich ocenę w kontekście wskazanych na wstępie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tylko wykazanie tej przesłanki umożliwiało uwzględnienie wniosku w żądanym zakresie. Uchylając się od przedstawienia rzetelnej i pełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji ekonomicznej spółka powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych.
Słusznie również zauważył Referendarz sądowy, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. akt II FZ 701/11).
Podsumowując powyższe rozważania należy wskazać, że skoro spółka nie przedstawiła w sposób rzetelny i pełny informacji o swojej sytuacji materialnej nie jest możliwe dokonanie miarodajnej oceny sytuacji finansowej, w której znajduje się spółka, a tym samym stwierdzenie, czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd orzekł, jak w postanowieniu.
B.K.