Uzasadnienie
Prezydent Miasta L., na wniosek Wójta Gminy M., decyzją z dnia 30 września 2019 r., na podstawie art. 5 ust. 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808- dalej jako: "ustawa"), zatrzymał W. J. (skarżący) prawo jazdy kategorii A, B, B+E, T, C, C+E.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie, zarzucając:
- - błędne uznanie, że jest dłużnikiem alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych oraz, że uporczywie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy płaci zasądzone alimenty w miarę swoich bardzo skromnych możliwości, w sytuacji, gdy ma 77 lat i otrzymuje głodową emeryturę w kwocie [...]zł;
- - naruszenie konstytucyjne prawa zagwarantowane w art. 2, 30, 38, i 60 Konstytucji;
- - nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i zaskarżoną decyzją z dnia 31 grudnia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 30 września 2019 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium zwróciło o uwagę, że Wójt Gminy M., ostateczną decyzją z dnia 12 czerwca 2019 r., znak [...] uznał W. J. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Kolegium podkreśliło także, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014r. sygn. akt K 23/10 uznał, że art. 5 ust. 3b ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności. Nieuzasadnione są więc zarzuty, iż decyzja oparta jest na przepisach sprzecznych z Konstytucją RP.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego, organ odwoławczy wskazał, że bez znaczenia dla zgodności z prawem decyzji jest okoliczność, iż uprawnienia do kierowania pojazdami mogą być pomocne do wykonywania pracy. Przepisy prawa nie dają bowiem podstaw do odstąpienia od wydania decyzji ze względu na wskazane wyżej okoliczności. Skarżący dłużnik dokonał jedynie 1 wpłaty, a nie 6 wpłat przez okres 6 miesięcy, jak wynika z przepisu art. 5 ust. 6 ustawy. Po drugie, zgodnie z obowiązującym orzecznictwem brak jest podstaw do badania przesłanki z art. 5 ust. 6 ustawy w toku postępowania dotyczącego zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Przywołując orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ odwoławczy podniósł, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wówczas, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych a drugą - wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.
Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest zatem decyzją o charakterze związanym. Oznacza to, że organ wydając decyzję na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy nie ma żadnej możliwości innego rozstrzygnięcia sprawy, jak tylko wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z kolei uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy może nastąpić jedynie na wniosek organu właściwego dłużnika. Starosta nie ma w tym zakresie kompetencji do wydania takiej decyzji z urzędu lub na wniosek dłużnika. Trudna sytuacja finansowa i niskie dochody strony nie są podstawą do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.
Zdaniem Kolegium interes społeczny wymagał nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Istotne jest bowiem, aby zmobilizować dłużników alimentacyjnych do jak najszybszego pokrywania kosztów utrzymania dzieci.
W. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 grudnia 2019 r., zarzucając:
- - brak wyczerpującego zebrania w sprawie materiału dowodowego i jego wszechstronnej oceny: a w szczególności brak ustalenia, że ma lat 78, jest kawalerem i nie posiadam żadnej rodziny, utrzymuję się z emerytury w kwocie [...]zł, prowadzona jest egzekucja komornicza z nieruchomości co prowadzi do wielokrotnego "karania" za zaległości alimentacyjne, bez należytego rozważenia sytuacji rodzinnej, bytowej i finansowej, która z przyczyn niezależnych uniemożliwiała mu wywiązywanie się z zobowiązań alimentacyjnych;
- - pozbawienie go możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszenia żądań, w sytuacji gdy jest całkowicie bezradny, żyje na granicy nędzy, nie ma żadnej rodziny i nie może liczyć na jakiekolwiek wsparcie, a otrzymywana "głodowa" emerytura nie pozwała mu ani na godne życie, ani na godną śmierć;
- - prowadzenie postępowania w sposób bezwzględny i podważający zaufanie do organów państwa, uniemożliwiający mu dorobienie poprzez pracę ciągnikiem w gospodarstwie sąsiada, za co może otrzymać skromne wynagrodzenie, które pozwala mu wpłacać do [...] po [...] zł miesięcznie tytułem alimentów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasada.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem kontroli tej działalności pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega to, czy zaskarżony akt organu administracji odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie było obciążone wadami prawnymi uzasadniającymi uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia, bądź też stwierdzenie jego nieważności. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
W świetle powyższych kryteriów zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organowi skutecznie można postawić uzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to odpowiednio miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując oceny zaskarżonego aktu we wskazanych wyżej granicach stwierdzić należy, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak też decyzja wydana przez organ pierwszej instancji są zgodne z prawem. Przede wszystkim organy nie dopuściły się naruszenia wskazanych w skardze reguł proceduralnych (art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), bowiem sprawa ze swej istoty wymagała jedynie dokonania ustaleń ograniczonych przesłankami zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Nie są to zaś ustalenia skomplikowane. Ustaleń tych organy dokonały niewadliwie, we właściwym zakresie, a na ich podstawie wysnuły prawidłowe wnioski, które zostały należycie umotywowane.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w przedmiocie zatrzymania skarżącemu posiadanego przez niego prawa jazdy kat. A, B, B+E, T, C, C+E. (co nie było sporne) stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (aktualnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 808, z późn. zm. – dalej jako "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów" lub "ustawa"). Zarówno z samej nazwy, jak również treści wskazanej ustawy wynika, że celem jej uchwalenia była pomoc osobom uprawnionym do alimentów, bowiem dostarczanie środków utrzymania przez członków najbliżej rodziny osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, jest jednym z podstawowych obowiązków wskazanych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 poz. 2086, z późn. zm.). Uwzględniając, że zobowiązani do alimentacji na rzecz uprawnionych członkowie najbliżej rodziny (szczególnie ojcowie), w warunkach krajowych często nie wypełniają tego obowiązku w całości albo w znacznej części, wskazana ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidziała działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych (art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy).
Jednym z takich działań będących instrumentem do dyscyplinowania zobowiązanych w omawianym zakresie, aby dobrowolnie spełniali ciążący na nich obowiązek alimentacyjny, jest instytucja zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
- 1) złożenia oświadczenia majątkowego,
- 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,
- 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika:
- 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600 i 2077) oraz
- 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji.
Stosownie zaś do art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Z powyższych przepisów wynika, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wówczas, gdy spełnione zostaną tylko dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie wobec zobowiązanego do alimentacji ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, drugą zaś, wystąpienie przez właściwy organ z wnioskiem do starosty (prezydenta miasta) o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.
Wykładnia językowa wskazanych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest decyzją o charakterze związanym (por. przykł. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2773/17 oraz z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 83/17). Oznacza to bowiem, że jeśli dłużnik alimentacyjny posiada prawo jazdy i został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, właściwy organ administracji zobowiązany jest do złożenia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy takiemu dłużnikowi do innego właściwego organu.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżącego uznano za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wprawdzie skarżący zaprzecza temu ustaleniu, że błędnym było uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednak twierdzenie skarżącego nie może przynieść oczekiwanego przez niego skutku, skoro okoliczność uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych formalnie przesądzona została mocą decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. Decyzja została wydana przez uprawniony organ i skutecznie doręczona skarżącemu, wprawdzie w trybie art. 44 § 4 k.p.a., jednakże stała się ostateczna. Powyższego skarżący nie kwestionował. Te zatem okoliczności nie podlegały ponownej weryfikacji w niniejszym postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy, które było przedmiotem kontroli sądowej w tej sprawie.
W związku z tym Wójt Gminy M. pismem z dnia 26 sierpnia 2019 r. skierował do Starosty [...] wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 3b ustawy - o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Wniosek został według właściwości przekazany Prezydentowi Miasta L..
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że w sprawie zaistniały przesłanki, które w świetle art. 5 ust. 5 ustawy nakładają na organ I instancji obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Jak trafnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołany przepis jest bezwzględnie obowiązujący i w sytuacji spełnienia wymienionych w nim przesłanek nie pozostawia właściwemu organowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący braku zebrania materiału dowodowego w sprawie i jego wszechstronnej oceny. Skarżący przywoływał argumenty odnoszące się do opłacania alimentów, oraz dotyczące jego wieku i sytuacji rodzinnej, które jego zdaniem winny były mieć wpływ na rozstrzygnięcie.
Podkreślić należy, że kwestie te nie mogą wpływać na ocenę prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy, którego podjęcie determinują wyłącznie dwie ustawowe przesłanki, a mianowicie: ostateczna decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 3b ustawy i skierowanie do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy przez organ właściwy dłużnika. Skoro w rozpatrywanej sprawie przesłanki te zostały spełnione, zaskarżony akt należy uznać za prawidłowy.
Okoliczności podniesione w skardze oraz w toku postępowania odwoławczego mogłyby mieć znaczenie przy ocenie decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która jednak nie stanowi w niniejszej sprawie przedmiotu skargi. W tym stanie rzeczy należy uznać za chybione zarzuty skarżącego.
Rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10) potwierdziło zgodność przepisu art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.
Końcowo Sąd zwraca uwagę, że w ustawie przewidziano możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy (art. 5 ust. 6 ustawy). Zgodnie z tym przepisem, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, zaś dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpiła utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 pkt 1 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).