Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że [...] maja 2020 roku wpłynął wniosek E. M. (dalej jako skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ zostało ustalone, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie zostało także wykazane, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i w jej wyniku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS) podzielił w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną zawarte w decyzji I instancji. W pierwszej kolejności ZUS przyjął, że należności skarżącego nadal są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, bowiem ustawa z dnia [...] grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiąc że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie [...] stycznia 2003 roku. Dodano również do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.
Następnie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem [...] lipca 2004 roku i otrzymał brzmienie: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od [...] stycznia 2012 roku. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.
Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego bieg rozpoczął się przed dniem [...] stycznia 2012 roku, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia [...] stycznia 2012 roku. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do [...] stycznia 2012 roku (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia [...] stycznia 2012 roku. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem [...] stycznia 2012 roku nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.
ZUS wskazał, że postępowanie egzekucyjne za okres od stycznia do lutego 2009 roku zostało wdrożone na podstawie upomnień wystawionych [...] października 2012 roku, które zostały odebrane [...] października 2012 roku, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne są dochodzone: za listopad 2009 roku na podstawie decyzji prawomocnej od [...] maja 2010 roku, za marzec 2015 roku na podstawie decyzji prawomocnej od [...] czerwca 2015 roku, za wrzesień 2015 roku na podstawie decyzji prawomocnej od [...] kwietnia 2016 roku, za miesiące październik-grudzień 2015 roku na podstawie decyzji prawomocnej od [...] listopada 2016 roku.
Ponadto na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło wystąpienie [...] kwietnia 2013 roku z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie ustawy z [...] listopada 2012 roku o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), zwanej dalej "ustawą abolicyjną". Zgodnie z art. 1 ust. 15 w/w ustawy bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust.
13. Decyzja ZUS jest prawomocna od [...] września 2014 roku, oraz na podstawie ponownego wniosku z dnia [...] sierpnia 2014 roku o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Decyzja ZUS jest prawomocna od [...] grudnia 2015 roku.
ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia [...] kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 708) i ustalił, że zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie będzie stanowiło pomoc publiczną. Tym samym będzie stanowiło pomoc de minimis.
W dalszej kolejności ZUS w oparciu zarówno o materiał dowodowy przedłożony przez skarżącego, jak również pozyskując z urzędu materiał dowodowy ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie działalności taksówek osobowych, jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz jako emeryt, a wysokość świadczenia emerytalnego wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Naczelnika I Urzędu Skarbowego w L. w wysokości [...] zł - świadczenie do wypłaty wynosi [...] zł netto.
Skarżący [...] czerwca 2020 roku uzyskał pomoc publiczną rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 w wysokości [...] zł, a także [...] czerwca 2020 roku, [...] lipca 2020 roku i [...] sierpnia 2020 roku otrzymywał świadczenia postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla osób prowadzących działalność gospodarczą, każde w wysokości po [...] zł (tj. 50% minimalnego wynagrodzenia). Skarżący jest właścicielem samochodu marki F. z 2006 roku oraz nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości. ZUS ustalił, że skarżący wraz z żoną A. M. na podstawie umowy darowizny z [...] października 2007 roku darowali swojej córce M. C. lokal mieszkalny przy ulicy [...] w L.. Lokal ten stanowi miejsce zamieszkania zarówno skarżącego jak i jego żony i córki.
Następnie ZUS przywołał treść art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że przypadki, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to jednak tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Ponieważ, w ocenie ZUS, wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W związku z tym ZUS przeszedł do analizy sytuacji skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Można umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. ZUS nie zanegował problemów zdrowotnych skarżącego wskazał, że problemy te mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Wskazano, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia, a ponadto prowadzi działalność gospodarczą.
Skarżący nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W związku z tym przesłanka zdrowotna nie ma zastosowania w sprawie. ZUS stwierdził także, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśniono także, że nadzwyczajne okoliczności, jakimi są niewątpliwie skutki epidemii, nie stanowią przesłanki do umorzenia należności. Należy mieć na względzie, że każdy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w przypadku spadków obrotów w następstwie SARS-CoV-2 miał możliwość ubiegania się m.in. o zwolnienie ze składek ZUS we wskazanym okresie, jak również ubiegania się o dofinansowanie części kosztów prowadzenia działalności gospodarczej.
Skarżący otrzymywał świadczenia postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 oraz uzyskał pomoc publiczną rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z pandemią w wysokości [...] zł. Zaznaczono, że sytuacja związana z wirusem COVID-19 nie jest sytuacją trwałą i ostateczną. ZUS zwrócił uwagę, że zadłużenie z tytułu składek dotyczy okresu od stycznia 2006 roku do grudnia 2015 roku, czyli powstało przed ogłoszeniem stanu pandemii. ZUS przyjął, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Okoliczność ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Jak podkreślił ZUS świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości [...] zł netto jest wyższe niż poziom minimum socjalnego za I kwartał 2020 r. ustalony [...] sierpnia 2020 roku przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę [...]zł.
Poza zadłużeniem w ZUS istnieją inne zobowiązania, które dochodzone są w drodze egzekucji prowadzonej ze świadczenia emerytalnego skarżącego w kwocie [...]zł miesięcznie. Pomniejszenia te są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dłużnika dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. ZUS zwrócił także uwagę, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada dochody, które wystarczają na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych.
Finalnie ZUS skonkludował, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W ocenie ZUS w sytuacji skarżącego takie okoliczności nie zachodzą. Brak jest dowodu, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki. Organ nie zakwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego.
Skarżący odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne. Dodano także, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na skarżącym do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję ZUS skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia drugiej instancji, a to art. 7 kpa w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: rozporządzenie) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnej subsumpcji stanu faktycznego pod przesłanki wynikające ze wskazanych przepisów prawa, co skutkuje rażącym przekroczeniem zasady uznaniowości administracyjnej i wydaniu decyzji w sposób dowolny, sprzeczny z zasadą słusznego interesu obywatela, w tym w szczególności pominięcie faktu notoryjnego trwającej epidemii koronawirusa SARS-CoV-2, w wyniku której skarżący przestał, jak wielu mikro i małych przedsiębiorców zarobkować.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu składek, ewentualnie o uchylenie obu zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że argumentacja decyzji drugoinstancyjnej w zasadzie powtórzyła argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Jest to niedopuszczalne, bowiem organ drugiej instancji nie poczynił żadnych swoich ustaleń faktycznych, a uzasadnienie faktyczne i prawne nie odbiega od uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej i stanowi jedynie jego intelektualne powielenie.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Pismem z dnia [...] stycznia skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga podlega oddaleniu, gdyż podniesione w niej zarzuty nie doprowadziły do zakwestionowania prawidłowości decyzji organu II instancji.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że prawo wojewódzkich sądów administracyjnych zdefiniowane w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), polega na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto stosowanie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle zatem tego przepisu sąd nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. W konsekwencji orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność i odbywa się z uwzględnieniem obowiązujących wówczas przepisów prawa. Z istoty takiej kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności czy bezczynności organu administracji publicznej.
Przedmiotem skargi była decyzja ZUS odmawiająca skarżącemu umorzenia na jego wniosek zaległości w całości, w tym odsetek w zakresie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej granicach trzeba jednoznacznie stwierdzić, że skarga nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżona decyzja nie naruszyła ani przepisów postępowania administracyjnego ani też przepisów prawa materialnego, którymi ze względu na przedmiot sprawy były przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm. dalej jako u.s.u.s.) oraz właściwe przepisy wykonawcze do tej ustawy, to jest przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie). Prawidłowo także ZUS ustalił, że należności nie uległy przedawnieniu i w dalszym ciągu mogą być dochodzone w drodze egzekucji.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Stosownie zaś do art. 28 ust. 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem jednak ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Należy wyjaśnić, że pojęcie "całkowitej nieściągalności" zostało zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
ZUS w zaskarżonej decyzji prawidłowo przyjął, że nie zachodzi żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, a w uzasadnieniu szczegółowo odniesiono się do każdej enumeratywnie wskazanej przesłanki. Sąd w całości podziela poczynione przez ZUS w tym zakresie ustalenia, co więcej sam skarżący nie podnosił na żadnym etapie postępowania, że w jego przypadku doszło do zaistnienia całkowitej nieściągalności.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie "w uzasadnionych przypadkach" jest niedookreślone, tak więc na podstawie ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Brak wystąpienia wskazanych w powyższym katalogu przesłanek zasadniczo wyklucza umorzenie należności przez ZUS, zaś stwierdzenie ich wystąpienia nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia organowi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. Treść powyższych przepisów rozporządzenia prowadzi do wniosku, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn obiektywnych czy niezależnych od dłużnika. Innymi słowy umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, (zob. wyrok NSA 1 z dnia 1 marca 2020 roku w sprawie I GSK 178/18, LEX nr 3065357 oraz wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2020 roku w sprawie I GSK 1635/18, LEX nr 2782028).
Zdaniem Sądu, o tym czy zachodzi podstawa do umorzenia zaległości wobec ZUS w przypadku braku całkowitej nieściągalności, tj. czy mamy do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem", w świetle wskazanych w rozporządzeniu przesłanek, można mówić, jeżeli sytuacja wnioskodawcy, w porównaniu do innych osób ubiegających się o umorzenie zaległości jest szczególna i odbiega w widoczny sposób od sytuacji ogółu innych osób wnioskujących o zastosowanie takiej ulgi. Innymi słowy na tle wielu innych przypadków osób ubiegających się o umorzenie zaległości sytuacja strony danego postępowania musi być szczególna i wyjątkowa.
Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. ZUS prawidłowo ustalił, że żadna z przesłanek wskazanych w rozporządzeniu w rzeczywistości nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie należycie zebranych w sprawie z urzędu dowodów, szczegółowo przeanalizowanych i poddanych prawidłowej ocenie, zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Nie doszło przy tym do naruszenia przez organ zarzuconych przez skarżącego w skardze reguł proceduralnych. Organ rozważył szczegółowo i wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, które były możliwe do ustalenia i które – zgodnie z właściwymi regulacjami materialnoprawnymi – winny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.
Skarżący jest emerytem i z tego tytułu uzyskuje świadczenie w wysokości [...] zł netto, przy czym z uwagi na dokonywane potrącenia, wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...] zł. Należy podkreślić, że jest to stałe źródło dochodów skarżącego dodatkowo w wysokości bardzo zbliżonej do minimalnej emerytury w kraju (od [...] marca 2020 r. do [...] lutego 2021 r. kwota [...]zł).
W związku z tym skarżący, co prawda na minimalnym poziomie, ale jednak ma zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe, skoro dysponuje na własne utrzymanie kwotą nieznacznie przekraczającą wysokość minimalnej emerytury. Skarżący prowadzi także dodatkowo działalność gospodarczą w zakresie działalność taksówek osobowych. O ile podnosi, że od marca 2020 roku w związku z wystąpieniem stanu epidemii nie osiąga już dochodów, to jednak nie można tracić z pola widzenia faktu, że skarżący uzyskał podlegającą umorzeniu pożyczkę w wysokości [...] zł w czerwcu 2020 roku. Zgodnie bowiem z art. 15zzd ust. 7 z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 1842 ze zm.) pożyczka wraz z odsetkami podlega umorzeniu, pod warunkiem, że mikroprzedsiębiorca będzie prowadził działalność gospodarczą przez okres 3 miesięcy od dnia udzielenia pożyczki.
Dodatkowo skarżący uzyskał także na podstawie art. 15zzc wyżej wymienionej ustawy dofinansowanie kosztów prowadzenia działalności przez samozatrudnionych w łącznej wysokości [...] zł. Jak więc widać sytuacja skarżącego, który oprócz emerytury uzyskiwał także dodatkowy dochód z działalności gospodarczej, nie jest w jakiś szczególny sposób trudniejsza niż innych emerytów uzyskujących minimalną emeryturę. Stan epidemii dotknął w jednakowy sposób osoby prowadzące działalność gospodarczą o profilu działalności skarżącego. Nie mniej jednak sytuacja skarżącego jest o tyle lepsza, że posiada on stałe źródło dochodów w postaci świadczenia emerytalnego. Działalność gospodarcza jest jedynie dodatkowym źródłem zarobkowania.
Skarżący – jak sam wskazuje prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka z żoną i córką w mieszkaniu należącym do córki. Co wymaga podkreślenia skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu, nie opiekuje się osobami od niego zależnymi, co wykluczałoby go z możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu z działalności gospodarczej. Jego potrzeby mieszkaniowe są więc zaspokojone, ale też co ważne nie zachodzi ryzyko wszczęcia egzekucji z lokalu mieszkalnego, skoro nie jest to składnik majątkowy skarżącego. Jak wynika z dokumentacji medycznej przedstawionej przez skarżącego przebył on zawał mięśnia serca. Ostatnia dokumentacja medyczna jest z 2019 roku. Co jednak ważne po tym czasie skarżący w dalszym ciągu prowadził działalność gospodarczą i uskakiwał dochody. Nie wykazał w żaden sposób, że choroby, na jakie bezspornie cierpi, wykluczają go z możliwości zarobkowania.
Należy wręcz stwierdzić, że przewlekłe problemy kardiologiczne skarżącego nie wpłynęły w znaczący sposób na jego możliwości uzyskiwania dochodu, skoro aż do czasu stanu epidemii skarżący uzyskiwał dochody. Jak słusznie wskazał ZUS w zaskarżonej decyzji wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.
Należy także zwrócić uwagę, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada dochody, które wystarczają na zaspokojenie jego bieżących potrzeb życiowych. Tym samym w porównaniu do sytuacji innych osób ubiegających się o umorzenie zaległości, w szczególności zmuszonych do korzystania ze środków pomocy społecznej czy też nieuzyskujących żadnych dochodów, okoliczności sprawy wskazują, że sytuacja skarżącego nie jest w jakiś sposób nadzwyczaj trudna czy wyjątkowo ciężka.
Należy zwrócić uwagę że skarżący sam dobrowolnie nie spłaca zadłużenia jakie posiada wobec ZUS. Jego zadłużenie jest egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Co miesiąc dokonywane są potrącenia. Na przestrzeni 6 miesięcy ZUS odzyskał kwotę [...]zł. Innego majątku, który mógłby zaspokoić należności skarżący nie wykazał. W takiej sytuacji, możliwość odzyskania należności ograniczona jest do egzekucji ze świadczeń emerytalnych. Co oczywiste skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek jednorazowo, bowiem z materiału dowodowego wynika, że nie posiada takiego majątku, ani dochodów.
W związku z tym sam fakt wprowadzenia stanu epidemii na terenie kraju jakkolwiek spełniający warunki klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia – nie ma związku z zagrożeniem, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Jak zostało to wyżej nadmienione w okresie stanu epidemii skarżący uzyskał pomoc finansową na prowadzenie działalności gospodarczej. Sam stan epidemii nie wyłącza możliwości dalszego prowadzenia działalności w zakresie przewozu osób. Ogranicza co prawda możliwości prowadzenia działalności w rozmiarach sprzed stanu epidemii, ale ograniczenie to dotyka nie tylko skarżącego, ale także innych osób wykonujących działalność analogiczną do działalności skarżącego.
Sytuacja materialna i rodzinna skarżącego nie jest na tyle krytyczna, że zagraża jego egzystencji czy egzystencji jego rodziny. Ubocznie należy wyjaśnić, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 2 w związku z art. art. 28 ust. 3 ustawy, bądź art. 28 ust. ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2016 roku, sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z dnia 24 kwietnia 2015 roku, sygn. akt II GSK 217/12, opubl. LEX). Przepis art. 28 ust. 3a ustawy oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia zaistnienia przewidzianych prawem przesłanek może, ale nie musi umorzyć istniejących zaległości.
Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu, gdyż działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).
Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być także brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.
Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników, nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako z zasady wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i szczególnych przypadków życiowych, do których przypadek skarżącego nie należy. Uciążliwości i niedogodności związane z narastającymi zaległościami są oczywiste, same one nie mogą jednakże uzasadniać uwzględnienia wniosku o umorzenie prowadzącego do całkowitej rezygnacji przez ZUS ze środków stanowiących obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2020 roku w sprawie III SA/Lu 422/20, opubl. CBOSA).
Sąd podziela w całości stanowisko organu, że w okolicznościach tej sprawy zasadna i zgodna z prawem była odmowa umorzenia przedmiotowych składek w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sytuacja majątkowa skarżącego i stan jego zdrowia nie uzasadniały przyjęcia, że w jego przypadku zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności.
Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – obowiązany był skargę oddalić, jako bezzasadną.