Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. wydaną w związku z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy złożonym w dniu 25 listopada 2008 r. przez A. W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 50.040,60 zł. w tym z tytułu:
- - składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez płatnika składek - za okres IV 2001 r. - VIII 2001 r. w kwocie 25.845,60 zł.,
- - odsetek liczonych na dzień 22 listopada 2006 r. w kwocie 24.187 zł.,
- - kosztów upomnienia w kwocie 8 zł.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Zakład orzekł o odpowiedzialności skarżącego z tytułu nieopłaconych przez K. sp. z o.o. w Z,, należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie.
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. IV U 328/07, Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zamościu zmienił częściowo zaskarżoną decyzję stwierdzając, iż wnioskodawca nie jest zobowiązany do zapłaty należności składkowych za okres od dnia 1 września 2001 r. do dnia 31 października 2001 r. W pozostałym zakresie Sąd oddalił odwołanie.
Na skutek złożonej przez skarżącego apelacji Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie w dniu 5 grudnia 2007 r., sygn. III AUa 1063/07 uchylił częściowo zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w części dotyczącej odpowiedzialności A. W. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, i w tym zakresie przekazał sprawę organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. W pozostałej części Sąd oddalił apelację wnioskodawcy.
Stosownie do wskazanego wyżej wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, Oddział ZUS decyzją z dnia 8 lutego 2008 r. umorzył postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego, za zobowiązania z tytułu należności składkowych K. Sp. z o. o., w części dotyczącej składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Skarżący pismem z dnia 20 sierpnia 2008 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. rozpatrując wniosek uwzględnił przedstawione przez zobowiązanego dowody, jednak przeprowadzone postępowanie nie wykazało, iż zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i decyzją z dnia 20 października 2008 r. odmówił umorzenia przedmiotowych należności.
W dniu 25 listopada 2008 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołuje się na to, że właścicielem spółki K. był K. D., który za długi spółki poniósł stosowną karę (4 lata aresztu, przepadek mienia spółki, oraz jej likwidacja), zaś skarżący nie był prezesem spółki, co potwierdził właściciel spółki przed Sądem, nie został wpisany do rejestrów handlowych. Skarżący dodatkowo wyjaśnia, że zaległości w opłacaniu składek powstały z powodu grupowych zwolnień pracowników za rządów byłych prezesów spółki, którzy byli wpisani do rejestru handlowego. Z chwilą zatrudnienia skarżącego, spółka nie dysponowała żadnymi środkami obrotowymi. Wszystkie konta bankowe były zajęte przez komorników, w banku nie było wzoru podpisu zobowiązanego.
Skarżący podnosi też, że jest całkowitym bankrutem i schorowanym emerytem, jego emerytura jest częściowo zajęta przez komornika. Nieruchomości gruntowe tj. działki o powierzchni 3513 i 3475 m2 położone w Z. są zajęte przez Komornika Sądu Rejonowego w Z. na rzecz wierzycieli na kwoty 85.248,33 zł., 70.000 zł., 347.716,28 zł.
Jako nowe dowody w sprawie skarżący do wniosku o ponowne rozparzenie sprawy dołączył postanowienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości opisanych jako działki gruntu nr 46 i 43, oraz operat szacunkowy z wyceny nieruchomości działki nr 46 i 43.
Rozpoznając wniosek Zakład uznał, że jego zadaniem jest określenie, czy istnieją okoliczności uzasadniające umorzenie należności w stosunku do skarżącego, a nie w stosunku do K. sp. z o.o. Wynika to z faktu, iż na wnioskodawcę decyzją z dnia 29 grudnia 2006 r. została przeniesiona odpowiedzialność za powstałe zobowiązania z tytułu nieopłaconych należności składkowych
Skarżący posiada stałe źródło dochodu, jakim jest emerytura w wysokości 2.095,87 zł. brutto z tego 1.214,28 zł. netto. Od 23 stycznia 2008 r. zobowiązanemu przysługuje wynagrodzenie w wysokości 250 zł. z tytułu umowy o pracę nakładczą. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem majątku nieruchomego tj. działki gruntu o pow. 3.513 m2, oraz działki gruntu o pow. 3475 m2, położonych w Z., z którego można egzekwować należności w sposób pozwalający na przypuszczenie, że kwoty uzyskane zaspokoją nie tylko koszty postępowania, ale przynajmniej część nieopłaconych należności. Istnienie majątku zobowiązanego stanowi przesłankę uniemożliwiającą umorzenie zobowiązania. Ze względu na posiadanie przez dłużnika majątku nieruchomego jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Uwzględniając powyższe zdaniem Zakładu w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wskazane w pkt. 3, 5, 6.
Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1543) koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszą 8,80 zł. Wobec kwoty zadłużenia wynoszącej 50.040,60 zł. nie zachodzi więc przesłanka umorzenia określona w pkt. 4a.
W sprawie niniejszej nie ma więc miejsca żadna z sytuacji określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ponadto w ocenie Zakładu skarżący może podjąć spłatę należności wynikających z decyzji odpowiedzialności na przykład poprzez spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Rozłożenie spłaty należności z tytułu składek na raty powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), a Zakład nie wszczyna nowych postępowań w tym zakresie.
Za odmową umorzenia należności z tytułu składek przemawia również okres, jaki ZUS ma na dochodzenie swoich należności oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Organ stwierdził, że nie jest możliwe zastosowanie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, a tym samym w sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).
Na decyzję tę skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której zarzuca, iż decyzja jest niezgodna z prawem i krzywdząca.
Skarżący podnosi, że zaległości składkowe na ZUS w firmie K. wynikły już przed jego zatrudnieniem, co sąd rozpoznający sprawę pominął. Skarżący podnosi też, że w spółce był tylko pełnomocnikiem, nie odniósł się do argumentu, że za ówczesnego zarządu dokonano grupowego zwolnienia pracowników, nie było na to środków pieniężnych i to pociągnęło za sobą zaległości w stosunku do ZUS-u. Skarżący zastał spółkę bez jakichkolwiek zasobów finansowych, wszczął postępowanie układowe z wierzycielami, ale nieskutecznie, gdyż ówczesny Zarząd Spółki nie dokonał przerejestrowania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego.
W tym stanie nastąpiła patowa sytuacja. Należało zwołać Walne Zgromadzenie, przerejestrować Spółkę i dokonać proces rozpoczęcia likwidacji, co zabrało dużo czasu. Skarżący uważa, że ze spółki K. "został wyprowadzony majątek", zaś on jest ofiarą tego zdarzenia.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
W kolejnym piśmie skarżący podniósł, że w jego ocenie w postępowaniu tym nie chodzi o odzyskanie zaległości z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych, lecz o ukaranie go za "cudze błędy". Skarżący podkreśla, że to inne osoby doprowadziły do zaległości i upadku spółki K., a właściwe organy nie dokonały należytej kontroli tego stanu. Ponadto skarżący podnosi, że jest bankrutem, ma rozdzielność małżeńską, jest inwalidą II grupy, ma 61 lat, nie ma możliwości dodatkowego zatrudnienia, poza bardzo skromnym dorabianiem w firmie córki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasada i nie może zostać uwzględniona.
Skarżący zdaje się błędnie rozumieć przedmiot postępowania, na którego wynik wniósł skargę do sądu administracyjnego, mimo, że organ ZUS wyjaśniał tę kwestie uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem postępowania jest wyłącznie ustalenie, czy zachodzą przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Poza przedmiotem postępowania jest odpowiedzialność skarżącego za długi spółki, bowiem ta kwesta została już ostatecznie przesądzona w innym, wyżej opisanym postępowaniu, z udziałem sądów powszechnych. Jakiekolwiek próby podważenia wyniku tych orzeczeń określających istnienie i zakres odpowiedzialności skarżącego, dokonane w ramach postępowania dotyczącego umorzenia należności, byłyby niedopuszczalne. Jest to kwestia przesądzona i zamknięta.
Organ podkreślał więc, że postępowanie w przedmiocie umorzenia nie dotyczy kwestii związanych z powstaniem czy ustaleniem odpowiedzialności zobowiązanego za długi K. sp. z o.o. w związku z czym nie można w nim skutecznie kwestionować tych okoliczności. Jakiekolwiek zarzuty skarżącego w tej materii nie mogły zostać wzięte pod uwagę, gdyż nie dotyczą postępowania mającego za przedmiot umorzenie należności.
Dlatego organ zwolniony był w tym postępowaniu z badania argumentacji skarżącego, iż został on wciągnięty w niekorzystną dla siebie sytuację, nie ponosi winy za zadłużenie, nie był w stanie zorganizować wcześniejszej spłaty czy upadłości – wszelkie te okoliczności mogły być rozważane w postępowaniu dotyczącym ustalenia odpowiedzialności skarżącego za długi spółki, ale są bez znaczenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia istniejącej należności. Niezrozumienie tej kwestii przez skarżącego powoduje jego krytyczną ocenę rozstrzygnięcia dokonanego przez Prezesa ZUS, ale nie są to zarzuty zasadne.
Podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek stanowią przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 powołanego wyżej przepisu "całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe i naprawcze,
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60),
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek, o czym świadczy użycie zwrotu "mogą".
Zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na przyjęcie całkowitej nieściągalności. Ustalenia w tym zakresie nie noszą cech dowolności.
W dacie orzekania przez organy administracji skarżący posiadał stałe źródło dochodu – emeryturę w wysokości 2095,87 zł (brutto). Ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości tj. działek gruntu o pow. 3 513 m2 położonych w Z..
Złożone w toku postępowania sądowo-administracyjnego dokumenty dotyczące przygotowywanej licytacji nieruchomości skarżącego nie wnoszą nowych elementów do oceny nieściągalności skarżącego w rozumieniu cytowanych wcześniej przepisów – art. 28 ust 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Należy też podkreślić, że – jak trafnie wskazał organ – wobec osoby odpowiadającej jako płatnik (lub za płatnika) za zobowiązania dotyczące składek na ubezpieczenie innych osób, niż sam zobowiązany, nie ma zastosowania rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozporządzenie to przyjmuje łagodniejsze kryteria zezwalające na umorzenie należności, bowiem przewiduje sytuacje, gdzie nie jest wymagana do umorzenia należności nieściągalność długu. W myśl tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności już wówczas, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w tym, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Skoro jednak rozporządzenie to nie ma zastosowania w omawianym stanie faktycznym, gdyż zobowiązany jest dłużnikiem również z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za inne osoby, nie mogą być brane pod uwagę argumenty dotyczące jego złej sytuacji majątkowej, jeśli taka występuje, bowiem dopiero nieściągalność długu stanowi z woli ustawodawcy ogólna przesłankę pozwalającą ZUS na umorzenie należności. Taki stan prawny wynika wprost z art. 28 ust. 2 ustawy, a stosowanie tego przepisu jest obowiązkiem organu, a nie przejawem jego złej woli lub niezrozumienia interesów skarżącego.
Skoro zatem zarzuty skargi są bezzasadne, a zaskarżona decyzja prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.