Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] sierpnia 2016 r. skarżący H. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z prac dorywczych, mieszka "kątem" w trudnych warunkach, oraz że podnosi swoje kwalifikacje zawodowe - ukończył Policealne Studium Zawodowe, jednakże brak stałego miejsca zamieszkania uniemożliwia mu podjęcie pracy. Skarżący nie wypełnił natomiast wniosku w części dotyczącej osiąganych dochodów, posiadanych zobowiązań i ponoszonych wydatków, a także nie podpisał wniosku i nie wypełnił rubryki odnośnie kosztów sądowych. W związku z powyższym skarżącego wezwano do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący uzupełnił ostatnią stronę wniosku PPF, ale wezwanie do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wykonał tylko częściowo nadsyłając tylko jeden dokument, tj. zaświadczenie urzędu pracy o nadaniu statusu osoby bezrobotnej.
Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 19 września 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.
Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno być wypadkową dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz jej sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą, czy przyszłą.
W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest zatem instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, lecz osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, LEX nr 1640412).
Należy przez to rozumieć, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje oraz, że jest to sytuacja uprawniająca do skorzystania z takiego prawa. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy bowiem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., II OZ 43/15, LEX nr 1640593).
Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wiec wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie.
W kontekście przedstawionych zasad przyznawania pomocy, za trafne należy uznać stanowisko referendarza, że udzielone przez stronę informacje na temat sytuacji majątkowej i dochodowej są niekompletne i przez to nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych, natomiast argumenty podniesione w sprzeciwie w żaden sposób nie podważają trafności tego stanowiska.
Zgodzić należy się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że oświadczenie skarżącego złożone na urzędowym formularzu okazało się niewystarczające do oceny jego możliwości płatniczych. Wobec wykazania we wniosku, że skarżący nie ma żadnych stałych źródeł dochodu, wyjaśnienia wymagało z jakich środków skarżący zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe w zakresie koniecznego utrzymania siebie, w tym jaka jest wysokość wydatków ponoszonych na to utrzymanie oraz wysokość innych zobowiązań finansowych. Wprawdzie skarżący nadesłał zaświadczenie urzędu pracy potwierdzające jego status jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku od dnia [...] marca 2015 r., jednakże nie świadczy to automatycznie o braku jakichkolwiek środków finansowych.
Skarżący nie ujawnił natomiast wysokości dochodów uzyskiwanych z podejmowanych zajęć zarobkowych. Wezwanie do wyjaśnienia tych okoliczności było zasadne wobec faktu, że z jego wyjaśnień złożonych na rozprawie w dniu 14 lipca 2016 r. wynikało, że "mieszka u pracodawcy" i "po pracy wraca do tego lokalu". Z akt postępowania administracyjnego wynikało również, że skarżący jest słuchaczem Policealnego Studium Zawodowego, co znajdowało zresztą wyraz w jego własnych twierdzeniach, a to w świetle zasady doświadczenia życiowego generuje zazwyczaj określone wydatki, chociażby związane z dojazdem na zajęcia. Wyjaśnienie tych okoliczności było istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, czyli ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego i jego zdolności płatniczych w kontekście poniesienia wydatku z tytułu przysługującego skarżącemu środka ochrony prawnej jakim jest skarga kasacyjna. Ponieważ skarżący informacji tych nie podał, Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Konkludując należy zatem stwierdzić, że skarżący wbrew obowiązkowi dochowania należytej staranności, nie przedstawił swojej sytuacji w sposób wyczerpujący i pełny, lecz wybiórczo, w sposób budzący szereg uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością. W świetle tej oceny, nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.