Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr 32/1/OKS/2011 Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 i 4 oraz na podstawie art. 177 oraz 196a w zw. z art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) oraz § 10 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu [...], po rozpatrzeniu odwołania P.T. – utrzymała w mocy decyzję Nr 32/Z z dnia 17 października 2011 r. wydaną przez Komisję Stypendialną, którą odmówiono przyznania P.T. stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że decyzją Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu [...] P.T. został z dniem 1 października 2009 r. zakwalifikowany na l rok studiów doktoranckich prowadzonych na l Wydziale [...] z Oddziałem [...] Uniwersytetu [...] w Katedrze i Klinice [...]. Prorektor ds. Współpracy z Zagranicą i Szkolenia Podyplomowego Uniwersytetu [...] wyznaczył na dzień 7 października 2009 r. spotkanie doktorantów l roku studiów stacjonarnych i niestacjonarnych, na którym odbyła się immatrykulacja. Termin immatrykulacji był podany do powszechnej wiadomości na stronie internetowej Uniwersytetu [...] oraz na tablicy ogłoszeń umieszczonej w budynku Uniwersytetu [...]. P.T. w dniu 7 października 2009 r. nie zgłosił się na immatrykulację i nie złożył ślubowania. Rejestr wydanych legitymacji potwierdza, że nie zgłosił się również po odbiór legitymacji doktoranckiej i karty zajęć. Dopiero po upływie roku od daty zakwalifikowania na studia doktoranckie, pismem z dnia 30 września 2010 r. P.T. zwrócił się do Rektora Uniwersytetu o niezwłoczne przesłanie drogą pocztową indeksu doktoranta oraz zaktualizowanej legitymacji uczestnika studiów doktoranckich.
W dniu 25 listopada 2009 r. Kierownik Studiów Doktoranckich l Wydziału [...] z Oddziałem [...] Uniwersytetu [...] wydał decyzję Nr [...] o skreśleniu P.T. z listy uczestników studiów doktoranckich z uwagi na fakt, iż doktorant nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków, które spoczywają na uczestniku studiów doktoranckich prowadzonych w Uniwersytecie [...], a w szczególności nie uczestniczył nie mniej niż 6 godzin dziennie w zajęciach przygotowujących do samodzielnej działalności badawczej i twórczej prowadzącej do uzyskania stopnia naukowego doktora oraz nie realizował zajęć ze studentami w ramach praktyki dydaktyczno-wychowawczej.
Decyzja z dnia [...] listopada 2009 r. o skreśleniu P.T. z listy uczestników studiów doktoranckich, jak również utrzymująca ją w mocy decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 126/10, z powodu naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W piśmie z dnia 16 czerwca 2010 r. P.T. zwrócił się do Rektora Uniwersytety [...] o wypłatę stypendium za wyniki w nauce na rok akademicki 2009/2010.
W dniu [...] października 2010 r. Komisja Stypendialna wydała decyzję Nr [...] o odmowie przyznania P.T. wnioskowanego stypendium. Decyzja ta została uchylona mocą decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Uniwersytetu [...] w dniu [...] grudnia 2010 r. (Nr [...]) na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego, a postępowanie w sprawie przyznania stypendium umorzono.
Na powyższą decyzję P.T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 79/11 – uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r.
Sąd zakwestionował stanowisko organu o konieczności umorzenia postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego i wywiódł, iż stosunek prawny pomiędzy doktorantem a szkołą wyższą ma charakter złożony i powstaje w trybie kilku zdarzeń i aktów prawnych. Z chwilą doręczenia doktorantowi decyzji o przyjęciu na studia tworzy się już stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem a szkołą wyższą, co nie oznacza jeszcze, że doktorant może korzystać z pełni praw i że wiążą go wobec uczelni wszystkie obowiązki. Osoba, której doręczono decyzję o przyjęciu na studia doktoranckie ma zatem już status prawny doktoranta, co nie oznacza jednak możliwości korzystania z pełni uprawnień, gdyż ta możliwość obwarowana jest jeszcze dokonaniem aktu immatrykulacji i złożenia ślubowania.
W konsekwencji nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie uprawnień osoby, która jest doktorantem, ponieważ została w stosunku do niej wydana decyzja o przyjęciu na studia doktoranckie, a nie wydano decyzji o skreśleniu. Sytuacja, w której istnieje relacja prawna pomiędzy żądającym wypłaty stypendium doktorantem a szkołą wyższą oznacza, że przyznanie stypendium jest niemożliwe, gdyż nie są spełnione przesłanki nabycia takiego prawa (niespełnienie warunków określonych w regulaminie przyznawania stypendiów, ale również niedopełnienie czynności, które w świetle art. 170 ustawy warunkują korzystanie z uprawnień studenta/doktoranta). Taka sytuacja nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania, lecz bezzasadność (bezpodstawność) żądań strony. Jest to podstawą do wydania decyzji merytorycznej, ale odmownej, nie zaś do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Odwoławcza Komisja Stypendialna dla doktorantów Uniwersytetu [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2011 r. uchyliła decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] października 2010 r. (Nr [...]) i przekazała sprawę Komisji Stypendialnej do ponownego rozpatrzenia.
W dniu [...] października 2011 r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] decyzją Nr [...] odmówiła P.T. przyznania stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010.
Na skutek odwołania P.T. decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] – utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ zwrócił uwagę, że prawa i obowiązki studenta/doktoranta są uregulowane w sposób dwustopniowy: część z nich, przynajmniej w ogólnym zarysie jest uregulowana na szczeblu ustawowym, część natomiast ma swoje podstawy (bądź szczegółowe doprecyzowanie) w aktach o charakterze wewnętrznym (statutach, regulaminach). Immatrykulacja i złożenia ślubowania stanowią warunek niezbędny do nabycia praw i obowiązków określonych w regulacjach wewnętrznych uczelni.
W roku akademickim 2009/2010 zasady przyznawania stypendium za wyniki w nauce regulował Regulamin przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu [...] stanowiący załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Wynika z niego, że stypendia przyznawane są przez Komisję Stypendialną powołaną przez Prorektora ds. Współpracy z Zagranicą i Szkolenia Podyplomowego (§ 10), a odwołania rozpoznaje Odwoławcza Komisja Stypendialna powoływana przez Rektora (§ 11 ust 3). Stypendia za wyniki w nauce przyznawane są na rok akademicki (§ 6 ust. 2). Natomiast stosownie do § 3 ust 3 Regulaminu, stypendium za wyniki w nauce na I roku studiów może otrzymywać doktorant, który uzyskał najwyższą punktację w postępowaniu rekrutacyjnym.
W ocenie organu przyznanie skarżącemu stypendium jest niemożliwe, gdyż nie zostały spełnione przesłanki nabycia takiego prawa, z uwagi na niedopełnienie czynności złożenia ślubowania, które w świetle art. 196a (art. 170) ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym warunkuje korzystanie z uprawnień studenta/doktoranta. P.T. nie zgłosił się na immatrykulację i nie złożył ślubowania, a tym samym nie nabył prawa do stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010. Taka sytuacja oznacza bezzasadność (bezpodstawność) żądań strony w zakresie wypłaty stypendium za wyniki w nauce.
W skardze wniesionej do Sądu na powyższą decyzję skarżący P.T. zarzucił jej bezprawność. Podniósł, że zwracał się pisemnie o umożliwienie złożenia ślubowania doktoranckiego, jednakże władze Uniwersytetu uniemożliwiły mu dokonanie tej czynności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta uchybieniami, które w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), uzasadniałyby jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności.
Z uwagi na to, że rozstrzygnięcia organów w sprawie przyznania skarżącemu P.T. stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010 były już przedmiotem kontroli sądu, należało mieć na uwadze przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanego przepisu należy stwierdzić, że organ należycie zastosował się do oceny prawnej i wskazań odnośnie dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 maja 2011 r. (sygn. akt III SA/Lu 79/11).
W szczególności organ prawidłowo wydał w sprawie decyzję merytoryczną odnośnie żądania skarżącego, w miejsce poprzedniego wadliwego rozstrzygnięcia o charakterze formalnym (umorzenia postępowania).
Prawidłowe jest również stanowisko organu, według którego skarżący nie nabył prawa do stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010 z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd orzekający już uprzednio w tej sprawie szeroko wyjaśnił charakter relacji (stosunku prawnego), jakie zachodzą pomiędzy doktorantem a szkołą wyższą.
Z przepisów art. 169 i 170 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą stawy z dnia 18 marca 2011 r. (Dz. U. Nr 84, poz. 455), które do doktorantów stosowane były na mocy art. 196 ustawy, wynikało, że przesłanki ukształtowania stosunku prawnego pomiędzy doktorantem i szkołą wyższą tworzą łącznie: pozytywne przejście procedury rekrutacyjnej, której warunki, w granicach określonych ustawą określa uchwała senatu uczelni (art. 169 ust. 1 i 2), decyzja o przyjęciu na studia (art. 169 ust. 7 i 8) oraz immatrykulacja i złożenie ślubowania (art. 170).
Znowelizowana obecnie ustawa w art. 196a wprost stanowi, że osoba przyjęta na studia doktoranckie nabywa prawa doktoranta z chwilą złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni albo jednostki naukowej.
Oznacza to, że są to warunki konieczne, aby doszło do ukształtowania pełnej relacji prawnej pomiędzy studentem/doktorantem a uczelnią (relacje zewnętrzne, jak i wewnętrzne).
W konsekwencji, jak trafnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, z chwilą doręczenia doktorantowi decyzji o przyjęciu na studia doktoranckie tworzy się już stosunek prawny pomiędzy doktorantem a szkołą wyższą, co nie oznacza jednak, że doktorant może korzystać z pełni praw (np. prawa do stypendium za wyniki w nauce). Do tego niezbędne jest bowiem dokonanie aktu immatrykulacji i złożenie ślubowania.
W rozpatrywanej sprawie nie było sporne to, że skarżący nie odbył immatrykulacji i nie złożył ślubowania.
Ze znajdujących się w aktach administracyjnych wydruków ze stron internetowych uczelni wynika, iż wyznaczony na dzień 7 października 2009 r. termin immatrykulacji i złożenia ślubowania był podany do powszechnej wiadomości doktorantów Uniwersytetu [...]. Żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie nałożył na organy uczelni obowiązku doręczania indywidualnych zawiadomień o terminie immatrykulacji. Z racji liczby studentów i doktorantów taki wymóg byłby trudny do zrealizowania. Komunikowanie się ze studentami (doktorantami) poprzez ogłoszenia na tablicy ogłoszeń w budynkach uniwersytetu oraz informacje w internecie na stronach uczelni, są powszechnie stosowaną praktyką, która nie jest sprzeczna z prawem. Taki sposób informowania o ważnych dla studentów, bądź doktorantów wydarzeniach na uczelni, jest wystarczający do tego, aby informacje dotarły do osób zainteresowanych.
Skarżący był zaś jedyną osobą, która w wyznaczonym dniu nie stawiła się na immatrykulację i ślubowanie. Dodatkowo zaś można zauważyć, że z przepisu art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym – znajdującego odpowiednie zastosowanie do doktorantów na mocy art. 197 ust. 1 zd. 2 ustawy – wynika, iż do obowiązków doktorantów należy między innymi uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, a skarżący tych obowiązków nie wykonywał.
Bezspornie mogą zaistnieć sytuacje, które obiektywnie uniemożliwiają stawienie się na immatrykulację i złożenie ślubowania w wyznaczonym dla wszystkich doktorantów terminie, jednakże sytuacje takie winny być niezwłocznie wyjaśnione przez zainteresowanego. Tymczasem, jak zasadnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skarżący dopiero w styczniu 2011 r. zgłosił gotowość złożenia ślubowania i odbycia immatrykulacji, do czego jednak nie doszło. Przyczyna takiego stanu rzeczy nie jest istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem jest prawo skarżącego do stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010.
Należy jednak odnotować, że skarga P.T. na wywodzoną przez skarżącego bezczynność organów Uniwersytetu [...] w zakresie umożliwienia złożenia ślubowania doktoranckiego została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 września 2011 r., wydanym w sprawie sygn. III SAB/Lu 31/11.
W konsekwencji należy stwierdzić, że skoro skarżący nie odbył immatrykulacji i nie złożył ślubowania, to nie nabył uprawnień doktoranta wynikających z wewnętrznych uregulowań uczelni, w tym prawa do stypendium. Tyma samym zasadnie Rektor Uniwersytetu [...] odmówił skarżącemu przyznania tego świadczenia.
Możliwość otrzymywania stypendium jest jednym z uprawnień przysługujących doktorantowi. Zgodnie z art. 200 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Natomiast w art. 201 ustawy, zawarta została delegacja dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do wydania rozporządzenia określającego, między innymi, warunki i tryb przyznawania stypendiów doktoranckich.
W wykonaniu tej delegacji ustawowej wydane zostało – nieobowiązujące już, ale znajdujące zastosowanie w tej sprawie – rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz. U. z 2007 r. Nr 1, poz. 3, z późn. zm.). Rozporządzenie to określało warunki i tryb organizowania studiów doktoranckich przez jednostki organizacyjne uczelni, ich prowadzenia i odbywania oraz tryb, warunki, wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów (§ 1 rozporządzenia).
Świadczenia pomocy materialnej, w tym stypendium za wyniki w nauce przyznaje się na wniosek doktoranta (§ 8 ust. 1 rozporządzenia), przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku (§ 8 ust. 3 rozporządzenia).
Zgodnie z § 12 rozporządzenia, stypendium doktoranckie może otrzymać doktorant, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich i wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych lub badawczych w ramach praktyk zawodowych albo zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni.
Powyższe uregulowania znalazły odzwierciedlenie w Regulaminie studiów doktoranckich Uniwersytetu [...] (załącznik do Uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r.). W § 14 ust. 1 Regulaminu wyraźnie wskazano, iż do podstawowych obowiązków doktorantów należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu.
W uzasadnieniu decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2011 r., utrzymanej ostatecznie w mocy zaskarżoną do sądu decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] grudnia 2011 r. zwrócono uwagę, że skarżący od dnia przyjęcia na studia doktoranckie nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków, które spoczywają na uczestniku studiów doktoranckich prowadzonych na Uniwersytecie [...]. Skarżący nie kwestionował tego faktu, podważając co do zasady wymogi stawiane uczestnikom studiów doktoranckich na Uniwersytecie [...], które wynikają z Regulaminu studiów.
Przyznanie skarżącemu stypendium w sytuacji, gdy nie podjął on w ogóle realizacji programu studiów doktoranckich pozostawałoby w sprzeczności z § 12 wskazanego wyżej rozporządzenia, stanowiącego akt prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie z którym, stypendium doktoranckie może otrzymać doktorant, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich i wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych lub badawczych w ramach praktyk zawodowych albo zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni.
Norma ta potwierdza dodatkowo legalność zaskarżonej decyzji, w której prawidłowo wywiedziono, iż ustalony brak immatrykulacji skarżącego i złożenia przez niego ślubowania – uniemożliwiły mu skuteczne nabycie pełni uprawnień doktoranta, w tym uprawnienia do uzyskania stypendium za wyniki w nauce.
Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza.