Uzasadnienie
Pismem z dnia 30 października 2013 r. K. G.wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądów, uzasadniając go brakiem wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie.
W złożonym na formularzu wniosku oświadczył, że jego rodzina składa się z czterech osób: skarżącego, żony oraz ich dwóch małoletnich synów. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest pensja żony, zatrudnionej na ½ etatu i otrzymująca wynagrodzenie w kwocie 800 zł brutto miesięcznie. Z przedłożonego zaświadczenia z zakładu pracy żony wynika, że we wrześniu 2013 r. uzyskała z tego tytułu kwotę 597,07 zł netto. Skarżący oświadczył, że pozostaje osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku (przedłożył potwierdzające ten fakt zaświadczenie z Urzędu Pracy z 31 stycznia 2013 r.). W późniejszym piśmie z 17 stycznia 2014 r. oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej.
Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, motywując to faktem, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie ustawowym sprzeciw. W sprzeciwie podniósł, że wbrew stanowisku referendarza skarżący wykazał, że posiadane przez niego środki nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych w pełnej wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny.
Z przedłożonych dokumentów wynika, że sytuacja skarżącego jest bardzo trudna i trudno jest określić i przedstawić wielkość miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania. Jego zdaniem referendarz niesłusznie podważa wiarygodność złożonych oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd.
W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd.
Wniosek skarżącego obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Jest to zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść skarżąca na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie WSA w Poznaniu z 9 października 2008 r.; I SA/Po 825/08; LEX nr 507292).
Na koszty sądowe w badanej sprawie w aktualnym jej stanie będzie składał się wpis od skargi w kwocie 140 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). W razie niepomyślnego dla skarżącego wyniku sprawy przed sądem pierwszej instancji i woli zaskarżenia orzeczenia może pojawić się konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu (70 zł - § 3 ww. rozporządzenia).
Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, wynikająca z jego oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwoma małoletnimi synami. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez zonę skarżącego z tytułu zatrudnienia na ½ etatu, wynoszące 800 zł brutto (579,07 zł netto). Skarżący pozostaje osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Rodzina nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Na przedstawionych wydrukach z kont obojga małżonków według stanu na koniec listopada 2013 r. widniało saldo ujemne.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Przyznanie prawa pomocy wiąże się z dysponowaniem środkami publicznymi. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację z należności publicznoprawnych, a przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu wiąże się z poniesieniem kosztów jego wynagrodzenia przez Skarb Państwa.
Wyjątkowy charakter prawa pomocy i związane z nim dysponowanie środkami publicznymi każą podchodzić z należytą rozwagą do oceny wniosków o przyznanie prawa pomocy.
Podstawowym warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskującego, że spełnia określone w ustawie przesłanki. Nie ma możliwości rozważnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jeśli nie podejmuje on rzetelnej współpracy z sądem a swoją sytuację opisuje w sposób przeczący zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
Oświadczenia skarżącego co do stanu finansów rodziny budzą zasadnicze wątpliwości.
Po pierwsze – jest nierealne i całkowicie sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, aby czteroosobowa rodzina utrzymała się z dochodu w wysokości 579 zł miesięcznie. Skarżący we wniesionym sprzeciwie zarzuca, że referendarz podważa szczerość jego oświadczeń. Nie bierze jednak pod uwagę tego, że zaufanie w prawdziwość oświadczeń wymaga, aby dawały one choć cień prawdopodobieństwa w świetle logiki i doświadczenia życiowego. Z kolei zawarte w sprzeciwie sformułowanie, że skarżący korzysta z pomocy rodziny jest gołosłowne i trudno w tej sytuacji przypisać mu walor wiarygodności, zwłaszcza że treść oświadczeń skarżącego wskazuje, iż miałby to być stan długotrwały. Idąc tym tropem należałoby uwzględniać wszystkie wnioski o przyznanie prawa pomocy oparte na abstrahujących od realnych warunków oświadczeniach o osiąganych dochodach.
Po drugie – skarżący, mimo wezwania referendarza nie przedstawił żadnych oświadczeń czy dokumentów dotyczących miesięcznych wydatków rodziny. Kompletnie chybiona w tym zakresie jest argumentacja podniesiona w sprzeciwie. Nawet osoba żyjąca nader skromnie jest w stanie podać przynajmniej w przybliżeniu, ile miesięcznie wydaje na mieszkanie, media, wyżywienie itd. Skarżący nie wskazał też wśród składników majątkowych żadnej nieruchomości. Nie wiadomo zatem, w jaki sposób zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny. Jest to kolejny dowód braku woli rzetelnej i uczciwej współpracy skarżącego z sądem, który ma ocenić jego sytuację finansową i majątkową.
Po trzecie – pomimo wezwania referendarza skarżący nie przedłożył zaświadczeń z zakładu pracy żony o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wbrew argumentom podniesionym w sprzeciwie, jest to istotne, gdyż wielkość wynagrodzenia może ulegać zmianom i dopiero szersza perspektywa czasowa pozwala na uwidocznienie rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Co więcej – przedłożone zaświadczenie budzi wątpliwości – nosi datę 17 stycznia 2014 r. a dotyczy września. Nie ma racjonalnych przeszkód, ze względu na które nie można było przedłożyć dokumentów dotyczących późniejszych okresów. Podobnie – nie ma racjonalnego uzasadnienia przestawienie przez skarżącego w styczniu 2014 r. zaświadczenia z Urzędu Pracy ze stycznia poprzedniego roku. Z oczywistych względów przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy trzeba starać się ustalić jak najaktualniejszą sytuację strony składającej wniosek w tym przedmiocie. Wbrew twierdzeniom skarżącego zaświadczenie wystawione rok temu nie stanowi dowodu, że skarżący nadal pozostaje osobą bezrobotną.
Wszystkie przedstawione wyżej wątpliwości prowadzą do konkluzji, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wiarygodny.
W tej sytuacji nie można przyjąć, aby skarżący skutecznie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Złożone oświadczenia budzą zasadnicze wątpliwości co do ich wiarygodności i nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny. Skoro tak, należało odmówić przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.