Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] marca 2019 r. (nr [...]), którą odmówiono skarżącej R. H. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie [...]zł oraz odsetek naliczonych na dzień [...] stycznia 2019 r. w kwocie [...]zł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że skarżąca pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. zwróciła się do organu z prośbą o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Powołała się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialno-bytową informując, że jest osobą niepełnosprawną, posiadającą orzeczenie II grupy inwalidzkiej oraz pobiera najniższą rentę socjalną. Z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorym synem i matką nie jest w stanie uzyskać dochodu umożliwiającego opłacenie zaległych należności.
W toku wszczętego postępowania organ ustalił, że skarżąca do dnia [...] sierpnia 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą, a obecnie pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że jest mężatką, w trakcie rozwodu, nie pracuje zarobkowo, prowadzi gospodarstwo domowe z pełnoletnimi dziećmi: A. H., która pobiera stypendium socjalne w wysokości [...] zł, M. H., który nie uzyskuje dochodu oraz J. H., uzyskującym dochód w wysokości [...] zł z tytułu renty.
W ocenie organu aktualnie zamieszkujące ze skarżącą pełnoletnie osoby osiągają swoje dochody i powinny współuczestniczyć w ponoszeniu wydatków związanych ze stałymi opłatami. Organ uwzględnił przy ocenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni wskazane przez nią miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, które wynoszą [...] zł (czynsz – [...] zł, opłaty eksploatacyjne – [...] zł, koszty związane z leczeniem – [...] zł), a także zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów na okres od 2003-2031 w kwocie [...]CHF – miesięczna wysokość raty to 234 CHF, w bankach za okres od 2002-2021 w kwocie [...]CHF – miesięczna wysokość raty to [...] CHF, debety na kontach w kwocie [...]zł z miesięczną kwotą spłaty raty [...] zł. Strona posiada nieruchomości położone w L.: mieszkanie o powierzchni [...] m2 – współwłasność w ˝ części, obciążone hipoteką; inne nieruchomości o powierzchni [...] m2 – lokal biurowy, współwłasność w ˝ części.
Ponadto na podstawie ustaleń z C. B. D. K. W. ustalono, że jest współwłaścielem nieruchomości położonych w L.: lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2, obciążonego hipoteką; lokalu niemieszkalnego (garażu) o powierzchni [...] m2, obciążonego hipoteką; lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2, także obciążonego hipoteką.
Powyższe ustalenia – w ocenie organu – wskazują, że nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Zwrócił uwagę na fakt, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości, które mogą stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego i stanowić źródło spłaty zadłużenia, wobec niej prowadzone są skuteczne postępowania egzekucyjne. Według organu sytuacja finansowa skarżącej jest stabilna i nie może stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Odnosząc się do dalszych przesłanek umorzenia należności organ stwierdził, że przedłożone dokumenty potwierdzają jej problemy zdrowotne, jednak dysponuje ona źródłem dochodu w postaci świadczenia rentowego przyznanego na stałe. Przebywający w S. N. syn skarżącej posiada własne źródło dochodu w postaci renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznanej do dnia [...] grudnia 2019 r. Nie stwierdzono również, aby zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, ale było skutkiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
W konsekwencji organ odwoławczy doszedł do przekonania, że nie istnieją przesłanki do stwierdzenia, że skarżąca nie będzie w stanie w przyszłości spłacić zaległych należności składkowych.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca R. H. podniosła, że organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił jej sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Podniosła, że w jej ocenie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości składkowych wynikające z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyjaśniła, że zadłużenia w bankach spłaca jej mąż, który prowadzi własną działalność gospodarczą, ona zaś utrzymuje córkę i syna, a pomimo swojej choroby [...] opiekuje się chorą matką i synem. Ponadto podtrzymała wszystkie przedstawione w toku postępowania administracyjnego twierdzenia przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja prawa nie narusza, dlatego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Wymaga w pierwszej kolejności przypomnienia, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu zaległych składek, a także odsetek od tego rodzaju zaległości, należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma natomiast w takim przypadku uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, to jest zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności, a wobec uznaniowego charakteru zaskarżonej decyzji nie jest też uprawniony do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia (art. 145a § 1 p.p.s.a.)
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej granicach trzeba stwierdzić, że skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów postępowania administracyjnego, ani też przepisów prawa materialnego, którymi ze względu na przedmiot sprawy były przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm. – dalej jako "ustawa" lub "u.s.u.s.") oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy, to jest rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Co do zasady – stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Prawidłowe było ustalenie organu, że w przypadku skarżącej w ogóle nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy enumeratywnie wymienia przypadki całkowitej nieściągalności, które dają tylko fakultatywną możliwość umorzenia należności. Są to takie okoliczności jak: śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z określonych przyczyn, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ustalenie, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, czy ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Tymczasem żadna z tych okoliczności w sprawie niniejszej nie zachodzi.
Pozostaje poza sporem, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie agencji reklamowych od dnia [...] marca 2001 r. do dnia [...] lipca 2017 r. Pomimo stanu zdrowia skarżącej nie nastąpiło stwierdzenie całkowitego braku majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu zaległych składek. Skarżąca pobiera obecnie rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł netto oraz posiada kilka wartościowych nieruchomości. Dodatkowo prowadzone jest wobec niej skuteczne postępowanie egzekucyjne. Dlatego należało zgodzić się ze stanowiskiem organu, że należycie zebrany i oceniony przez organ materiał dowodowy, nie pozwalał na przyjęcie całkowitej nieściągalności, a zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym objęte jest aktualnie toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, zaś skarżąca jest właścicielką kilku nieruchomości, które mogą być przedmiotem egzekucji.
Prawidłowo rozważył również organ to, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności mogą być wprawdzie umarzane, ale tylko w uzasadnionych przypadkach i wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe zasady umarzania na tej podstawie, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, określone zostały w powołanych już na wstępie przepisach wykonawczych do ustawy, to jest rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Według § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z akt sprawy wynika, że w rozpoznawanej sprawie organ rozważył wyczerpująco również i te przesłanki umorzenia, a zatem wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek (odsetek), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalona została wielkość środków na utrzymanie, którymi dysponuje skarżąca, z uwzględnieniem dochodów dorosłych domowników i stałych wydatków. Skarżąca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Zakład uwzględnił wszystkie wskazane przez skarżącą miesięczne wydatki związane ze stałymi opłatami, a także wydatki związane z leczeniem w kwocie [...]zł miesięcznie. Dokonując analizy dochodów rodziny w kontekście ponoszonych wydatków organ zasadnie przyjął, że po dokonaniu opłat stałych, skarżącej pozostają dostateczne środki na koszty utrzymania. Jak trafnie również zauważył organ, skarżąca jest współwłaścicielką kilku nieruchomości, co nie mogło zostać nieuwzględnione przy ocenie jej ogólnej sytuacji życiowej.
Mając na względzie wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą oraz dochodów członków rodziny wspólnie z nią zamieszkujących, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, nie można było przyjąć, że znajduje się ona w sytuacji, która należycie uzasadniałaby decyzję o uwzględnieniu wniosku i umorzeniu należności.
Jak już wyjaśniono, nie istnieją przesłanki do podważania zasadności zaskarżonej decyzji ze względu na stan zdrowia skarżącej, która cierpi na chorobę psychiczną i poddaje się leczeniu. Nie nasuwa bowiem zastrzeżeń argumentacja organu odnosząca się do wymienionej i niekwestionowanej przez organ okoliczności. Treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, rzeczywiście wymienia wśród przyczyn, które mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przewlekła choroba zobowiązanego może zatem stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.
W przypadku zaś, gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania, a w takiej właśnie sytuacji pomimo choroby znajduje się skarżąca. Nadto mimo choroby, skarżąca funkcjonuje prawidłowo, na odpowiednim społecznie poziomie, co Sąd mógł stwierdzić w toku postępowania sądowego na dwóch odbytych w tej sprawie rozprawach. Celem zaś wskazanej regulacji jest udzielenie pomocy zobowiązanym znajdującym się w szczególnie trudnym położeniu. Natomiast w takiej sytuacji skarżąca się nie znajduje i choć cierpi na przewlekłe schorzenia, to jednak prowadzone leczenie ma pozytywne efekty, zaś skutkiem istniejącej obecnie niezdolności do pracy jest osiągany przez stronę stały dochód w postaci renty.
Wszystkie omówione wyżej okoliczności uprawniały w konsekwencji Sąd do stwierdzenia, że dokonana przez organ administracji analiza całokształtu sytuacji życiowej skarżącej, tak majątkowej, osobistej, rodzinnej, jak i zdrowotnej – nie pozwalała na przypisanie dopuszczenia się przez organ w zaskarżonej decyzji naruszeniu prawa, a tym samym na uznanie zasadności zarzutów skargi dotyczących wadliwości stanowiska organu. W okolicznościach faktycznych tej sprawy nie zachodziły wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku strony i umorzeniem należności składkowych.
Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, odpowiadającego wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a., organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalił przez to dokładnie stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść właściwych przepisów prawa w tej materii (art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Z tej przyczyny nie zachodziły zatem podstawy do wzruszenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ani też z innych ewentualnych przyczyn.
Mając przytoczone motywy na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. obowiązany był skargę oddalić, jako nie zawierającą usprawiedliwionych podstaw.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zawarte w pkt II sentencji wyroku nastąpiło na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18), a przyznana adwokatowi ustanowionemu dla skarżącej w ramach prawa pomocy wysokość kosztów zastępstwa procesowego określona została w wysokości stawki minimalnej, powiększonej o należny podatek od towarów i usług (VAT).