Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 688/19

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji o przyznaniu A. P. renty strukturalnej z naruszeniem prawa.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

W dniu 2 listopada 2005 r. A. P. (dalej jako "skarżąca") złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w K. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Następnie dołączyła do wniosku m.in. zaświadczenie z KRUS, Placówka Terenowa w K. z 3 listopada 2005 r., [...], zgodnie z którym podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników okresie od 22 lipca 1993 r. do 11 czerwca 2005 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonek) oraz nadal od 13 czerwca 2005 r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] czerwca 2006 r., Nr [...] przyznał skarżącej rentę strukturalną od maja 2006 r. do kwietnia 2016 r. w wysokości 1 254,67 zł.

W latach 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 oraz 2016 kwota przyznanej renty strukturalnej była waloryzowana. Zakończenie wypłaty renty strukturalnej w związku z upływem terminu obowiązywania decyzji przyznającej pomoc nastąpiło 30 kwietnia 2016 r.

W dniu [...] sierpnia 2017 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło pismo, znak: [...], z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K., informujące o dokonaniu weryfikacji okresów ubezpieczenia społecznego rolników. Na podstawie tej informacji organ ustalił, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. 2 listopada 2005 r., skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak również nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres co najmniej 5 lat w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną.

Mając na uwadze powyższe, w związku z zaistnieniem nowych istotnych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, ale nieznanych organowi, dotyczących podleganiu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej skarżącej, zakończone decyzją ostateczną z [...] czerwca 2006 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. (dalej jako "organ I instancji") decyzją z [...] października 2017 r., Nr [...] stwierdził, że decyzja z 20 czerwca 2006 r. o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej (kilkakrotnie zmieniana co do wysokości) została wydana z naruszeniem prawa, tj. z naruszeniem przepisu § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 z późn. zm.).

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej, decyzją z [...] grudnia 2017 r., Nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] października 2017 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Wyrokiem z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 85/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzje organów obu instancji.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, organ I instancji decyzją z [...] sierpnia 2019 r., Nr [...], stwierdził, że decyzja z [...] czerwca 2006 r. o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej, wydana została z naruszeniem prawa.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, organ II instancji decyzją z [...] października 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że na podstawie pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówka Terenowa w K. z [...] sierpnia 2017 r., znak: [...], ustalono, że skarżąca w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. 2 listopada 2005 r., nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres co najmniej 5 lat w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną, a więc nie spełniła dwóch warunków przyznania renty strukturalnej określonych w § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Ujawniona w 2017 r. okoliczność nie była znana organowi przed wydaniem decyzji ostatecznej, a istniała już w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności. Okoliczność ta stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn.), dalej jako "k.p.a.".

Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawartymi w wyroku z 18 grudnia 2018 r., zwrócił się do Kierownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. o udostępnienie ostatecznej decyzji KRUS w przedmiocie okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. w odpowiedzi na wezwanie organu przekazała pięć decyzji dotyczących podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Ponadto Kierownik Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w piśmie 24 lipca 2019 r. wyjaśnił, że w 2005 r., w dacie wydawania zaświadczenia dotyczącego okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu skarżącej, Placówka Terenowa KRUS w K. nie dysponowała informacją odnośnie do zatrudnienia skarżącej na terenie USA. W związku z tym zaświadczenie z 3 listopada 2005 r. nie wykazuje prawidłowych okresów podlegania ubezpieczeniu rolników. Dokumenty potwierdzające ubezpieczenie skarżącej na terenie USA Placówka Terenowa KRUS w K. otrzymała dopiero w 2017 r., w związku z ubieganiem się przez skarżącą o świadczenie z instytucji amerykańskiej oraz o przeliczenie świadczenia z uwzględnieniem okresów zatrudnienia na terenie USA. Kierownik Placówki Terenowej KRUS oświadczył, że zaświadczenie z 22 sierpnia 2017 r. zawiera prawidłowe okresy ubezpieczenia.

Organ odwoławczy podniósł, że celem wznowionego postępowania było ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną z [...] czerwca 2006 r. i ustalenie, czy skarżąca w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej spełniała warunki niezbędne do uzyskania renty strukturalnej, określone w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

Organ II instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy istniały podstawy do wydania decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do uchylenia decyzji na podstawie art. 146 § 1 k.p.a. z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwagi na upływ terminu pięciu lat od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszeni decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3 – 8 oraz w art. 145a i art. 145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z [...] czerwca 2006 r. o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej została doręczona w dniu 22 czerwca 2006 r. Uchylenie pierwotnej decyzji nie mogło nastąpić zatem z powodu upływu pięcioletniego terminu.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego niewykonania zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 85/18, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji zwrócił się do Kierownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. z prośbą o udostępnienie ostatecznej decyzji KRUS w przedmiocie okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz o wyjaśnienie rozbieżności w wystawionych przez Kierownika Placówki Terenowej KRUS w K. zaświadczeniach dotyczących okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżąca. Organ I instancji wystąpił zatem do KRUS o dodatkowe dane i informacje w celu ustalenia przyczyn wskazania w różnych okresach sprzecznych ze sobą danych, a w szczególności powodów zmiany okresów podlegania skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników, tym samym wykonał zalecenia zawarte w wyroku WSA w Lublinie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu II instancji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:

1. 1. art. 15, art. 107 oraz art. 136 § 2 k.p.a., poprzez naruszenie przez organ II instancji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy uzasadnienie decyzji organu I instancji nie zawierało istotnych elementów dotyczących wskazania dowodów, na jakich oparł się organ pierwszej instancji przy wydawaniu decyzji oraz nie zawierało oceny tych dowodów, a także poprzez faktyczne zastąpienie organu I instancji przy uzasadnieniu zaskarżonej decyzji;
2. 2. § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych, poprzez błędną i restrykcyjną ich wykładnię, według której możliwość przyznania renty strukturalnej możliwa była jedynie w sytuacji, gdy osoba wnioskująca o przyznanie renty strukturalnej musiała zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i przez okres co najmniej 5 lat w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników na zasadzie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje

Skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem oceny sądu jest decyzja organu II instancji wydana w postępowaniu przeprowadzonym po wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej. Decyzją tą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzającą wydanie decyzji o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej z naruszeniem prawa.

Zaskarżona decyzja wydana została ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek uchylenia decyzji organów obu instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 18 grudnia 2018 r. w sprawie III SA/Lu 85/18.

W pierwszej kolejności wskazać więc należy, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej w skrócie: "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Rozpoznając sprawę ponownie organ był zatem związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie III SA/Lu 85/18.

Przypomnieć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w powołanym wyżej wyroku stwierdził, że skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej złożyła zaświadczenie wydane przez KRUS w 2005 r., z którego jednoznacznie wynikało, że spełniała warunki dotyczące podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wymagane do przyznania renty strukturalnej. Z kolejnego zaświadczenia KRUS z 2017 r. wynikało natomiast, że skarżąca warunków tych nie spełniała. Zdaniem sądu, tak istotna i powodująca bardzo poważne skutki rozbieżność co do okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu rolniczemu nakazywała szczegółowe wyjaśnienie, z jakiego powodu KRUS po niemalże dwunastu latach uznał, że skarżąca znacznie krócej podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie podlegała mu w istocie w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Organy okoliczności tej jednak nie wyjaśniły.

Sąd wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie organy obowiązane będą przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, które wyjaśni rozbieżności w zaświadczeniach KRUS co do okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, rozpoznającego skargę na decyzję organu II instancji, wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, organy obu instancji wykonały prawidłowo wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Lu 85/18 i wyjaśniły wyczerpująco wskazane przez sąd okoliczności.

Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, w wykonaniu wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, organ I instancji zwrócił się pismem z [...] czerwca 2019 r. do Kierownika KRUS w K. z prośbą o udostępnienie decyzji ostatecznej KRUS w przedmiocie okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżącą. Po otrzymaniu w dniu [...] lipca 2019 r. pisma Kierownika Placówki Terenowej KRUS w K. (znak: [...]), do którego dołączone były kopie 5 decyzji (z [...] lutego 1999 r., znak: [...], z [...] maja 2015 r., znak: [...], z [...] sierpnia 2017 r. znak: [...], z [...] sierpnia znak: [...] oraz z [...] sierpnia 2017 r., znak: [...]), dotyczących okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz okresów wyłączenia z tego ubezpieczenia, organ I instancji zwrócił się do KRUS dodatkowo pismem z dnia [...] lipca 2019 r. o wyjaśnienie przyczyny rozbieżności co do okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu.

W odpowiedzi na drugie zapytanie organu Kierownik Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. pismem z [...] lipca 2019 r. poinformował, że w dniu wydania zaświadczenia dotyczącego okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu skarżącej, tj. 3 listopada 2005 r., Placówka Terenowa KRUS w K. nie dysponowała informacją o zatrudnieniu skarżącej na terenie USA. Dopiero [...] lipca 2017 r. jednostka ta otrzymała dokumenty potwierdzające ubezpieczenie skarżącej na terenie USA. Dokumenty te zostały przekazane przez KRUS Placówka Terenowa w N. S. - Wydział Świadczeń Zagranicznych w związku z ubieganiem się przez skarżącą o świadczenie z instytucji amerykańskiej oraz o przeliczenie świadczenia z uwzględnieniem okresów zatrudnienia na terenie USA.

W ocenie sądu udzielona przez KRUS odpowiedź była wyczerpująca i dostatecznie jasno wyjaśniała rozbieżności co do okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżącą. Podkreślenia wymaga, że jak wynika z informacji KRUS, wniosek o świadczenie z instytucji amerykańskiej skarżąca złożyła 20 grudnia 2016 r., a w 2017 r. dokumenty dotyczące pracy i ubezpieczenia skarżącej na terenie USA przekazane zostały do KRUS. Wyjaśnia to powód weryfikacji okresów ubezpieczenia dopiero w 2017 r. Dołączone zostały ponadto decyzje KRUS ustalające okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżącą (decyzje z [...] lutego 1999 r., znak: [...] i z [...] maja 2015 r., znak: [...]), decyzja stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego (decyzja z [...] sierpnia 2017 r., znak: [...]), decyzja stwierdzająca nieważność kilku decyzji dotyczących podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez skarżącą i ustania tego ubezpieczenia (decyzja z [...] sierpnia 2017 r. znak: [...]) oraz decyzja uchylająca decyzję dotyczącą ustania ubezpieczenia (decyzja z [...] sierpnia 2017 r., znak: [...]).

Przekazane przez KRUS decyzje potwierdzają wskazane przez KRUS w zaświadczeniu z [...] sierpnia 2017 r. okresy podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Kierownik KRUS Placówka Terenowa w K. poinformował ponadto, że w przypadku gdyby fakt zatrudnienia skarżącej na terenie USA był znany przed lub w dniu wydania zaświadczenia z dnia 3 listopada 2005 r., zostałoby niezwłocznie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające oraz weryfikacja ubezpieczenia mająca na celu wydanie decyzji stwierdzających ustanie ubezpieczenia społecznego rolników.

Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał zarówno pisma, którymi zwracał się do KRUS o informację, jak i pisma zawierające odpowiedzi KRUS, oraz syntetycznie przedstawił ich treść. Organ II instancji, w związku z zarzutami odwołania, wymienił wszystkie decyzje, których kopie dołączone były do pierwszego pisma KRUS, wskazując ich daty, numery i treść rozstrzygnięcia. Ponadto zacytował obszerne fragmenty drugiego pisma KRUS, wyjaśniającego szczegółowo przyczynę rozbieżności między zaświadczeniem z 2005 r., a zaświadczeniem z 2017 r. co do okresów podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Bezpodstawny jest zatem zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 15, art. 107 oraz art. 136 § 2 k.p.a., poprzez "utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy uzasadnienie decyzji organu I instancji nie zawierało istotnych elementów dotyczących wskazania dowodów, na jakich oparł się organ pierwszej instancji przy wydawaniu decyzji oraz nie zawierało oceny tych dowodów, a także poprzez faktyczne zastąpienie organu I instancji przy uzasadnieniu zaskarżonej decyzji", a w konsekwencji naruszenie przez organ II instancji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Podkreślić należy, że organ I instancji nie tylko przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, ale w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał – zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. – dowody, na których się oparł. Dokonał również oceny tych dowodów, przyjmując je za podstawę ustaleń faktycznych, co wynika wprost z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji.

Organ II instancji nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego. Zebrany w sprawie przez organ I instancji materiał dowodowy uznał za wystarczający do rozstrzygnięcia i przyjął za podstawę ustalenia stanu faktycznego, obszerniej jedynie uzasadnił swoje stanowisko. Podkreślić jednak należy, że organ II instancji oparł się na tych samych dowodach, co organ I instancji. Opisał je jedynie bardziej szczegółowo, niż to uczynił organ I instancji, co nie było jednak niezbędne. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Przytoczony przepis nie wymaga przytaczania w całości treści dokumentów, będących podstawą ustaleń, ani drobiazgowego wymieniania wszystkich załączników do pism, z podaniem ich dat i numerów. Wystarczające i wręcz pożądane jest – dla zachowania jasności wywodu – syntetyczne omówienie treści dokumentów i wskazanie najistotniejszych elementów, mających znaczenie w sprawie.

Organ I instancji dostatecznie dokładnie wskazał dowody, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia, a ich ponowne przytoczenie przez organ II instancji z większą liczbą szczegółów i obszerniejszym cytatem w żadnym wypadku nie może być uznane za "zastąpienie" organu I instancji i naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania.

Należy w tym miejscu również wyjaśnić, że w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że w wyniku wniesienia odwołania organ odwoławczy zobligowany jest do ponownego rozpoznania całej sprawy. Rola organu odwoławczego nie może ograniczać się jedynie do formalnej weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji. Właściwa realizacja zasady dwuinstancyjności wymaga, by każdy z organów ocenił dowody oraz przeanalizował wszystkie argumenty (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 672/10, z 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1852/09, z 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1147/10, z 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2123/11).

Organ odwoławczy zobowiązany jest do oceny, czy zebrany w sprawie przez organ I instancji materiał dowodowy jest pełny i czy stan faktyczny ustalony został prawidłowo. Organ odwoławczy zobowiązany jest zatem podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

W ocenie sądu organ odwoławczy rozpoznał sprawę zgodnie z powołanymi przepisami. Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez organ odwoławczy są więc całkowicie bezpodstawne.

Prawidłowe jest także stanowisko organu, że w sprawie niniejszej istniały podstawy do wznowienia z urzędu postępowania w sprawie przyznania skarżącej renty strukturalnej z powodu ujawnienia nowych okoliczności faktycznych, nieznanych organowi w dacie wydania decyzji.

Wznowienie postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. następuje z urzędu lub na żądanie strony (art. 147 k.p.a.). Wznowienie postępowania z urzędu może być wynikiem własnej inicjatywy organu administracji w związku z pozyskaniem przezeń wiedzy o okolicznościach stanowiących przyczynę wznowienia. Z uwagi na zasadę praworządności, wyrażoną w art. 7 k.p.a. oraz kategoryczne brzmienie art. 145 § 1 k.p.a. przyjmuje się, że jeżeli organ administracji pozyska tę wiedzę, ma obowiązek wznowić postępowanie.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji wznowił postępowanie z urzędu, uzyskał bowiem informację o niepodleganiu przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników w dacie składania wniosku o rentę strukturalną, a także przez 5 lat w okresie 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną.

Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że właściwa jednostka KRUS dokonała weryfikacji okresów ubezpieczenia skarżącej i ostatecznie ustaliła, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolniczemu od 25 maja 1981 r. do 31 grudnia 1988 r., od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1990 r., od 1 stycznia 1991 r. do 21 lipca 1993 r., od 22 lipca 1993 r. do 31 grudnia 1993 r., od 1 października 2000 r. do 31 grudnia 2000 r. i od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. Okresy ubezpieczenia potwierdzają wskazane wyżej decyzje, nadesłane przez Kierownika Placówki Terenowej KRUS w K..

Z ustalonych na nowo okresów podlegania ubezpieczeniu wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. 2 listopada 2005 r. skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak również nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres co najmniej 5 lat w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie ujawniły się nowe okoliczności faktyczne w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uzasadniające wznowienie postępowania.

Przepis art. 145 § 1 pkt 5 może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe. Po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub dowody istnieją w dniu wydania decyzji ostatecznej. Po trzecie, nowe okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.

Wystarczą przy tym nowe okoliczności faktyczne. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że wznowienie postępowania powinno następować z uwagi na wyjście na jaw nie tylko nowych dowodów, lecz także nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, o ile tylko dowody te dotyczą faktów, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie podejmowania decyzji. W wyroku z 20 marca 2019 r., II OSK 1112/17, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wznowienie postępowania może mieć miejsce także wtedy, gdy wprawdzie nowe dowody zostaną ujawnione po wydaniu decyzji, lecz równocześnie zostaną ujawnione nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, o których nie wiedział organ w chwili wydawania decyzji.

Przy wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie jest istotne, czy ujawnione nowe okoliczności nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotne w wyniku zaniedbań (np. niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego), czy z innych powodów. Nie są zatem istotne przyczyny tej niewiedzy.

W orzecznictwie podkreśla się, że przez "nową istotną dla sprawy okoliczność" należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1631/16).

Prawidłowe jest stanowisko organu, że ujawnienie faktu niepodlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników w dacie wydania decyzji, a także przez 5 lat w okresie 10 lat bezpośrednio poprzedzających wydanie decyzji jest okolicznością faktyczną, która mogła mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Obowiązujące w dacie wydawania decyzji przepisy nie dopuszczały bowiem możliwości przyznania renty strukturalnej osobie, która nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w dniu składania wniosku oraz przez ściśle określony czas. Nie ulega zatem wątpliwości, że gdyby okoliczność ta była organowi znana, nie mógłby wydać decyzji przyznającej skarżącej rentę strukturalną.

Warunki przyznania renty strukturalnej określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z § 4 rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 z późn. zm.), rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

1. 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników;
2. 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników;
3. 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu;
4. 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha;
5. 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej;
6. 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
7. 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Wymóg łącznego spełnienia warunków, określonych w § 4 rozporządzenia oznacza, że niespełnienie choćby jednego z nich uniemożliwia przyznanie renty strukturalnej. Ustalenie, że skarżąca nie spełniała określonych warunków przyznania renty strukturalnej, w szczególności zaś nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników w dniu złożenia wniosku o rentę, nie może być zatem uznane za zbyt restrykcyjne stosowanie przepisów przez organ, jak zarzuca skarżąca. Organ administracji publicznej zobowiązany jest, zgodnie z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności, do działania na podstawie przepisów prawa.

Nie jest także uzasadniony zarzut skarżącej, że organ dokonał błędnej wykładni § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia. W ocenie skarżącej, z literalnego brzmienia powołanych przepisów nie wynika wymóg podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu wyłącznie w ramach ubezpieczenia społecznego rolników. Również pięcioletni okres ubezpieczenia poprzedzający złożenie wniosku o rentę strukturalną winien, zdaniem skarżącej, dotyczyć nie tylko ubezpieczenia w KRUS.

Pogląd ten jest błędny. Ustanowione w § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia wymogi dotyczą ubezpieczenia emerytalno-rentowego określonego w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie i nie budzi wątpliwości (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 248/08, z 25 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1202/15, z 23 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2251/17 i z 6 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 841/18).

Nie jest także uzasadniony pogląd skarżącej, że dziesięcioletni okres prowadzenia działalności rolniczej nie może dotyczyć wyłącznie okresu bezpośrednio sprzed złożenia wniosku, zaś okres 5 lat ubezpieczenia rolniczego, nie może być ograniczony wyłącznie do okresu dziesięcioletniego sprzed złożenia wniosku o rentę strukturalną. Przepis § 4 ust. 2 w sposób jednoznaczny określa wymóg prowadzenia nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku i z okresem tym oraz z faktem prowadzenia działalności rolniczej związany jest dalszy wymóg podlegania przez co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Odmienna interpretacja zawarta w skardze nie znajduje żadnego uzasadnienia. Dodać należy, że także w poprzednim brzmieniu § 4 pkt 2 (obowiązującym przed 11 listopada 2005 r.), które nie zawierało słowa "bezpośrednio" w orzecznictwie przyjmowano jednolicie, że chodzi o ostatnie 10 lat sprzed złożenia wniosku, w którym to okresie wymagane było co najmniej 5 letnie podleganie ubezpieczeniu (por. powołany wyżej wyrok w sprawie I GSK 841/18).

Skarżąca nie podważyła ustaleń organu co do okresów podlegania przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że skarżąca nie spełniała warunków przyznania renty strukturalnej określonych w przepisach rozporządzenia i gdyby okoliczność ta była organowi znana w dacie wydawania decyzji, w sprawie zapadłoby inne rozstrzygnięcie. Przeprowadzone przez organ na podstawie art. 149 § 2 k.p.a. postępowanie wyjaśniające wykazało zatem, że w sprawie niniejszej zaistniała przyczyna wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:

1. 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo
2. 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Jednak w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (§ 2).

Prawidłowe jest stanowisko organu, że wobec upływu ponad 5 lat od doręczenia decyzji o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej, uchylenie tej decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mogło nastąpić (art. 146 § 1 k.p.a.).

Uzasadnione było zatem wydanie, zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a., decyzji stwierdzającej wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których organ nie uchylił tej decyzji.

Z przedstawionych powodów brak podstaw do uwzględnienia skargi. Nie sposób nie zauważyć, że podnosząc zarzuty do decyzji, a zwłaszcza restrykcyjnego stosowania przepisów przez organ, skarżąca pomija oczywisty fakt, że zataiła swoją pracę w USA, co spowodowało wystawienie błędnego zaświadczenia o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, a w konsekwencji wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).