Uzasadnienie
Przedmiotem skargi G. K. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ", "Zakład" lub "ZUS") z 8 grudnia 2020 r. nr [...] odmawiająca umorzenia należności.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Decyzją ZUS z 12 lipca 2019 r. nr 3/2019 przeniesiono na stronę odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego – Z. K. (męża skarżącej) z tytułu nieopłaconych składek.
Dnia 6 października 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołała się na bardzo trudną sytuację życiową, w tym finansową oraz zdrowotną.
Skarżąca jest spadkobiercą zmarłego w dniu 2 października 2016 r. męża Z. K., który prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą nie dopełnił obowiązku rozliczania oraz opłacania w terminach składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i z tego tytułu na dzień otwarcia spadku powstało zadłużenie w kwocie [...]zł. G. K. oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości około [...] zł netto miesięcznie. Przedstawiła również zestawienie stałych miesięcznych wydatków. Scharakteryzowała swój stan zdrowia, który określiła jako zły, choruje na nadciśnienie tętnicze, przemijające mózgowe napady niedokrwienne, przemijający niedowład kończyn prawych, aktualnie jest w stanie po udarze niedokrwiennym lewej półkuli mózgu. Ze względu na występujące schorzenia nie jest w stanie pracować nawet na obecnym stanowisku i korzysta z częstych zwolnień lekarskich, tym bardziej nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia.
Nieruchomość, w której zamieszkuje położona przy ul. [...] w Ł. jest obciążona wieloma hipotekami z tytułu zadłużenia jakie spowodował nieżyjący Z. K.. Kwota zadłużenia przewyższa wartość przedmiotowej nieruchomości. Podkreśliła, że konieczność opłacenia zaległych składek pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, które obecnie zwiększyły się w związku z pogorszeniem stanu zdrowia. Tym samym z uwagi na powyższe spełnia przesłanki z § 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy 1 Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
G. K. przedłożyła następujące dokumenty:
- - zaświadczenie o zarobkach wydane przez Starostwo Powiatowe w Ł. z 6 listopada 2019,
- - kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 24 grudnia 2018,
- - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej,
- - wydruk z KW [...] stan na 30 października 2020,
- - fakturę za gaz [...]
Decyzją z 8 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności wynikających z decyzji z 12 lipca 2019 roku o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym Z. K. w łącznej kwocie [...]zł. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia wnioskowanej należności opisanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie Dz. U. z 2021 r., poz. 423, dalej: u.s.u.s. Wyjaśnił również, że z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 i 3 u.s.u.s. nie wystąpiła gdyż ZUS wydał decyzję 12 lipca 2019 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego. Prowadzone postępowanie nie wykazało, by sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło również zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym i nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym oraz wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosiła strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Nie zachodzi także kryterium braku majątku. Strona uzyskuje dochód w wysokości umożliwiającej dokonywanie potrąceń. Ponadto G. K. jest właścicielką nieruchomości na której Zakład zabezpieczył siedem należności z tytułu składek. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie został dotychczas ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego należności przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest również podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W oparciu o powyższe, zdaniem ZUS, uznać należało, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić umorzenie skarżącej należności z tytułu składek.
Organ wskazał ponadto, że w sprawie brak było również możliwości wydania decyzji zgodnie z wnioskiem strony w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz.1365). Wskazał, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę np. w drodze układu ratalnego, pozbawiłaby stronę środków do życia.
Dalej organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. W kwestii przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, wyjaśnił, że ma ona zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Podkreślił, że skarżąca nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu z rynku pracy. Organ miał na uwadze problemy zdrowotne strony, lecz pomimo ich występowania G. K. uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, a nawet korzystając ze zwolnień lekarskich ma zapewnioną wypłatę świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Ponadto strona pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu. W związku z powyższym stan zdrowia skarżącej, w ocenie ZUS, nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności z tytułu składek.
Organ nadmieniał, że strona nie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej związanych z trudną sytuacją bytową. W sprawie nie było dotychczas wdrożone przymusowe dochodzenie należności, nie nastąpiło zatem definitywne stwierdzenie braku majątku z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, w ocenie Zakładu, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.
Pismem z 8 stycznia 2021 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję ZUS.
Strona podniosła, że zaskarżona decyzja:- narusza art. 28 ust. 1, 2, 3a i 3b u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niezasadne przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności wynikających z decyzji z 12 lipca 2019 r. w sytuacji w której materiał dowodowy zgromadzony w spranie wskazuje, że G. K. znajduje się w sytuacji uzasadniającej umorzenia należności, a fakt, ze należności nie były objęte przymusowym dochodzeniem nie może przemawiać w żaden sposób za tym, że podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne;
- - narusza § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niezasadne przyjęcie, iż nie ma podstawy do umorzenia należności wynikających z decyzji z 12 lipca 2019 r. na podstawie wymienionego rozporządzenia, w sytuacji w której materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że G. K. nie jest w stanie opłacić należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki;
- - narusza przepisy postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 8 kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i uznanie, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że po stronie G. K. występuje ubóstwo, bowiem nadal pozostaje ona osobą zatrudnioną a przedstawiona do akt sprawy dokumentacja medyczna nie stanowi dokumentu stwierdzającego całkowitą i orzeczoną na stałe niezdolność do pracy. Dodatkowo podnosiła, że aktualnie sprawuje opiekę nad chorym członkiem rodziny i nie ma możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Dnia 25 stycznia 2021 r. do sądu skarżąca złożyła pismo procesowe w którym powołała się na pogarszający się stan zdrowia i dołączyła dokumentację medyczną z której wynika, iż 10 stycznia 2021 r. przeszła kolejny udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu w płacie czołowym i ciemieniowym, skutkujący paraliżem prawej strony ciała oraz zaburzeniami mowy. Aktualnie wymaga ona w czynnościach życia codziennego pomocy osoby trzeciej gdyż stała się osobą niesamodzielną. Przebywa na oddziale rehabilitacyjnym bez określenia terminu jego opuszczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Wprawdzie nie wszystkie argumenty podniesione przez skarżącą są uzasadnione, tym niemniej sąd administracyjny zobowiązany jest do dokonania z urzędu kompleksowej kontroli zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem, niezależnie od wniosków i argumentów podnoszonych w skardze i przywołanej tam podstawy prawnej (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").
Należy również wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako: "k.p.a.").
Badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami p.p.s.a oraz k.p.a. jak i z normami prawa materialnego mającymi zastosowanie w sprawie, Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne określa art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić przede wszystkim w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w tej sytuacji precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; dalej jako: rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności).
Niewątpliwie słuszne jest stwierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami.
Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.
Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy i nie będzie sprzeczny z zasadami logiki i wnioskami płynącymi z doświadczenia życiowego. Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.
Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ orzekający w sprawie nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszył wspomniane art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W sprawie niniejszej zastrzeżenia Sądu dotyczą zastosowania przez organ przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wobec uzasadnienia faktycznego skarżonej decyzji i przedstawionej w nim argumentacji.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż skarżąca, wnosząc o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadniła trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Wskazała, że przeszła w 2018 r. udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu cierpi na nadciśnienie tętnicze, przemijające mózgowe napady niedokrwienne, przemijający niedowład kończyn prawych; na potwierdzenie stanu zdrowia złożyła dokumentacje medyczną. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł (netto) z którego w ramach egzekucji prowadzonej przez [...] Sądowego G. B. dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł. Otrzymuje nadto rentę rodzinną w kwocie [...]zł (netto). Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i koszt miesięcznego utrzymania G. K. wynosi kwotę około [...] zł. Strona zamieszkuje w budynku jednorodzinnym położonym w Ł. przy ul. [...], którego jest właścicielką. Nieruchomość posiada założoną KW [...] i z jej Działu IV można wyczytać, że na przedmiotowej nieruchomości Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne na łączną kwotę [...]zł.
Ponadto na nieruchomości dokonane są zabezpieczenia na rzecz Banku [...] SA w łącznej kwocie [...]zł, na rzecz [...] SA na kwotę [...]zł i na rzecz J. K. w kwocie [...]zł. W dziale III KW Prawa, roszczenia i ograniczenia widnieją wpisy o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przeciwko Zbigniewowi i G. K. na wniosek wierzycieli - osób fizycznych na łączną kwotę [...]zł, [...] im. [...] L. kwoty [...]zł, Spółki [...] sp. z o.o. w S. nie wykazano kwoty długu. Skarżąca przedstawiła wymagalne zobowiązania pieniężne: - z tytułu podatków za 2020 w kwocie [...]zł rata [...] zł, - z tytułu zaciągniętych kredytów przez męża skarżącej za okres 1996-2000 w kwocie [...]zł rata [...] zł, - u osób fizycznych w kwocie [...]zł. Już te wielkości mogą budzić wątpliwości co do tego, czy organ rzeczywiście wszechstronnie rozważył sytuację majątkową skarżącej, jako istotny element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji szczególne znaczenie w rozpatrywanej sprawie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz przesłanki wynikające z rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności, tj. przede wszystkim § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, na podstawie którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (tu spadkobiercy) ubezpieczonego, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, a następnie dokonania realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącej. Tego, zdaniem Sądu, w uzasadnieniu skarżonej decyzji zabrakło.
Zdaniem Sądu, organ nie dość rzetelnie uzasadnił zaprezentowane stanowisko, w szczególności nie wskazał, na czym opiera optymistyczną prognozę dotyczącą możliwości płatniczych skarżącej. Co do sugerowanej przez ZUS możliwości rozłożenia należności na raty wskazać należy, że na tle ustaleń organu o posiadanym przez skarżącą majątku i dochodach jest to sugestia nieuprawniona. Podkreślenia wymaga to, że samo wskazanie na możliwość ratalnego uregulowania należności należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania rzeczywistej możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości spłaty zadłużenia, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, zobowiązana uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę tego zadłużenia. To zaś nie zostało przez organ w żaden sposób uprawdopodobnione gdy się zważy na wzrost wydatków strony w następstwie jej stanu zdrowia.
Stanowiska tego nie uzasadnia fakt, że jak wylicza organ po uwzględnieniu kosztów utrzymania, pozostaje skarżącej do dyspozycji kwota 942,31 zł. i jest to kwota, która umożliwia regulowanie zadłużenia składkowego chociażby w minimalnych kwotach. Organ nie wziął jednak pod uwagę, istotnej dla uzasadnionych potrzeb skarżącej, jej stanu zdrowia który z uwagi na istniejące schorzenia jest niestabilny. Z przedstawionej Sądowi dokumentacji medycznej, w niecały miesiąc od doręczenia stronie zaskarżonej decyzji G. K. doznała kolejnego udaru niedokrwiennego lewej półkuli mózgu w płacie czołowym i ciemieniowym. Skutkiem tego zdarzenia chorobowego jest paraliż całej prawej strony ciała, zaburzenia mowy i konieczność w sprawach życia codziennego korzystanie z pomocy innych osób.
Należy więc ponieść, że w odniesieniu do sytuacji określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanej pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) ZUS po przytoczeniu treści wniosku i oświadczeń strony w tym zakresie poprzestał na stwierdzeniu, że strona nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu z rynku pracy, konkludując, że stan zdrowia skarżącej nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności z tytułu składek gdyż otrzymuje stały miesięczny dochód.
Sąd podziela stanowisko skarżącej, że zanegowanie przez organ wystąpienia ww. przesłanki umorzeniowej w tej sytuacji było nieprawidłowe i nie oparte na pełnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego.
Należy wskazać, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego złożyła stosowną dokumentację medyczną o leczeniu. W pismach procesowych podkreślała, że ma problemy zdrowotne i niestabilny stan zdrowia, który się pogarsza. Przy takich ustaleniach organu już logika i doświadczenie życiowe wskazują, że nierealnym jest, aby skarżąca mająca 59 lat mogła spłacić zadłużenie ZUS sięgające obecnie [...] zł oraz zobowiązania innych wierzycieli na kwotę ponad [...] zł. Podnoszony przez organ argument, że skarżąca reguluje dobrowolnie zobowiązania cywilnoprawne a zobowiązania wobec Zakładu nie są spłacane przez skarżącą nie zasługuje na aprobatę gdyż zobowiązania te są zaspakajane w drodze egzekucji komorniczej skierowanej do wynagrodzenia za pracę G. K..
Badając sytuację finansową strony organ wskazał również na majątek w postaci nieruchomości, co zdaniem ZUS uniemożliwia umorzenie należności z tytułu składek. Należy w tym miejscu jednak wyjaśnić, że nawet pobieżna analiza ww. prawa majątkowego wskazuje, iż jego wartość nie jest wystarczająca do spłaty zobowiązań zaciągniętych przez zmarłego męża skarżącej, jak również nie może stanowić przedmiotu obrotu, którego ewentualna sprzedaż mogłaby poprawić trudną sytuację finansową skarżącej. Zdaniem Sądu, Zakład nie zbadał zatem w sposób prawidłowy możliwości zarobkowych skarżącej oraz jej sytuacji majątkowej i nie odniósł ich do wielkości zadłużenia, nie ustalając tym samym chociażby hipotetycznych możliwości płatniczych skarżącej. Z oczywistych względów nierealne jest aby sama skarżąca była w stanie poprawić swoją sytuację materialną przez podjęcie dodatkowego zatrudnienia. W aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącej jej źródła dochodu mogą ulec istotnej zmianie i to na gorsze.
Wskazany wyżej brak wyjaśnienia i wszechstronnego rozważenia wielu istotnych kwestii stanowiących podstawy faktyczne rozstrzygnięcia oznacza naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne (niż dające podstawę do wznowienia postępowania) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie wadliwe ustalenie i rozważenie okoliczności faktycznych sprawy może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe zastosowanie przepisów może mieć miejsce tylko przy założeniu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej mogłyby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy. Za uchyleniem decyzji przemawia także wzgląd na brak należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego. Trafnie organ wskazuje, że nawet zaistnienie przesłanek umorzenia należności określonych w ustawie lub rozporządzeniu wykonawczym nie obliguje go do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.
W tym miejscu przypomnieć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Odmowa umorzenia należności, powodująca narastanie zadłużenia, zniechęca do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji, pogrąża w nieodwracalnym ubóstwie i bezradności oraz zmusza do korzystania z pomocy społecznej, co jak wskazano wyżej nie jest zgodne z interesem publicznym.
Jednocześnie – jak zasadnie wskazano w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 lutego 2019 r. V SA/Wa 1730/18 – "ZUS z samego faktu, że Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej nie można automatycznie wnioskować, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wszyscy bowiem obywatele, nawet znajdując się w skrajnym ubóstwie decydują się na korzystanie z takiej pomocy".
Mając na uwadze okoliczności sprawy w ocenie Sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien wziąć także pod uwagę, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS. W powyższym kontekście niezasadne jest oczekiwanie przez organ z wydaniem pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji do czasu aż zwróci się on o pomoc do opieki społecznej. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca dał organom orzekającym w tego typu sprawach szersze instrumentarium orzekania i poza jednoznacznym system oceny: "umorzyć – odmówić umorzenia", z art. 28 u.s.u.s. wynika, że umorzenia może nastąpić również w części – np. co do odsetek lub części należności. Pozwala to na znalezienie właściwego rozwiązania, dostosowanego do realiów konkretnej sprawy i umożliwiającego pogodzenie interesu publicznego z indywidualnym.
Zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wywody organu, mające być wyrazem wyważenia interesu społecznego i interesu skarżącego mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Warunki badanej sprawy, w tym niewątpliwie trudna sytuacjach skarżącej, wielkość istniejącego zadłużenia i wzgląd na interes publiczny, wymagają po stronie organu większej staranności przy wyborze rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny ograniczony w swych kompetencjach tylko do oceny legalności zaskarżonej decyzji nie może z oczywistych względów nakazać organowi wyboru takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż rolę odgrywają tu już pozaprawne czynniki – celowościowe, rzetelnościowe i gospodarnościowe. Aby decyzja uznaniowa była zgodna z prawem, postępowanie zmierzające do jej wydania musi spełnić wszystkie wymogi proceduralne, a wybór takiego, a nie innego rozstrzygnięcia musi być wyczerpująco uzasadniony. Zaskarżona decyzja z wyżej przedstawionych względów wymogom tym nie odpowiada, dlatego musi zostać uchylona.
Rozpatrując sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie zobowiązany do uwzględnienia stanowiska Sądu wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu. Przeprowadzając ponownie postępowania organ powinien jeszcze raz ustalić aktualną sytuację majątkową skarżącej. Organ zwróci również uwagę na złożone w postępowaniu sądowym dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącej i rokowań na przyszłość. W szczególności oceni materiał dowodowy sprawy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a wynik dokonanych ustaleń zawrze w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organ będzie miał przy tym na względzie, że odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 16 maja 2018 r., II SA/Gl 246/18).
Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.