Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. III SA/Lu 897/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził nieważność decyzji Komisji Kwalifikacyjnej powołanej przez Dyrektora Szpitala Neuropsychiatrycznego im. [...] w L. z dnia [...] 2013 r., Nr [...], w przedmiocie niezakwalifikowania do przystąpienia do specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej.
Niezgadzając się z powyższym wyrokiem pełnomocnik Szpitala złożył skargę kasacyjną, wnosząc jednocześnie o przyznanie Szpitalowi prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Do skargi kasacyjnej załączono wypełniony urzędowy formularz PPPr, w którym strona zakreśliła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, ponieważ działalność Szpitala w 2013 r. zamknęła się stratą w wysokości [..] zł. W dalszej części urzędowego formularza strona wykazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [..] a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł. Strona ujawniła, iż posiada dwa rachunki bankowe. Na pierwszym z nich stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku był ujemny i wynosił – [...] zł, na drugim był dodatni i wynosił [...].
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił Szpitalowi przyznania prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia pełnomocnik Szpitala wniósł w terminie ustawowym sprzeciw, w którym podniósł, że Szpital nie posiada dostatecznych środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Działalność Szpitala w 2013 r. zamknęła się stratą w wysokości [...] zł, natomiast bez znaczenia pozostaje fakt, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] zł. W ocenie strony nie ma znaczenia dla sprawy posiadanie na rachunku bankowym środków w kwocie [...] zł, bowiem na drugim rachunku stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku był ujemny i wynosił [...] zł. Pełnomocnik Szpitala wskazał również, że forma prowadzonej działalności znacznie ogranicza możliwość pozyskania środków finansowych, zaś wpływy z Narodowego Funduszu Zdrowia nie wystarczają na bieżące funkcjonowanie Szpitala.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd.
W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Należy równocześnie podkreślić, że powyższy przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego.
W ocenie Sądu strona nie spełniła przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Szpital Neuropsychiatryczny im. [...] w L. jest jednostką sektora finansów publicznych. W orzecznictwie przyjęto, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06, postanowienie NSA z 26 września 2012 r., II GZ 326/12, postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II GZ 211/13, postanowienie NSA z 13 listopada 2013 r., II GZ 648/13).
Biorąc udział w postępowaniu sądowym strona powinna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia jednostek sektora finansów publicznych od kosztów sądowych, zatem jednostki te obowiązane są przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków.
Ponadto, podkreślenia również wymaga, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego do kosztów sądowych należy zaliczyć jedynie koszt wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wynosi 100 zł.
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności stwierdzić należy, że za zwolnieniem strony od kosztów sądowych nie przemawiają również argumenty, iż Szpital poniósł stratę. Wpis od skargi kasacyjnej wynosi zaledwie 100 zł. Powyższe pozwala przyjąć, że mimo wskazanych trudności, Szpital jest w stanie uiścić należny wpis sądowy (w szczególności mając na uwadze stan środków zgromadzonych na rachunku bankowym).
W konkluzji należy stwierdzić, że wniosek Szpitala o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Z powyższych względów oraz na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, orzeczono jak w postanowieniu.