Uzasadnienie
Decyzją [...] z dnia 20 stycznia 2003 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. została przeniesiona na D. M. odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek, to jest jej męża, A. M., zmarłego 27 kwietnia 2002 r., w łącznej kwocie [...] zł do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Po wszczęciu egzekucji, D. M. wnioskiem z dnia 7 marca 2013 r. zwróciła się do ZUS II Oddział w Poznaniu o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 10 maja 2013 r. dwie decyzje po rozpatrzeniu powyższego wniosku. I. Decyzję Nr [...], odmawiającą umorzenia należności – 1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3, ust. 4 u.s.u.s., którą objął składki w części finansowanej przez płatnika składek, w tym:
- a) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek za okres: 09/2001r. - 04/2002r. - [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych od całości zadłużenia z tytułu składek naliczonych na dzień 27.04.2002r. (dzień otwarcia spadku) - [...]zł,
- b) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek za okres: 10/200lr. - 04/2002 r. - [...]zł, odsetek za zwłokę naliczonych od całości zadłużenia z tytułu składek naliczonych na dzień 27.04.2002r. (dzień otwarcia spadku) - [...]zł,
- c) należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek za okres: 09/2001r. - 04/2002r. - [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.04.2002r. (dzień otwarcia spadku) - [...]zł,
- 2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28ust. 3a, ust. 4 oraz art. 32 u.s.u.s., którą objął należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na własne ubezpieczenie, tj.
- a) ubezpieczenie społeczne za okres: 09/2001r. - 04/2002r., w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek -[...]zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.04.2002 r. (dzień otwarcia spadku) - [...] zł,
- b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 10/2001r. - 04/2002r., w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.04.2002 r. (dzień otwarcia spadku) - [...]zł,
- c) składek na Fundusz Pracy za okres: 09/2001r. - 04/2002r., w łącznej kwocie [...] zł. oraz
- II. decyzję Nr [...], na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 oraz art. 30 u.s.u.s. o umorzeniu postępowania o umorzenie składek, finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami składek na: ubezpieczenie społeczne za okres: 09/2001 r.-04/2002 r., w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres: 10/2001 r.-04/2002 r., w łącznej kwocie [...] zł, (punkt 1 decyzji); na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. o umorzeniu postępowania o umorzenie należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, na ubezpieczenie społeczne za okres: 09/2001 r.-04/2002 r., w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek – [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.04.2002 r. (dzień otwarcia spadku) – [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2001 – 04/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.04.2002 r. (dzień otwarcia spadku) – [...] zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych okres: 09/2001r. - 04/2002r. - w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 27.04.2002r. (dzień otwarcia spadku) - [...] zł (punkt 2 decyzji).
Na skutek wniosków strony o ponowne rozpatrzenie obu spraw, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 czerwca 2013 r., Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Nr [...] i tej decyzji dotyczy skarga rozpoznana w niniejszym postępowaniu sądowym.
W uzasadnieniu decyzji Nr [...], organ wyjaśnił między innymi, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek zawierających zarówno część finansowaną przez płatnika, jak i ubezpieczonych zobowiązany jest wydać decyzję merytoryczną zawierającą tyle rozstrzygnięć, ile podstaw prawnych do umorzenia ma zastosowanie w sprawie. Z uwagi na zakres regulacji art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Tekst jednolity Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sentencji decyzji Nr [...] jako pierwsze odmówił umorzenia składek w części finansowanej przez A. M. wraz z odsetkami za zwłokę, należnymi od składek w części finansowanej przez pracodawcę i ubezpieczonych. Oznacza to, że rozstrzygniecie obejmowało całość składek za osobę prowadzący działalność, część składek finansowaną ze środków płatnika za innych ubezpieczonych oraz odsetki za zwłokę od całości zadłużenia, w tym od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W drugiej części sentencji decyzji Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a ww. ustawy, tj. składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność, łącznie z naliczonymi od tych składek odsetkami za zwłokę.
W pozostałym zakresie konieczne było wydanie decyzji Nr [...] o umorzeniu postępowania ze względu na bezprzedmiotowość na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kpa. Adekwatnie do sentencji decyzji merytorycznej, sentencja decyzji Nr [...] składa się z dwóch części. W pierwszej z nich w związku z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w stosunku do składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (pracowników A. M.). Z kolei w drugiej części, w związku z zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 28 ust. 3a ww. ustawy, zostało umorzone postępowanie w stosunku do należności przypadających za pracowników A. M., a więc w zakresie należnych za ubezpieczonych składek, jak i przypadających od nich odsetek za zwłokę.
Następnie organ podał, że zgodnie z orzecznictwem przyjmuje się, że podstawę umorzenia postępowania odwoławczego stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1985r., SA/Wr 111/85, ONSA 1985, nr 1, poz. 21; OSP 1987, z. 1, poz. 23; niepublikowany wyrok NSA z dnia 25 października 1988 r., SA/Po 495/88). W myśl art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Ponieważ do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Tekst jednolity Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), a także do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie mają zastosowania przepisy art. 28 wyżej powołanej ustawy, dlatego postępowanie o ich umorzenie w oparciu o ww. przepisy, jest bezprzedmiotowe przez co należało orzec jak w decyzji.
W skardze na decyzję Nr [...] "w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji ZUS nr [...] z dnia 10 maja 2013 r." strona zarzuciła:
1/ naruszenie przepisów art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 28 pkt 3a i b) tejże ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365), poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji nieprzyjęcie, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległych należności z tytułu składek na rzecz ZUS objętych moim wnioskiem z dnia 7 marca 2013 r.,
2) naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 oraz 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia 28 czerwca 2013 r. i poprzedzającej ją decyzji nr [...] z dnia 10 maja 2013 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, wskazując m.in., że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję ZUS nr [...] z 10.05.2013 r. i to rozstrzygnięcie organ w całości podtrzymuje i powołuje się na argumentację faktyczną i prawną zawartą w jej uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innych powodów niż te, które w niej podano.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew twierdzeniom zarówno skarżącej (zawartym w tytule skargi) jak i organu (w odpowiedzi na skargę), zaskarżoną decyzją nie orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 10 maja 2013 r., Nr [...] lecz umorzone zostało postępowanie odwoławcze. Być może intencją organu ponownie rozpoznającego sprawę było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, lecz nie zostało to poprawnie wyrażone ani w treści rozstrzygnięcia (osnowie), ani w uzasadnieniu. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ uznaje wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy za bezzasadny, gdyż rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia 10 maja 2013 r. uważa za prawidłowe. W takim przypadku organ odwoławczy powinien zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Bezpodstawne było w tej sytuacji umorzenie postępowania odwoławczego jako bezprzedmiotowego. Przepis art. 138 § 1 pkt 3 kpa, zgodnie z którym postępowanie odwoławcze może być umorzone nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego przesłanek takiego umorzenia należy poszukiwać w art. 105 kpa.
Zgodnie z tym ostatnim przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania (§ 1) a ponadto organ może umorzyć postępowanie jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym (§ 2). Zatem organ odwoławczy zobowiązany był w okolicznościach tej konkretnej sprawy wskazać z czego wynikała jego zdaniem bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, czego nie uczynił.
Sąd również takiej bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego nie stwierdza. Nie wynika ona bowiem z samego faktu ewentualnej bezprzedmiotowości postępowania przed I instancją, (na co wskazuje lakoniczne sformułowanie zawarte w końcowej części uzasadnienia), skoro w postępowaniu odwoławczym kontrolowana jest ta właśnie decyzja.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe stanowisko sądu. Jednocześnie wyjaśnić należy, że z zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nr [...] wynika, że miały one dotyczyć należności, które w ocenie organu nie podlegają umorzeniu. O ile zgodzić się należy z wyrażonym przez organy stanowiskiem co do tego, że z art. 30 u.s.u.s, wprost wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, co oznacza wyłączenie możliwości umorzenia tego rodzaju należności (z tytułu składek ale już nie do innych należności, w tym do odsetek od składek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia czy dodatkowej opłaty) i oznacza bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie, o tyle brak jest podstaw do umorzenia postępowania w odniesieniu do należności, które podlegają umorzeniu ma podstawie art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. ale nie ma do nich zastosowania regulacja zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W tej sytuacji organ winien ograniczyć się do rozpatrzenia wniosku w zakresie tych należności na podstawie przepisów prawnych, które do przedmiotowych należności znajdują zastosowanie i dać temu odpowiedni wyraz w decyzji w przedmiocie umorzenia należności, wyjaśniając podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia. Niezrozumiałe jest natomiast stanowisko, że organ, rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek zawierających zarówno część finansowaną przez płatnika, jak i ubezpieczonych zobowiązany jest wydać decyzję merytoryczną zawierającą tyle rozstrzygnięć, ile podstaw prawnych do umorzenia ma zastosowanie w sprawie. Stwierdzenie przez organ braku podstaw do rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie zaległych należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – jakkolwiek trafne, winno skutkować po prostu odstąpieniem organu od rozpoznania wniosku o umorzenie w tym zakresie na podstawie powyższego przepisu, w odrębnej decyzji, rozpoznającej merytorycznie wniosek o umorzenie (tu była to decyzja 61/2013).
Nie było natomiast potrzeby, ani tym bardziej konieczności wydawania odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania w tym zakresie, jak uczynił to organ I instancji w punkcie 2 decyzji Nr [...].
W związku z powyższym zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja podlega uchyleniu jako wydana z naruszeniem art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).