Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 10 października 2018 r., sygn. akt III SA/Po 228/18

Uzasadnienie

Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., po rozpatrzeniu wniosku Z. N., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 83b pkt 1 oraz art. 123 w zw. z art. 28 ust. 1, art. 30 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "K.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie:

1. 1. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek) na:
2. - ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w wysokości 124 714,86 zł,
3. - ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r. i od maja 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 44 270,81 zł,
4. 2. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. na:
5. - ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w łącznej wysokości 282 767,51 (124 714,86 zł + 158 052,65 zł) z odsetkami w łącznej wysokości 542 557 zł (239 298 zł + 303 259 zł),
6. - ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r. i od maja 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 44 270,81 zł z odsetkami w wysokości 84 716 zł,
7. - Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 2001 r. do grudnia 2001 r. i od listopada 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 9 012,07 zł z odsetkami w wysokości 17 977 zł.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2018 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje.

W dniu 31 października 2017 r. strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek. Na dzień złożenia wniosku zadłużenie to wynosiło:

1. 1. na ubezpieczenia społeczne, w tym:
2. - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika składek) za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w wysokości 158 052,65 zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień 31 października 2017 r. w wysokości 303 259 zł;
3. - za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w wysokości 124 714,86 zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień 31 października 2017 r. w wysokości 239 298 zł;
4. - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w wysokości 19 597,56 zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień złożenia wniosku w wysokości 37 604 zł;
5. 2. na ubezpieczenie zdrowotne, w tym:
6. - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r., od maja 2002 r. do grudnia 2002 r., maj 2005 r., od stycznia 2014 r. do lutego 2016 r. w wysokości 3 643,97zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień 31 października 2017 r. w wysokości 6 973 zł;
7. - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r. i od maja 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 44 270,81 zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień 31 października 2017 r. w wysokości 84 716 zł;
8. 3. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w tym:
9. - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika) za okres od sierpnia 2001 r. do grudnia 2001 r., od listopada 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 9 012,07 zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień 31 października 2017 r. w wysokości 17 977 zł;
10. - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) za okres od sierpnia 2001 r. do grudnia 2001 r., od listopada 2002 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w wysokości 696,97 zł plus odsetki od powyższej zaległości naliczone na dzień 31 października 2017 r. w wysokości 1 390 zł.

Strona na dzień złożenia wniosku posiadała zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych należnych Dyrektorowi I Oddziału ZUS w P. Przesłanki umorzenia należności uregulowano w art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.

W związku z powyższym nie podlega umorzeniu zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za:

1. - na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w wysokości 124 714,86 zł,
2. - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r. i od maja 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 44 270,81 zł,

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek:

1. - ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2002 r. i za październik 2003 r. w łącznej wysokości 282 767,51 (124 714,86 zł + 158 052,65 zł) z odsetkami w łącznej wysokości 542 557 zł (239 298 zł + 303 259 zł),
2. - ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r. i od maja 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 44 270,81 zł z odsetkami w wysokości 84 716 zł,
3. - Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 2001 r. do grudnia 2001 r. i od listopada 2002 r. do grudnia 2002 r. w wysokości 9 012,07 zł z odsetkami w wysokości 17 977 zł.

Na podstawie art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych u.s.u.s. stosuje się przepisy K.p.a. Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 [tzn. żądanie wszczęcia postępowania] z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postępowanie o odmowie wszczęcia postępowania.

W skardze na decyzję z [...] lutego 2018 r. strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to art. 11 w zw. z art. 107 K.p.a. przez zdawkowe uzasadnienie decyzji. Organ nie odniósł się do podniesionej przez skarżącego argumentacji ani nie przedstawił motywów swego rozstrzygnięcia.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r., poz. 615);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.

Także zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zatem również w tym zakresie prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu.

W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje zatem możliwości ich umarzania. Nie ma więc podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Odmowa wszczęcia postępowania w tym zakresie była zatem zgodna z prawem.

Wniosek w pozostałym zakresie rozpatrzono decyzją organu z [...] stycznia 2018 r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...], zaskarżoną w sprawie o sygn. akt III SA/Po 227/18. Decyzje te nieprawomocnym wyrokiem z 10 października 2018 r. uchylono, stąd organ ponownie rozpatrzy sprawę w tym zakresie.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.