Uzasadnienie
W dniu 29 lipca 2008 roku J. T. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], Inspektorat w [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę.
W dniu 27 listopada 2008 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wydał decyzję o Nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 114.530,83zł. Zakład wskazał w uzasadnieniu, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998r - o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu nie stwierdzono również szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia na podstawie art.28 ust.3 a cytowanej ustawy. Powyższe ustalenia organ oparł na podstawie dołączonych do akt dokumentów.
Dalej organ dowodził, iż J. T. prowadzi nadal działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych i osiąga dochód 1.684,oo brutto zł miesięcznie, a gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, która nie jest osobą zatrudnioną. Organ uznał za wiarygodny poziom wydatków określonych w oświadczeniu o stanie majątkowym i tym samym przyjął, iż dochody rodziny pozwalają na zapewnienie skromnego utrzymania nawet w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
J. T., zgodnie z pouczeniem złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż od 1999r ZUS nie informował go o zaleganiu ze składkami na ubezpieczenie, a on sam błędnie przypuszczał, że posiada odpowiedni staż pracy i nie jest zobowiązany uiszczać składek. Jednocześnie podkreślił, iż od roku 1999 nie korzystał z żadnych świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego. Znajduje się obecnie w takiej sytuacji materialnej, że nie jest w stanie zapłacić zaległych składek, jest osobą schorowana, cierpiącą na poważne schorzenie kręgosłupa. Wprawdzie formalnie nadal prowadzi działalność gospodarczą, niemniej nie ma żadnych zleceń, a leczenie choroby jest kosztowne i zmuszony jest korzystać z pomocy finansowej rodziny. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. T. dołączył kartę informacyjną leczenia szpitalnego.
Decyzją z dnia 03.02.2009r o Nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję podjętą przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. Wskazał, iż przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił wszystkie przewidziane cyt. przepisem wypadki nieściągalności i uznał, iż nie zachodzi żadna z występujących w nim przesłanek. Dalej organ dowodził, iż zgodnie z treścią art.28 ust.3 a należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ przywołał w tym zakresie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, który stanowi, że istnieje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Zdaniem organu nie wystąpiły w sprawie okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zadłużenie należy umorzyć na podstawie art.28 ust.3a ustawy, jak również, iż sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest tego rodzaju, iż wyczerpałaby przesłanki zawarte w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Nadto organ uznał, iż zobowiązany jest przedsiębiorcą zagrożonym w rozumieniu art.28 ust 3a cyt. wyżej ustawy, w związku z czym organ umorzenie zadłużenia uznał za niedopuszczalne.
J. T. skorzystał z prawa zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu. W skardze podniósł, iż nie opłacanie składek było skutkiem błędu, popartego brakiem przez 10 lat reakcji organu na pismo skarżącego z roku 1999 o zaprzestaniu ich opłacania. Skarżący wskazał również, iż przez 10 lat nie otrzymywał z ZUS żadnych wezwań do zapłaty czy też do złożenia comiesięcznych dokumentów rozliczeniowych. Obecnie z uwagi na zaawansowaną chorobę nowotworową ubiega się o przyznanie renty, a zdaniem lekarzy nie ma żadnych możliwości powrotu do zawodu i kontynuowania pracy zarobkowej. Stan jego zdrowia uniemożliwia mu samodzielną egzystencję, a umowa kredytu, o której istnieniu wspomina organ w obu decyzjach jest ubezpieczona między innymi na wypadek choroby kredytobiorcy. Zarzucił organowi nie wyjaśnienie przyczyn, dla których ZUS przez 10 lat nie informował go o konieczności uiszczenia składek i nie podejmował żadnych kroków celem ich wyegzekwowania.
Zdaniem Skarżącego rozpatrzenie tej okoliczności ma istotne znaczenie w sprawie, a organ II instancji pomimo sygnalizowania tej kwestii już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie odniósł się do niej w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie treścią art.1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 §2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w §1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z treścią art.3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art.145 § 1 p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach,
- 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności.
Przepis art.83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998 r- O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2007 r, Nr 11,poz.74 ze zm) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust.2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art.83 ust.4 cyt. ustawy o s.u.s jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r,IIGSK 691/08,niepubl.I powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r, II GSK 340/06).
Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ -Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art.73 ust.1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie §2 ust.2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008r w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28,poz.164).
W zaskarżonej decyzji z dnia 03.02.2009r jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 27.11.2008r, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych); wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję.
Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art.156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.
/-/M.Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ M.Kosewska
T.M.d