Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 27 marca 2024 r. po rozpatrzenia zażalenia M. R., na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a. oraz art. 18, art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.) - dalej: u.p.e.a., art. 28 w zw. z z art. 24 ust. 2 oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. uchylił w całości zaskarżone postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w P. z 25 stycznia 2023 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 458,90 zł powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi zobowiązanego (dłużnika) jako adresatowi przedmiotowego rozstrzygnięcia oraz Dyrektorowi I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń w P. jako organowi egzekucyjnemu.
Dyrektor I Oddziału ZUS jako organ egzekucyjny uprzednio wydał w I instancji, na podstawie art. 64e u.p.e.a. zaskarżone przez dłużnika postanowienie z 25 stycznia 2023 r. nr [...] odmawiające M. R. umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 458,90 zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych: [...]
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] 26 kwietnia 2024 r. wniósł jako wierzyciel skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z 27 marca 2024 r., żądając jego uchylenia.
W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić.
Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: P.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.
W ocenie Sądu w sytuacji, gdy Dyrektor danego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny w I instancji, nie może równocześnie skutecznie wnieść skargi do sądu administracyjnego na postanowienie właściwego dyrektora Izby Administracji Skarbowej, działającego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego jako organ odwoławczy w stosunku do dyrektora będącego organem egzekucyjnym (patrz: postanowienia NSA z dnia, 16 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 680/09, 26 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1070/10, 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I GSK 2032/19 i 16 grudnia 2021 r. sygn. akt III FSK 4835/21, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie Dyrektor I Oddziału ZUS w P. jako organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela, wydał w I instancji postanowienie z 25 stycznia 2024 r. odmawiające zobowiązanemu M. R. umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 458,90 zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W wyniku rozpoznania zażalenia zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej, działając w II instancji jako organ odwoławczy, postanowieniem z 27 marca 2024 r. uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zatem jednocześnie wierzycielem należności mu przysługujących i organem egzekucyjnym działającym poprzez Dyrektora I Oddziału ZUS w P.. Zakład będąc wyposażony w środki prawne organu administracji państwowej upoważnia pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej (dyrektorów) do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania rozstrzygnięć administracyjnych. Z uwagi na powyższe, w niniejszej sprawie zachodzi tożsamość podmiotów - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Dyrektora I Oddziału ZUS w P. działającego jako organ egzekucyjny na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. Dodać należy, że dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby administracji skarbowej. Wynika to z art. 83c ust. 1 u.s.u.s.
Aprobując wyżej powołane stanowisko judykatury przyznanie legitymacji skargowej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (działającemu przez organ - Dyrektora I Oddziału ZUS w P.) byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 K.p.a., którą w postępowaniu egzekucyjnym (patrz: art. 18 u.p.e.a.), należy odnosić tylko do spraw kończących się postanowieniem, na które przysługuje zażalenie. Taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Analogicznie jak w postępowaniu administracyjnym, również w postępowaniu egzekucyjnym istota tej zasady polega na zapewnieniu możliwości dwukrotnego rozpatrzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia takiej sprawy (por. postanowienie NSA z 20 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 481/20, dostępne j.w.).
Zakład (właściwy oddział ZUS) jako wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym nie ma zatem interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 P.p.s.a. i nie może skutecznie wnieść skargi na postanowienie, które zostało wydane na skutek rozpoznania zażalenia zobowiązanego na postanowienie wydane przez dyrektora tego oddziału ZUS, który wcześniej orzekał w sprawie w I instancji jako organ egzekucyjny (art. 64e § 1 u.p.e.a.). Wniesiona skarga jest zatem niedopuszczalna i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. należało ją odrzucić. Stąd orzeczono, jak w sentencji.