Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy uznając, że nie wykazali oni braku możliwości uiszczenia jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też braku możliwości wygospodarowania środków na pokrycie pełnych koszty postępowania związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nich skargi. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy prowadziłoby do ochrony majątku skarżących przed przeznaczeniem go na koszty postępowania, a tym samym do naruszenia zasady równoważności w traktowaniu powinności finansowych.
Pismem z dnia [...] r. skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc m.in., że każda apteka jest zobowiązana do zapewnienia pacjentom pełnego asortymentu leków, co w praktyce oznacza nieustanną konieczność dokupywania leków, ponadto konieczne jest zapewnienie w asortymencie apteki tańszych zamienników leków. Taka sytuacja powoduje wzrost stanu towaru, który w obliczeniach do PIT-36 jest dochodem, podczas gdy w rzeczywistości na skutek przesuniętych terminów płatności za dostawę towaru do apteki, stanowi on ciągle własność hurtowni a nie dochód apteki. Zdaniem wnioskodawców ujawnili oni w postępowaniu cały swój dochód.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.
Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy.
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe.
Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego (adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.
Podnieść należy, że wnioskodawcy wskazali, iż do ich jedynego rachunku bankowego została skierowana egzekucja sądowa oraz administracyjna. Według oświadczenia strony skarżącej egzekucję skierowano do czynnego rachunku bankowego i jest ona skuteczna. W ramach egzekucji sądowej na rachunek komornika sądowego w okresie od czerwca do sierpnia 2011 roku przekazywano do 15.000zł. W ramach egzekucji administracyjnej w miesiącu sierpniu i wrześniu 2011 roku dokonano potrącenia w łącznej wysokości 12.000zł.
Ponadto zainteresowani przedłożyli jedynie kserokopie załączników PIT/B sporządzone dla x i y. Wyjaśniono przy tym, że udział x wynosi 0% i z tego powodu nie składa on informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej. Skarżący oświadczyli, że z pobiera emeryturę w wysokości 903zł.
Trzeba również zauważyć, że zainteresowani nie przedłożyli historii rachunków bankowych oraz nie udokumentowali wysokości wyegzekwowanych kwot. Jednak z akt sprawy wynika, że przychód pięcioosobowej rodziny w 2011 roku, tylko z jednego źródła przychodu, wyniósł średnio miesięcznie 82.691 zł. Pogląd, że przychód na wskazanym poziomie jest wystarczający dla poniesienia kosztów postępowania takich, jak w niniejszej sprawie, znajduje poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie NSA z dnia 24 października 2011 roku, sygn. akt II FZ 550/11).
W tych okolicznościach nie można przyjąć, iż wnioskodawcy wykazali brak możliwości uiszczenia jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też brak możliwości wygospodarowania środków na pokrycie pełnych koszty postępowania związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nich skargi. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy prowadziłoby do ochrony majątku skarżących przed przeznaczeniem go na koszty postępowania, a tym samym do naruszenia zasady równoważności w traktowaniu powinności finansowych. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.