Uzasadnienie
P. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą mu – na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej jako ustawa COVID-19) oraz art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako u.s.u.s.) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.
We wniosku RDZ skarżący wnioskował o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek jako płatnik składek, który zgłasza do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) i nie złożył oświadczenia o wysokości osiągniętego przychodu.
Z analizy dokumentacji ubezpieczeniowej na koncie płatnika składek prowadzonym w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że skarżący składa dokumenty rozliczeniowe jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie, a zatem we wniosku należało złożyć oświadczenie dotyczące wysokości osiągniętego przychodu.
W związku z powyższym skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.
W skardze do WSA w Poznaniu strona – reprezentowana przez pełnomocnika - wniosła o uchylenie decyzji zarzucając naruszenie
- - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa
- - art. 10 § 1 kpa
- - art. 31 zp ust. 2 pkt. 2 ustawy COVID-19.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia [...] maja 2021 r. pełnomocnik skarżącego podniósł m. in., że w dniu [...] maja 2020 r. był on definiowany jako płatnik składek wskazany w art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
W niniejszym przypadku organ przyjął, że skarżący nie złożył oświadczenia o wysokości osiągniętego przychodu. Uznał zatem, że skarżącemu nie przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania składek.
W myśl art. 31 zo. ustawy COVID-19 prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek przysługuje osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotom zatrudniającym nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownym oraz spółdzielniom socjalnym.
Podkreślić przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
Należało to podkreślić, ponieważ o uchyleniu decyzji Zakładu przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, lex nr 3162873).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, lex nr 3162873).
W przedmiotowym wniosku skarżący stwierdził, że zwraca się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie).
Organ wskazał natomiast w uzasadnieniu swojej decyzji, że zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.
Zdaniem organu z analizy dokumentacji ubezpieczeniowej na koncie płatnika składek prowadzonym w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że skarżący składa dokumenty rozliczeniowe jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie, a zatem we wniosku należało złożyć oświadczenie dotyczące wysokości osiągniętego przychodu.
Skarżący wyjaśnił w skardze, że [...] kwietnia 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie go z obowiązku płacenia należności składkowych za marzec 2020 r. W tym wniosku podał on wysokość osiągniętego przychodu.
Ponieważ zdaniem skarżącego w dniu [...] kwietnia 2020 r. zatrudnił on pracownika – D. L., to [...] maja 2020 r. złożył on kolejny wniosek o zwolnienie go z obowiązku płacenia składek za kwiecień i maj 2020 r. - jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki na ubezpieczenie za siebie jak i za zgłoszonego pracownika. Z tego powodu nie podawał on wysokości swojego przychodu.
Organ odniósł się do tej kwestii dopiero w odpowiedzi na skargę, stwierdzając, że na dzień [...] lutego 2020 r. skarżący nie zatrudniał pracowników. [...] kwietnia 2020 r. zatrudnił on D. L. z kodem 011000 jednak raporty RCA za kwiecień i maj 2020 r. są zerowe.
Zdaniem Sądu w takiej sytuacji, skoro organ uważał, że skarżący składa dokumenty rozliczeniowe jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie, i należało wobec tego we wniosku złożyć oświadczenie dotyczące wysokości osiągniętego przychodu, to organ winien zawiadomić o tym skarżącego i wezwać do dokonania tej czynności.
Norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, lex nr 3162873).
Tym samym, w ocenienie Sądu, doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. przez organ. Wbrew bowiem nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał jej do dokonania dodatkowych czynności (złożenia oświadczenia o wysokości osiągniętego przychodu), które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej.
W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować skarżącego, że bez dokonania dodatkowych czynności jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jego wniosku.
Organ powinien był o to zadbać. Organ winien zweryfikować, czy wniosek jest kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Na skutek takiego działania organu doszło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.
Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, z dnia 11 lutego 2021r. sygn.. akt I SA/Sz 864/20, dostępne w bazie CBOSA).
Tymczasem z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że organ przed wydaniem decyzji odmownej ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wyjaśnił jej przesłanek (takich jak wymóg złożenia oświadczenia o przychodzie), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego.
Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że niezłożenie oświadczenia o wysokości przychodu wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za kwiecień i maj 2020 r. (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, lex nr 3162873).
Reasumując, wskazać należy, że ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję, rozważając czy zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postanowiono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 pkt 1 ppkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018.265).