Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. orzekł na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 20 stycznia 2009 r. D.B. w sprawie umorzenia należności, o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej składek na ubezpieczenia społeczne za okres [....], składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] składek na Fundusz Pracy za okres [...] odsetek od nieopłaconych składek ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu orzeczenia organ rentowy wskazał, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera szczegółowy i zamknięty katalog sytuacji (przesłanek), których wystąpienie warunkuje możliwość rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.
Przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art.28 ust.2 i 3 ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto zgodnie z art.28 ust.3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu. umożliwiającego opłacenie należności.
Zdaniem ZUS nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie.
Zdaniem organu rentowego dotychczasowe rozstrzygnięcie było zgodne z prawem, a nadto ponowna analiza materiału dowodowego nie dała postaw do stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie na podstawie art.28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy uznał za wiarygodny poziom miesięcznych wydatków wynikający ze zebranych w toku postępowania dowodów. Poziom dochodów pozwala na zaspokojenie potrzeb życiowych w jedynie podstawowym stopniu.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję złożyła strona, zarzucając naruszenie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną jego wykładnię oraz art. 77 § 1, 2 i 4 K.p.a.. oraz § 3 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wcześniejszą argumentacje, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ.
Przepis art. 83 ust.
4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164).
W zaskarżonej decyzji z dnia [....] r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia [...]., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punktach: II i III sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 oraz art. 152 p.p.s.a.
/-/ Sz. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Lorych-Olszanowska
T.M.d