Uzasadnienie
Zastępca Kierownika Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., działając z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 21 stycznia 2009 roku, adresowaną do K. P., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2575,54. Wydając decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego organ przyjął, iż opłacanie przez zobowiązaną powstałej zaległości w formie układu ratalnego nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, uznano też, iż zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o fakcie pozostawania osobą chorą. Likwidacja działalności gospodarczej nie nastąpiła w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności.
Zgodnie z pouczeniem K. P. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreśliła, iż choruje przewlekle, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ignoruje jej prawa i odmawia jej umorzenia zaległości. Zastrzegła, iż z uwagi na pobieranie już części jej emerytury nie będzie pobierała jej pozostałości, bowiem jest ona zbyt niska.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją wydaną w dniu 23 kwietnia 2009 roku, nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Podtrzymano w niej argumenty zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, jednocześnie podkreślono, iż art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości.
K. P. skorzystała z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wskazała, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych całkowicie pozbawił ją emerytury oraz środków do życia, uznała za pozbawione podstaw twierdzenia ZUS, że w pierwszej kolejności winna spłacać zaległości wobec ZUS, a potem inne pożyczki. Podkreśliła, iż egzekucje należności rozpoczęto zanim mogła wypowiedzieć się w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu stanowiska powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz podkreślono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działał w zakresie uznania administracyjnego, dlatego nie miał obowiązku umorzyć zaległych należności nawet wówczas, gdyby dłużnik wykazał przesłanki warunkujące takie rozstrzygnięcie. Natomiast Prezes ZUS rozstrzygając sporną sprawę miał na względzie interes społeczny i słuszny interes strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 §2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w §1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
- 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach,
- 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności.
Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998 r. – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o s. u. s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06).
Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s. u. s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164).
W zaskarżonej decyzji z dnia 23 kwietnia 2009 roku jako organ wydający decyzję w nagłówku wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 21 stycznia 2009 roku, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), także sformułowanie sentencji wskazuje na wydanie jej przez Prezesa ZUS. Także w odpowiedzi na skargę wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję, choć jako organ skarżony wskazano Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a, a o kosztach orzekł na podstawie art. 205 § 1 tejże ustawy.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.
/-/M. Ławniczak /-/T. M. Geremek /-/B. Koś