Uzasadnienie
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 12 lipca 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P odmówił M R – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) - umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za okres generalnie od 09/2009 do 02/2011 wraz z odsetkami.
Badając możliwość umorzenia organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Decyzję wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Zastępca Dyrektora I Oddziału ZUS w P H P. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę M D oraz Zastępcę Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji zdrowotnej i materialnej (brak zdolności do pracy, niskie dochody, leczenie psychiatryczne).
Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P decyzją z dnia 19 września 2011r. utrzymał w mocy decyzję I instancji.
Organ odwoławczy ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i za organem I instancji podał, iż nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowego zadłużenia.
Decyzję wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor I Oddziału ZUS w P M N. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę I K oraz Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. Skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona, podnosząc argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji.
Pismem z dnia 20.03.2012 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił zarzuty skargi, zarzucając organowi m. in. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania – art. 24 § 1 pkt. 5 kpa w zw. z art. 140 kpa i art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez branie czynnego udziału pracowników organu w wydaniu zaskarżonej decyzji, mimo, że brali oni w tej sprawie udział w niższej instancji w czynnościach procesowych i wydaniu decyzji objętej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie. Obie decyzje wydane w sprawie zostały podpisane przez W K, a ponadto I K (podpisana pod decyzją z 19.09.2011 r.) i M D (podpisana pod decyzją z 12.07.2011 r.) brały udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie każdej z tych decyzji.
W odpowiedzi ZUS pismem z dnia 18.04.2012 r. podtrzymał wniosek o oddalenie skargi. Za osoby wydające przedmiotowe decyzje uznane zostały wyłącznie H P i M N, a pozostałe podpisane osoby jedynie brały udział w technicznym przygotowaniu tych orzeczeń. Nie są to pracownicy ZUS umocowani do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa ZUS.
W piśmie z dnia 20.06.2012 r. pełnomocnik skarżącej podkreślił, że osoby podpisujące odpowiednie dokumenty procesowe muszą zostać uznane za osoby biorące udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Podpis pod decyzją oznacza też branie udziału w jej wydaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na jej uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie organ był zobowiązany do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w celu jednoznacznego ustalenia, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia należności wobec ZUS wymienione w art. 28 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Decyzję z dnia 12 lipca 2011 r. wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Zastępca Dyrektora I Oddziału ZUS w P H P. Została ona ponadto podpisana przez specjalistę M D oraz Zastępcę Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. Natomiast zaskarżoną decyzję z dnia 19 września 2011 r. wydała – działająca z upoważnienia Prezesa ZUS – Dyrektor I Oddziału ZUS w P M N. Została ona podpisana również przez specjalistę I K oraz Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów W K. Sąd po przeanalizowaniu akt sprawy uznał za zasadny zarzut strony skarżącej dotyczący naruszenia prawa procesowego, dającego podstawę do wznowienia postępowania – art. 24 § 3 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt. 3 kpa. Zgodnie bowiem z art. 24 § 3 kpa bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie, na żądnie strony lub z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1 art. 24 kpa, mogących wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.
Nie jest przy tym konieczne uprawdopodobnienie, że pracownik będzie stronniczy w załatwieniu sprawy ze względu na daną okoliczność, lecz wystarczy, że okoliczność ta powoduje powstanie wątpliwości co do jego bezstronności.
Zgodnie z poglądami orzecznictwa i doktryny powodem wyłącznie pracownika mogą być również wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowania art. 24 § 1 kpa (zob. m. in. A. Wróbel, komentarz do art. 24 kpa, lex 26/2010; wyrok NSA z dnia 25.04.2012 r., sygn. II GSK 431/11, baza orzeczeń NSA). Fakt wydania przez pracownika decyzji w I instancji może stanowić samodzielną podstawę z art. 24 §3 kpa do jego wyłączenia w postępowaniu z art. 127 § 3 kpa, gdyż oznacza to, że wskutek wydania decyzji dotychczasowej jego bezstronność może być wątpliwa przy uczestniczeniu przy wydaniu decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis art. 24 § 3 kpa ma prowadzić do uniknięcia sytuacji, w której pracownik biorący udział w czynnościach postępowania administracyjnego i mający przez to wyrobiony pogląd (na stan faktyczny lub sposób rozstrzygnięcia sprawy) byłby zdeterminowany przez swoje wcześniejsze doświadczenie związane z udziałem w tym postępowaniu.
Prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest generalnie wyjątkiem od klasycznego dwuinstancyjnego postępowania odwoławczego. Postępowanie takie jest zbliżone do postępowania odwoławczego (za wyjątkiem zasady dewolutywności), wobec czego należy również brać pod uwagę istnienie przesłanki wyłączenia pracownika wskazanej w art. 24 §1 pkt. 5 kpa (zob. uchwała NSA z 22.02.2007 r., II GPS 2/2206, ONSAiWSA 2007/5/202). Z tego względu bezpośredni przełożony pracownika wydającego decyzję w pierwszej instancji jest zobowiązany do wyłączenia go od udziału w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż okoliczność ta mogłaby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.
W niniejszej sprawie w wydaniu decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją brał udział ten sam pracownik organu – W K. Jego podpis widnieje pod obiema decyzjami, co oznacza że brał udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie obu orzeczeń. Sam organ w piśmie z dnia 4.7.2012 r. wskazał, iż W K m. in. akceptował pod względem poprawności redakcyjnej projekty decyzji z 12.07.2011 r. i z 19.09.2011 r. – jako przełożony pracowników opracowujących projekty (k. 183 akt sadowych), co jest wystarczającą podstawą do uznania, że brał on udział w wydaniu obu decyzji, mając realny wpływ na ich ostateczne rozstrzygniecie i uzasadnienie.
Ze względu na naruszenie przepisów prawa (art. 24 §3 kpa i art. 145 § 1 pkt. 3 kpa) dające podstawę do wznowienia postępowania Sąd orzekł w pkt. I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tego aktu prawnego, a o zwrocie kosztów adwokatowi z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 205 § 2 ustawy w zw. z §19 i 18 pkt 1 ppkt1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).