Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 lutego 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1964 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu umorzył postępowanie w sprawie z wniosku A. R. o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, tj. odsetek w kwocie [...] zł od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 06/1999-08/1999, 03/2000-12/2000 w kwocie [...] zł (odsetki naliczone na dzień wpływu wniosku, tj. 4 grudnia 2012 r.).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 4 grudnia 2012 r. wpłynął wniosek A. R. o umorzenie odsetek, który w odniesieniu do zaległości z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za okres 01/2001, 03/2001-12/2001 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2001-12/2001, objętych decyzją nr [...] i nr [...] z dnia 19 listopada 2012 r. zostanie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. W pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do zaległości z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/1999 do 12/2000 pismo zostało potraktowane jako nowy wniosek, który stanowi przedmiot niniejszej decyzji.
Na podstawie posiadanej na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 r. dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej Zakład ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieuregulowanych składek na łączną kwotę [...] zł. Ponadto Zakład ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych, które wynoszą [...] zł. Jednocześnie Zakład ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego za okres wskazany we wniosku strony, tj. na ubezpieczenia społeczne:
- - za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) za okres 06/1999-08/1999, 03/2000-12/2000 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 roku w kwocie [...] zł;
- - za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika składek) za okres 07/1999-08/1999, 06/2000 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 roku w kwocie [...] zł;
- - za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za okres 07/1999-08/1999 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 roku w kwocie [...] zł.
Następnie organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład, w uzasadnionych przypadkach, umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Mając na uwadze treść powyższego przepisu, Zakład stwierdził, że nie znajduje on zastosowania w odniesieniu do zadłużenia za okres 06/1999-08/1999, 03/2000-12/2000 z tytułu odsetek od nieopłaconych składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek, tj. na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł, a zatem wskazane należności nie mogą być umorzone na jego podstawie.
W związku z powyższym – na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. – Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wnioskiem strony z dnia 4 grudnia 2012 r. w zakresie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikiem składek.
Wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 6 lutego 2013 r. nr [...], podtrzymując w pełni poczynione w niej ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.
A. R. złożył skargę na powyższą decyzję.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przyjęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2 powyższego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach określonych w ust. 3, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m. in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne - stosownie do art. 32 u.s.u.s. Natomiast w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29.
Należy wskazać, że w przypadku osób będących jednocześnie płatnikami składek rozróżnia się należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (osoby prowadzące działalność gospodarczą – "za siebie") oraz za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek ("za pracowników"). Te pierwsze – w świetle wyżej powołanej regulacji mogą podlegać umorzeniu zarówno na podstawie art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Natomiast te drugie mogą być umarzane jedynie na podstawie art. 28 ust. 1 -3 u.s.u.s. (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma bowiem zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia) i tylko w części finansowanej przez płatnika składek. Możliwość umorzenia tego rodzaju należności w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek jest bowiem wyłączona z mocy powołanego art. 30 u.s.u.s.
Z kolei odsetki od składek – zarówno za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, jak i za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek i to również w części finansowanej przez tychże ubezpieczonych także podlegają umorzeniu, z tym że tak jak w przypadku samych składek odsetki od składek za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek podlegają umorzeniu zarówno na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast odsetki od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek – wyłącznie na podstawie art. 28 ust. 1 -3 u.s.u.s. Wyłączenie możliwości stosowania ulgi w postaci umorzenia wynikające z art. 30 u.s.u.s. dotyczy bowiem tylko "składek" finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, a więc nie odnosi się do innych "należności z tytułu składek", w tym odsetek od składek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia czy dodatkowej opłaty.
Taka wykładnia powołanego przepisu jest zgodnie przyjmowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, Lex nr 470078, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 679/08, Lex nr 484061).
Takie stanowisko przyjął również organ administracyjny w decyzji z dnia 6 lutego 2013 r., nr [...] (utrzymanej w mocy decyzją z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...]), rozpoznając merytorycznie wniosek skarżącego o umorzenie odsetek m.in. od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek i to na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. (choć w sentencji decyzji wskazano art. 28 ust. 1-3b u.s.u.s., co jednak w świetle uzasadnienia decyzji należy potraktować jako oczywistą omyłkę). Jednocześnie jednak decyzją nr [...] z dnia 6 lutego 2013 r. (utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...]) organ umorzył postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego o umorzenie odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek, stwierdzając że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania do wskazanych odsetek i tym samym nie może być podstawą rozpoznania wniosku o ich umorzenie.
Rozstrzygnięcie to, będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, jest w ocenie Sądu nieprawidłowe i jako takie podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Stwierdzenie przez organ braku podstaw do rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie odsetek w części dotyczącej odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – jakkolwiek trafne, winno skutkować po prostu odstąpieniem organu od rozpoznania wniosku o umorzenie w tym zakresie na podstawie powyższego przepisu, co organ zresztą uczynił w odrębnej decyzji. Nie było natomiast potrzeby, ani tym bardziej konieczności wydawania odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania w tym zakresie, jak uczynił to organ w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, zwłaszcza że skarżący w ogóle nie wskazywał przepisów prawa, na podstawie których miał być rozpoznany jego wniosek, w szczególności zaś nie wnosił o rozpatrzenie tego wniosku w zakresie dotyczącym odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Brak było zatem podstaw do wyodrębniania osobnego postępowania dla oceny wniosku skarżącego w tym zakresie i to na podstawie regulacji, która nie znajdowała do niego w tej części zastosowania. Obowiązkiem organu było po prostu rozpatrzenie – w jednym postępowaniu – wniosku skarżącego na podstawie przepisów, które znajdowały zastosowanie do należności objętych tym wnioskiem ze stosownym wyjaśnieniem podstawy faktycznej i prawnej decyzji w jej uzasadnieniu. Organ uczynił to zresztą w decyzji nr [...] (utrzymanej w mocy decyzją nr [...]), odmawiając: w punkcie 1 decyzji – na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. – umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne, w tym – jak wynika z uzasadnienia decyzji: odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek i to zarówno w części finansowanej przez tych ubezpieczonych, jak i w części finansowanej przez płatnika składek, a także odsetek od składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek, a w punkcie 2 decyzji dodatkowo – na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – umorzenia odsetek od składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek.
Dostatecznie przy tym z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Raz jeszcze należy więc stwierdzić, że w tej sytuacji nie było uprawnione wydanie odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania w odniesieniu do odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek z uwagi na brak prawnej możliwości rozpatrzenia wniosku o ich umorzenie na postawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Należy także dodać, że wydanie tego rodzaju rozstrzygnięcia jest również niepożądane z punktu widzenia ekonomiki i przejrzystości postępowania w przedmiotowej sprawie. Oznacza bowiem zbędne mnożenie bytów prawnych (decyzji). Jednocześnie sentencja decyzji nr [...] może sugerować ogólną bezprzedmiotowość postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek, podczas gdy jednocześnie do obrotu prawnego wprowadzono decyzję nr [...], rozpoznającą merytorycznie wniosek skarżącego w tym przedmiocie i to niezależnie od tego, że aktualnie również i ta decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego przez Sąd w sprawie o sygn. akt III SA/Po 947/13.
W związku z powyższym zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nr [...] z dnia 6 lutego 2013 r. podlegały uchyleniu jako wydane z naruszeniem art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).