Uzasadnienie
P. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej – "skarżąca", spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że po sprzedaży w maju 2012 r. nieruchomości położnej w R. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej z wpisem do KRS dnia 30 listopada 2012 r. wznowionej 30 listopada 2014 r. oraz ponownie zawieszonej 1 stycznia 2015 r. Spółka nie zatrudnia pracowników. Nie dysponuje środkami finansowymi na dokonanie opłaty. Nie posiada majątku trwałego. Aktywa obrotowe spółki zapisane w księgach handlowych i wykazane w bilansie dotyczą należności dochodzonej na drodze sądowej. Spółka nie posiada czynnych rachunków bankowych. Wynik działalności za rok 2013 zamknął się startą bilansową w wysokości 124.130,63 zł, a za rok 2014 oraz za rok 2015 wyniósł 0. Spółka podjęła działania w celu uzyskania kredytu bankowego, jednak ze względu na zawieszoną działalność i brak zdolności kredytowej oraz ze względu na brak nieruchomości dającej możliwość zabezpieczenia kredytu banki odmówiły udzielenia wsparcia kredytowego. Z oświadczeń spółki wynika ponadto, że nie uzyskuje ona żadnych przychodów, a stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wynosi [...] zł.
W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki złożono: zeznania podatkowe spółki za 2014 i 2015 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2014 i 2015 r., zestawienie obrotów i sald, deklaracje VAT-7 z 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego, fakturę za obsługę prawną oraz zeznania podatkowe i decyzję o waloryzacji emerytury dotyczące prezesa zarządu spółki.
Ponadto w piśmie z 29 kwietnia 2016 r. pełnomocnik spółki wyjaśnił, że prezes zarządu i jedyny wspólnik spółki nie posiada wystarczających środków na uiszczenia całości lub części opłaty sądowej, bowiem utrzymuje się jedynie z emerytury i prowadzonej osobiście działalności gospodarczej, z tytułu której uzyskuje niewielkie dochody.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.
Rozpatrując wniosek referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły.
W ocenie referendarza sądowego, pomimo iż należny w sprawie wpis od skargi wynosi 13.800 zł, a spółka w styczniu 2015 r. zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą i nie uzyskuje przychodów (co wynika z nadesłanej dokumentacji), to mimo wszystko nie implikuje to konieczności udzielenia skarżącej pomocy z budżetu państwa.
Zauważyć bowiem należy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych.
Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14).
Tym samym podzielić należy poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, z których wynika, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa.
W ocenie referendarza sądowego nieuprawnione są twierdzenia, że prezes zarządu, jedyny wspólnik spółki, nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w sprawie (dofinansować spółki), z uwagi na nieznaczne dochody uzyskiwane z emerytury i prowadzonej działalności gospodarczej. Zauważyć bowiem należy, że przychód prezesa spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł za 2015 r. (zgodnie z PIT-36L) 4.300.889,47 zł.
Ponadto, skoro prezes zarządu, jest w stanie przeznaczyć środki na wynagrodzenie profesjonalnych pełnomocników – których udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy – to nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, partycypować w kosztach wszczętego postępowania (wpisu sądowego). Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli.
Ponadto, skoro spółka dochodzi na drodze sądowej należności na kwotę 270.000 zł, to tym samym w przypadku pozytywnego zakończenia sporu, będzie dysponować środkami umożliwiającymi ponoszenie opłat, które mogą się pojawiać na dalszych etapach postępowania.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.