Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 7 150 zł, X. Sp. z o.o. (dalej "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od tej opłaty. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka posiada zobowiązania finansowe w stosunku do organów podatkowych w wysokości 714 957 zł. Ponadto Spółka posiada zaległości jako płatnik składek do ZUS na kwotę ponad 40 000 zł. ZUS zablokował dwa rachunki bankowe Spółki. Skarżąca posiada niezapłacony dług w wysokości 344 171, 51 zł na rzecz S. Sp. z o.o. Skarżąca wskazała również, że rozwiązała wszystkie umowy leasingowe i zwróciła leasingowane samochody z uwagi na brak środków na zapłatę rat leasingowych. Spółka posiada również zaległości związane z wynajmem biura w W. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, środki trwałe – brak, wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy – 850 274, 35 zł. Spóła nie posiada nieruchomości.
W toku postępowania Spółka nadesłała m.in.: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r., informacje o zadłużeniu w ZUS i na rzecz S. Sp. z o.o., protokoły zwrotu przedmiotów leasingu, zestawienie sprzedaży za I kwartał 2017 r., wyciąg z rachunku bankowego, rachunek zysków i strat za 2015 r., bilans za 2014 i 2015 r.
Dodatkowo spółka wyjaśniła, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Nie zostały podjęte żadne kroki zmierzające do zawieszania lub likwidacji Spółki. Funkcjonowanie Spółki w znacznej mierze zależy od rozstrzygnięcia Sądu w sprawie będącej przedmiotem sporu. Ponadto wskazano, że zarząd nie może partycypować w kosztach postępowania poprzez uiszczenie jakiejkolwiek części wpisu.
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1111/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Referendarz, wyjaśniając podstawy odmowy przyznania prawa pomocy wskazał na to, że Skarżąca mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą, przez wiele lat uzyskiwała duże przychody. Na rachunku bankowym za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2017 r. obroty wynosiły blisko 70 000 zł. Ponadto, w ocenie referendarza sądowego, Skarżąca winna zwrócić się o dopłaty do wspólników, celem pokrycia wpisu sądowego.
Skarżąca nie zgadzając się z ww. postanowieniem, złożyła sprzeciw. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), poprzez stwierdzenie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania. Skarżąca ponownie podkreśliła wysokość ciążącego na niej zadłużenia, wskazała na zablokowane rachunki bankowe oraz, powołując się na treść umowy Spółki, wyjaśniła, że umowa nie przewiduje zobowiązania wspólników do dopłat, które mogłyby pokryć wpis sądowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy słusznie zauważył, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Trafnie starszy referendarz sądowy wskazał, że dopóki przedsiębiorca nie wykaże, że utracił płynność finansową, to winien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). We wskazanym postanowieniu NSA dodał także, iż zobowiązania strony związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W orzecznictwie tym akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg ostrożności obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie postępowanie kontrolne zostało wszczęte w 2015 r.
Trafnie też, zdaniem Sądu, starszy referendarz sądowy zauważył, że w przypadku spółek, ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników, tzw. dopłat. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14).
Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie Skarżącej.
W niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła okoliczności uniemożliwiających wsparcie jej w zakresie zainicjowanego postępowania sądowego przez wspólników w formie dopłat gotówkowych, a z odpisu KRS wynika, że Spółkę tworzy M. Sp. z o.o. Skarżąca nie podała, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej wspólnika, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów. Podkreślić należy, że to, iż umowa spółki nie przewiduje dopłat przez wspólników, nie oznacza, że może to stanowić argument przemawiający za przyznaniem Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca winna podjąć kroki celem zmiany umowy spółki poprzez wprowadzenie zapisów o możliwości zobowiązania wspólnika do dopłat.
Zdaniem Sądu brak dofinansowania Spółki w jakiejkolwiek formie należy odczytywać jako niechęć wspólnika do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy.
W rezultacie, zdaniem Sądu, Spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym.
W tej sytuacji należy stwierdzić, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 4 lipca 2017 r.