Uzasadnienie
W załączeniu do skargi skarżąca – M. Sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od czerwca 2015 r. faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Aktualnie został zgłoszony wniosek o zawieszenie działalności. Z uwagi na strukturę działalności, spółka nie zgromadziła i nie mogła zgromadzić rezerw na potrzeby zabezpieczania maksymalnych możliwych kosztów postępowania.
Z oświadczeń spółki wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Spółka nie posiada środków trwałych, w tym nieruchomości, ani praw do nieruchomości, zobowiązań i należności. Nie posiada również rachunków bankowych. Zysk spółki za ostatni rok obrotowy (2014) wyniósł 46.441,83 zł.
Do wniosku załączono zeznania podatkowe za 2013 i 2014 r., bilans za 2013 r., wniosek o zawieszenie działalności, oświadczenie o zamknięciu rachunków bankowych z dniem 11 czerwca 2015 r., oświadczenie o niezatrudnianiu pracowników, deklaracje VAT-7 za IV i V 2016 r.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano skarżącą do: nadesłania zeznań podatkowych oraz sprawozdania finansowego spółki (bilans, rachunek zysków strat, informacja dodatkowa) za 2015 r., nadesłania wydruku (kopii) z podatkowej księgi przychodów rozchodów oraz deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do końca marca 2016 r., nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 6 miesięcy, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części (w jakiej wysokości) wpisu sądowego.
W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania żądanych dokumentów. Wyjaśnił jednocześnie, że został opłacony zaliczkowo w wysokości 500 zł przez prezesa zarządu spółki. Z kolei z uwagi na wysokości wpisu – 100.000 zł nie ma możliwości jego pokrycia w drodze jakiejkolwiek formy finansowania przez wspólników. Do pisma załączono kopie wyciągów z rachunków bankowych z 2014 r.,
Zarządzeniem z 10 maja 2016 r. przedłużono termin sądowy do złożenia dokumentów do 16 maja 2016 r.
W wykonaniu zarządzenia z 22 kwietnia 2016 r. spółka nadesłała: wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie obrotów i sald analitycznych za 2015 r., deklaracje VAT-7, rejestr sprzedaży i zakupów VAT z 2014 r., fakturę zaliczkową za usługi prawne.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).
W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak faktyczne nieprowadzenie działalności oraz brak możliwości zabezpieczenie środków na prowadzenie postępowania, z uwagi na "strukturę" prowadzonej działalności.
Odnosząc się do powyższego zważyć należy, że wniosek o zawieszenie działalności skarżąca złożyła dopiero w marcu 2016 r. i dotyczy on okresu od 15 marca 2016 r. do 14 marca 2018 r.
Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że do tego czasu skarżąca nadal pozostawała w obrocie prawnym jako aktywny przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi.
Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela.
W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany.
Jeśli chodzi o argumentację skarżącej, że "struktura" prowadzanej działalności uniemożliwiała jej zabezpieczanie środków na prowadzenie sporów sądowych, zaważyć należy, że z tytułu tej działalności skarżąca uzyskała w 2013 r. przychód w wysokości 107.903.439,76 zł, a w 2014 r. przychód w wysokości 21.273.526,09 zł (zgodnie z zeznaniami CIT-8). Za 2015 r, wbrew wskazanemu w piśmie z 16 maja 2016 r. wykazowi załączników, skarżąca zeznania CIT-8 nie przedłożyła. Odnośnie natomiast samej "struktury" działalności prowadzonej przez spółkę, należy wskazać, że jak wynika z akt sprawy, przedmiotem sporu toczącego się przed organami podatkowymi w zakresie "rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania" jest m.in. wystawianie przez spółkę faktur, które nie dokumentują faktycznych zdarzeń gospodarczych (tzw. "pustych faktur") oraz odliczanie podatku naliczonego na podstawie takich faktur. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14).
Uwaga ta ma wymiar "kwalifikowany", jeżeli spółka prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, a z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych. Jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę (postanowienie NSA z 18 stycznia 2008 r. I OZ 809/07).
Nie sposób też nie zauważyć, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez tę spółkę.
W niniejszej sprawie, poza gołosłownymi twierdzeniami pełnomocnika, skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe.
Dodatkowo, spółka, mimo wezwania nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów (zeznanie CIT-8 za 2015 r., wydruk/kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia marca 2016 r.), z których wynikałby przychód uzyskany przez spółkę za 2015 r. i za pierwszy kwartał 2016 r. Tym samym nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej w sposób wyczerpujący.
To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne.
Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.