Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 14 sierpnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1257/08

Uzasadnienie

1. 1. W skardze Skarżąca K. J. wniosła o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego od skargi.
2. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w uzasadnieniu którego wskazała, że jej mąż zarabia średnio 1.000 zł. Źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest – oprócz pensji męża – pomoc rodziny. Skarżąca – podobnie jak mąż - nie posiada żadnego majątku. W dołączonym do formularza piśmie z dnia 17 czerwca 2008 r. Pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że do wydatków bieżącego utrzymania rodziny należą czynsz najmu mieszkania (275 zł), prąd, gaz i inne media (250 zł), żywność i ubrania (650 zł) oraz inne (500 zł rocznie). Powtórzył, że Skarżąca utrzymuje się z pensji męża oraz incydentalnej pomocy rzeczowej najbliższej rodziny. Nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W ciągu ostatniego roku Skarżąca nie sprzedawała nieruchomości, ani ruchomości o wartości przekraczającej 10.000 zł. Do zobowiązań pełnomocnik zaliczył długi wynikające z decyzji podatkowych. Skarżąca nie posiada wierzytelności. Ustosunkowując się do wezwania dotyczącego postępowania egzekucyjnego przyznał że takowe się toczy, zaś szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w aktach tego postępowania. Pełnomocnik oświadczył, że szczegóły umowy między nim a Skarżącą objęte są tajemnicą. Dodał jednak, że wysokość wynagrodzenia jest uzależniona od wyniku sprawy i przy jej zlecaniu nie wziął zaliczki. Do formularza załączono także umowę majątkową małżeńską, wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie o zarobkach męża Skarżącej, zeznania podatkowe za lata 2006-2007.
3. 3. Postanowieniem z [...] lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie.
4. 4. Od tego postanowienia pełnomocnik Skarżącej w ustawowym terminie złożył sprzeciw, w którym podkreślił, że Skarżąca dwukrotnie składała oświadczenie iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma pracy, nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości, ani też oszczędności. Podniósł, że obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie jest udowodnienie (co zdaje się sugerować referendarz sądowy) iż jest w stanie się utrzymać, ale że nie ma środków na zapłacenie wpisu sądowego. W ocenie pełnomocnika spis dochodów i majątku jasno wskazuje że zapłata nawet niewielkiej kwoty spowodowałaby uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny Skarżącej. Odnosząc się do stwierdzenia referendarza sądowego iż Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie w zakresie danych o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym pełnomocnik zauważył, że w aktach postępowania znajduje się dokumentacja egzekucyjna, a zatem zaniechania w tym względzie dopuścił się referendarz sądowy, a nie Skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

5. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy.

Innymi słowy to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w opisanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie Sądu zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

6. Skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 45.522 zł. Dodatkowo jest ona zobowiązana do opłacenia wpisu od skargi w innej prowadzonej przez nią sprawie, tj. III SA/Wa 1365/08 w kwocie 9.785 zł, co oznacza, że ciąży na niej obowiązek uiszczenia łącznie 55.307 zł.

7. Sąd podaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez Skarżącą oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jej zdolności płatniczych nie jest możliwa. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

8. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, iż jedynym źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest wynagrodzenie jej męża w wysokości (średnio miesięcznie) 1.000 zł netto oraz incydentalna (a zatem z natury rzeczy przypadkowa, uboczna), a do tego rzeczowa pomoc najbliższej rodziny. Wydatki na bieżące świadczenia (czynsz najmu, prąd, gaz i inne media) oscylują w granicach 525 zł miesięcznie. Po ich potrąceniu pozostaje kwota 475 zł (podkr. Sądu), z której to kwoty Skarżąca musi pokryć koszty zakupu żywności i ubrań dla pięciu osób, w tym dla trojga uczących się dzieci (przy tej wysokości dochodu dzienna stawka żywieniowa na jedną osobę wynosi 3 zł - podkr. Sądu).

Wyliczenia te uzasadnionymi czynią wątpliwości Sądu co do zgodnego ze stanem rzeczywistym przedstawienia przez Skarżącą swojej sytuacji finansowej.

Reguły logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wskazują bowiem, iż do zapewnienia pięciu osobom choć minimum warunków socjalnych potrzebne są większe – niż podane wyżej - środki finansowe. Zwłaszcza że Skarżąca nie wykazała, iż z kwoty 475 zł jest w stanie pokryć koszty utrzymania rodziny.

Deklarowanie dochodu na tak niskim poziomie – bez jednoczesnego uwiarygodnienia, że dochód ten wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania pięciu osób, może świadczyć o tym, że albo sytuacja bytowa Skarżącej w rzeczywistości nie jest taka, jak ona sama twierdzi, albo też posiada ona większe - niż ujawnione we wniosku - możliwości płatnicze.

Udowodnienie przez Skarżącą, że jest w stanie się utrzymać, ma więc - wbrew sugestiom pełnomocnika - bezpośrednie przełożenie na ocenę jej sytuacji finansowej.

Skarżąca nie wyjaśniła również w jaki sposób – z kwoty 475 zł – zamierza wygospodarować środki na wynagrodzenie pełnomocnika, z koniecznością poniesienia którego (jak wynika z pisma z 17 czerwca 2008 r.) się liczy.

9. Wątpliwości Sądu potęguje także to, iż w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie wykonania przelewu z tytułu opłaty za pełnomocnictwo dla W. C. (zamieszkałego w województwie w.). Jakkolwiek na potwierdzeniu tym brakuje danych posiadacza rachunku, to jednak z faktu, iż przesyłkę zawierającą to potwierdzenie (wraz z pełnomocnictwem) nadała Skarżąca, należy wywieść, że to właśnie ona jest właścicielem tego rachunku.

Może o tym świadczyć również to, że rachunek z jakiego dokonano przelewu prowadzi bank B., a w tym m. in. banku Skarżąca posiada konto. Saldo na tym koncie, co istotne, wynosiło na dzień 10 grudnia 2007 r. ponad 18.000 zł.

1. 10. Wątpliwości Sądu budzi ponadto fakt niskiego – w stosunku do zajmowanego stanowiska (dyrektor generalny) - wynagradzania męża Skarżącej.

Jak bowiem wynika z informacji zamieszczonych na stronie internetowej spółki X. sp. z o.o., zajmuje się ona [...] i wdrażaniem [...], które optymalizują procesy zachodzące wewnątrz firmy, a także służą budowaniu trwałych relacji z klientami.

Wśród partnerów spółki wymienia się takie firmy jak: N., K. [...] SA, O. Polska, Polska [...], m..

Należy zatem wnioskować, że spółka ta ma ugruntowaną pozycję na polskim rynku [...].

1. 11. Dodatkowo Sądowi z urzędu znany jest fakt sprawowania (zob. http://pdi.cors.gov.pl/KRSSED) przez Skarżącą funkcji prezesa zarządu spółki X. sp. z o.o. (stan danych na dzień 11 sierpnia 2008 r., tak też na stronie internetowej spółki X. sp. z o.o.), którego to faktu Skarżąca nie ujawniła.
2. 12. Odnosząc się do podnoszonego przez pełnomocnika zaniechania sprawdzenia w aktach sprawy dokumentacji egzekucyjnej Sąd zauważa, iż istotnie w aktach tych znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] marca 2008 r., z którego wynika, że wobec Skarżącej zastosowano dwa środki egzekucyjne, tj. egzekucję z pieniędzy oraz z wierzytelności z rachunku bankowego. Okoliczność ta nie może jednakże stanowić wyłącznej podstawy udzielenia Skarżącej prawa pomocy. Nie przesądza ona bowiem o niemożności poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
3. 13. Reasumując stwierdzić należy, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy Sąd nie może bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła.

Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkr. Sądu) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.).

Skoro przedstawiony przez Skarżącą opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości i - jak opisano wyżej - jej oświadczenia są niewiarygodne, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.