Uzasadnienie
Skarżący J. M. złożył w dniu 22 grudnia 2005r. wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, które w toku postępowania egzekucyjnego potrącane były z jego wynagrodzenia za pracę.
We wniosku wskazał, że nie jest w stanie udźwignąć konsekwencji potrącania mu z wynagrodzenia należności tytułem zaległych składek, gdyż jego rodzina skalda się z 11 osób w tym 9 uczących się dzieci. Cała rodzina utrzymuje się z jego pensji, która po potraceniu zaległości nie wystarcza na utrzymanie zwłaszcza, że dzieci chorują i wymagają leczenia.
Decyzją z dnia [...] lutego 2005r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej określany jako "Zakład") odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - za okres 11/1998- 08/1999 w łącznej kwocie 22.742,89 zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres 01/1999- 08/1999 w łącznej kwocie 3.106,36 zł, Fundusz Pracy i FGSP - za okres 11/1998- 08/1999 w łącznej kwocie 1.577,57 zł.
W uzasadnieniu decyzji Zakład, powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", wskazał, że należności z tytułu składek umarzane mogą być w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.
W przypadku zobowiązanego przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą, gdyż posiada on stałe źródło dochodu. Wdrożona w dniu [...] czerwca 2005r. przez Dyrektora Oddziału ZUS egzekucja administracyjna z wynagrodzenia za pracę jest skuteczna. Nadto, zaległości z tytułu przedmiotowych składek, stanowią zarówno składki na własne ubezpieczenia skarżącego, jak i składki na ubezpieczenia pracowników, tym samym brak jest podstaw moich umorzenia.
W złożonym w dniu 2 marca 2006r. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,
J. M. wniósł o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za okres 11/1998 - 08/1999 wraz z należnymi odsetkami. Wniosek swój uzasadnił wyjątkowo trudną 1 sytuacją materialną rodziny, związaną z własnymi problemami zdrowotnymi i problemami zdrowotnymi dzieci oraz uzyskiwaniem bardzo niskich dochodów.
Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne J. M. w łącznej kwocie 9.365,32 zł, w tym na: ubezpieczenia społeczna za okres 11/1998-08/1999 w kwocie 7.448,85 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/1999-08/1999 w kwocie 1.378,86 zł, Fundusz Pracy za okres 11/1998-(18/1999 w kwocie 537,61 zł, Natomiast odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w łącznej kwocie 18.053,50 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w przypadku skarżącego zachodzi sytuacja określona wart. 28 ust.3a, u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1356).
Z zebranego materiału wynikało, że od wielu lat sytuacja materialna rodziny skarżącego jest trudna. Z uwagi na problemy zdrowotne, w okresie od 1 września 1999 r. do 31 stycznia 2005 r. zobowiązany pozostawał bez zatrudnienia. Od 1 lutego 2005 r. zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę z uposażeniem miesięcznym brutto w kwocie 1.830,00 zł. Po uwzględnieniu wszystkich potrąceń, także na rzecz Zakładu tytułem zaległości składkowych, otrzymuje wypłatę w kwocie ok. 560,00 zł.
Źródłem utrzymania 11 -osobowej rodziny są zasiłki i świadczenia wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. w kwocie ok. 1.100,00 zł, a także renta socjalna (w kwocie 423,31 zł netto) przyznana na stałe synowi - J. M. M., który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dokumentacji wynikało, że troje dzieci, w związku z problemami zdrowotnymi, pozostaje pod stałą opieką różnych poradni lekarskich. Od lat rodzina korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P.. Nie posiada żadnych ruchomości, wierzytelności oraz praw majątkowych. Jest natomiast skarżący wspólnie z małżonką współwłaścicielem nieruchomości, tj. działki o pow. 4,40 ha zabudowanej domem jednorodzinnym o pow. 120 m2 położonej w P. przy ul. [...].
Z uwagi na powyższe okoliczności, zdaniem Prezesa Zakładu skarżący, wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, 2 ponieważ pozbawiłoby to możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych rodziny.
Natomiast, co do nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za okres 11/1998-08/1999 za zatrudnionych pracowników Prezes Zakładu odmówił umorzenia, gdyż stosownie do art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 dotyczącego umorzenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł J. M. i domagał się umorzenia zaległości składkowych w całości, ponawiając argumentację o trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponowił twierdzenie o braku możliwości zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie jednak nie z powodów wskazanych w skardze.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o
Postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu należnych składek i odsetek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (" K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną wart. 6 K.p.a., czyli obowiązkiem prawidłowego stosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.
Decyzje Prezesa Zakładu należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
W sentencji zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie wskazał jednak art. 127 § 3 ani art. 138 § 1 K.p.a., a nadto co szczególnie istotne sentencja decyzji nie odpowiada dyspozycji art. 138 § 1 K.p.a.
Z przepisu tego wynika, bowiem, że organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie w pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze.
W związku z tym sentencja decyzji, która rozstrzyga sprawę tylko w sposób merytoryczny nie mieści się w wyżej wymienionych kryteriach bowiem powoduje, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja wydana przez Zakład w pierwszej instancji, która nigdy nie został uchylona w postępowaniu odwoławczym.
Jeżeli Prezes Zakładu, zamierzał uchylić decyzję Zakładu i orzec merytorycznie, to powinien dać temu wyraz w sentencji decyzji, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Dlatego decyzja wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń nie odpowiada powołanym wyżej przepisom.
Warunkiem orzeczenia przez organ odwoławczy co do istoty sprawy jest uchylenie zaskarżonej decyzji, wydanej w pierwszej instancji. Warunku tego w rozpoznawanej sprawie nie spełniono dlatego istnieją dwie decyzje o odmiennej treści, pierwsza odmawia umorzenia zaległości składkowych a druga umarza należności składkowe zobowiązanego jako ubezpieczonego będącego płatnikiem składek oraz odmawia umorzenia w części dotyczącej składek finansowanych przez pracowników.
Określone w art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. rodzaje rozstrzygnięć są bezwzględnie wiążące w tym znaczeniu, że decyzja, która nie mieści się w ramach tego przepisu jest niewątpliwie wadliwa.
Poza w/w uchybieniem, które skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji - w kontekście zarzutów skargi i żądania umorzenia całości zaległych składek, należy zauważyć, że na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (która zachodzi w sytuacjach określonych wart. 28 ust 3 tej ustawy.
Jednak art. 28 ust. 3 a, u.s.u.s. przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku takim, należności (wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek), mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Przetoczone przepisy potwierdzają prawidłowość rozstrzygnięcia w tej części, w której odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracowników zatrudnianych przez skarżącego w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Stanowi o tym wyraźnie brzmienie przepis art. 30 u.s.u.s. -" do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje.się art. 28 i 29."
Nadto regulacja ta koresponduje z przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), które określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.
Zatem przesłanki wskazane w tym rozporządzeniu mogły stanowić (i stanowiły) o umorzeniu składek własnych skarżącego będącego równocześnie płatnikiem tych składek ale nie mogły być brane pod uwagę przy zaległościach związanych z składkami finansowanymi w części przez zatrudnianych pracowników.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 5 (Dz. U. z 2000 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.