Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje wnioskowane zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne.
Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego.
Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Poinformował, że przebywa w Zakładzie Karnym, a jego rodzina – tj. żona i córka znajdują się w ciężkiej sytuacji materialnej.
Skarżący, w piśmie z 16 sierpnia 2010 r. wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów, podobnie jak jego rodzina. Nie posiada także rachunków bankowych. Skarżący nie ponosi kosztów utrzymania siebie, ponieważ znajduje się w zakładzie karnym. Żona korzysta z pomocy rodziny.
Skarżący, w nadesłanym formularzu PPF z 16 sierpnia 2008 r., wskazał, że jest pozbawiony wolności począwszy od [...] r., a jego małżonka – i córka - korzysta z Opieki Społecznej. Posiada dom, o powierzchnią 140 m. kw. i nieruchomość rolną o powierzchni 0,423 ha.
Skarżący zaznaczył, ze dom jest obciążony dożywotnią służebnością (na rzecz rodziców) i hipoteką – w związku ze sprawą, która toczy się.
Referendarz sądowy, dokonując oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznał, iż skarżący wykazał, że jego sytuacja majątkowa uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ uprawdopodobnił zarówno, że nie posiada wolnych środków finansowych, jak też, że nie ma możliwości podjęcia działań w celu zgromadzenia tych środków. Zdaniem referendarza sądowego, fakt pozbawienia skarżącego wolności jest okolicznością wyjaśniającą (i usprawiedliwiającą) niepodejmowanie przez skarżącego działalności zarobkowej. Referendarz sądowy podziela także pogląd wyrażony w postanowieniu z 18 sierpnia 2010 r. III SA/Wa 1275/10, o nienajlepszej sytuacji majątkowej żony skarżącego. Wskazana ocena ma to znaczenie dla sprawy, że skarżący nie może liczyć na pomoc najbliższych w regulowaniu ciążących na nim zobowiązań, w tym – z tytułu kosztów sądowych.
Prawo do Sądu, związane z zasadą państwa prawnego, będące wypadkową poglądów polskiej doktryny i międzynarodowych standardów, jest sformułowane w art. 45 Konstytucji RP oraz w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm) – dalej jako EKPCz lub Konwencja i art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych jako wiążących normach prawa międzynarodowego, jeszcze przed wejściem w życie Konstytucji RP i wtedy też kształtowało przyjęty sposób rozumienia tego przepisu (wyrok TK 8 kwietnia 1997 K 14/96). Podstawową formułę prawa do sądu zawiera artykuł 45 ust. 2 Konstytucji, a przepis ten uzupełniają art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji, jak też przepisy ustaw, np. art. 243 § 1 i n u.p.p.s.a., zabezpieczające dostęp ubogich do Sądu.
Prawo dostępu do sądu, realizowane jest poprzez rozważne badanie wniosków o zwolnienie z opłat sądowych i wniosków o przyznanie pomocy prawnej i powinno być zabezpieczone przez organy władzy publicznej w sposób szczególnie staranny, ze względu na wagę miejsca, jakie w społeczeństwie zajmuje prawo do rzetelnego procesu sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dyrektywa ta ma wyraz w sprawie w tym, że do oceny sytuacji majątkowej strony wystarczy fakt pełnej realizacji niektórych tylko punktów wezwania Sądu, jeżeli z nadesłanych oświadczeń i dokumentów, pochodzących z niezależnych od siebie instytucji, wynika – w sposób niesprzeczny – fakt niemożności natychmiastowego poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania ze względu – zarówno ze względu na brak oszczędności, jak możliwości podjęcia działań w celu zgromadzenia środków finansowych.
Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, referendarz sądowy wskazuje, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżący może też, o czym zostanie odrębnie poinformowana w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. Nadto z art. 140 § 2 u.p.p.s.a. wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu, w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.
Sąd orzeka, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.). Z uwagi na to, że konieczność pomocy profesjonalnego pełnomocnika należy miarkować sposobem działania Sądu Administracyjnego, jak też brakiem przymusu adwokackiego i brakiem konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08), a skarżący nie wskazał w uzasadnieniu wniosku okoliczności, które uzasadniałyby udział w sprawie pełnomocnika ustanowionego z urzędu i referendarz potrzeby udziału pełnomocnika nie dostrzegł samodzielnie, wniosek w tym zakresie należało rozpoznać odmownie.
Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w szerszym zakresie (tj. zwolnienia od kosztów sądowych), niż jego żonie (zwolnienie od wpisu sądowego), co wynika z postanowienia z 18 sierpnia 2010 r., jest spowodowane tym, że fakt pozbawienia wolności nie spowoduje zwiększenia możliwości zarobkowych skarżącego, zarówno w czasie pozbawienia wolności, jak też w okresie następującym po jego zwolnieniu z zakładu karnego. Tym samym brak jest przesłanek do wnioskowania o poprawie sytuacji majątkowej skarżącego w stopniu umożliwiającym poniesienie przez niego hipotetycznie występujących kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.