Uzasadnienie
Skarżąca A. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż nie prowadzi aktualnie działalności operacyjnej i nie osiąga dochodów, na rachunku bankowym nie posiada środków. Dodatkowo bank rozwiązał z nią umowę z uwagi na saldo debetowe. Skarżąca powołała się nadto na prowadzone postępowania egzekucyjne i zajęcia komornicze. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Przedstawiła zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe, pismo w sprawie rozwiązania umowy prowadzenia rachunków.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca poinformowała, że w 2016 r. poniosła koszty w wysokości 2.617,80 zł, natomiast przychodów nie osiągnęła. Wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach i nie wypłaciła wynagrodzenia pełnomocnikowi. Skarżąca przedstawiła wyciąg bankowy, pismo w sprawie rozwiązania umowy prowadzenia rachunków, deklaracje VAT-7K, bilans, rachunek zysków i strat, dokumentację dotyczącą zobowiązań, dokumentację dotyczącą postępowania egzekucyjnego.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).
W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia Skarżąca jest zobowiązana na obecnym etapie jest wpis od skargi w kwocie 57.500 zł, ustalonej od wartości przedmiotu sporu wynoszącego 5.750.000 zł. Jednocześnie sam ten spór dotyczy domniemanego udziału Skarżącej w łańcuchu transakcji obrotu prawem użytkowania wieczystego nieruchomości, które to transakcje miały na celu wykorzystanie mechanizmu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym.
Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności operacyjnej i brak przychodów z tego źródła oraz toczące się postępowania egzekucyjne.
Tymczasem nie można tracić z pola widzenia tego, że – jak wynika z dokumentów finansowych – w 2014 r. Skarżąca osiągnęła przychód ze sprzedaży w wysokości ponad 25.147.169 zł. Na koniec tego roku dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości ponad 108.000 zł i - co istotne – taki ich stan utrzymywał się do końca 2015 r.
Powyższe pozwala na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki środki te wykorzystała (wyłącznie jej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczyła), niemniej nie może ona obecnie skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy mogła przygotować się na ich poniesienie. Tym bardziej, że do wszczęcia kontroli podatkowej doszło w niniejszej sprawie w czerwcu 2014 r.
W orzecznictwie kładzie się natomiast nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16).
Z tych wszystkich względów nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności operacyjnej, brak przychodów czy toczące się postępowania egzekucyjne. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności i zawiesił działalność gospodarczą oraz względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych.
Tymczasem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy jedynie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś Skarżąca nie wykazała. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.